Στις αρχές Μαρτίου του 1873, η Νάπολη ήταν βυθισμένη σε μια παράξενη αναμονή. Η Aida του Βέρντι, που όλοι περίμεναν με ανυπομονησία, καθυστέρησε ξαφνικά: η Teresa Stolz, η μεγάλη υψίφωνος και μούσα του συνθέτη, αρρώστησε απροειδοποίητα. Κι έτσι ο Βέρντι, που είχε ταξιδέψει για να επιβλέψει τις πρόβες, βρέθηκε ξαφνικά με άπλετο χρόνο. Έναν χρόνο που δεν είχε ζητήσει, αλλά που του δόθηκε σαν κενό ανάμεσα σε δύο αναπνοές.
Μέσα σε αυτή τη σιωπή, σχεδόν από ανία, σχεδόν από περιέργεια, άρχισε να γράφει κάτι που δεν είχε τολμήσει ποτέ: μουσική δωματίου. Ένα κουαρτέτο εγχόρδων. «Για να περάσει η ώρα», θα έλεγε αργότερα. Μα η ώρα, όταν την πιάνει ένας Βέρντι, δεν περνάει ποτέ αθώα.
Verdi (1813-1901) String Quartet E minor - 1st Movement (Allegro)
Το Κουαρτέτο σε μι ελάσσονα γεννήθηκε έτσι, όχι από ανάθεση, όχι από σκηνική ανάγκη, αλλά από μια απροσδόκητη παύση. Κι όταν ολοκληρώθηκε, δεν παρουσιάστηκε με τυμπανοκρουσίες. Αντίθετα, παίχτηκε σχεδόν κρυφά, την 1η Απριλίου 1873, δύο μέρες μετά την πρεμιέρα της Aida, σε μια μικρή βραδιά στη βίλα του συνθέτη. Οι αδελφοί Pinto στα βιολιά, ο Salvadore στη βιόλα και ο Giarritiello στο τσέλο - μουσικοί του San Carlo, άνθρωποι της καθημερινότητάς του - το έπαιξαν σαν να δοκίμαζαν ένα μυστικό που δεν ήξεραν ακόμη αν έπρεπε να το αποκαλύψουν.
Verdi (1813-1901) String Quartet E minor - 2nd Movement (Andantino)
Ο Βέρντι, πάντα επιφυλακτικός με ό,τι δεν είχε γραφτεί για τη σκηνή, σχολίασε το έργο με εκείνη την αφοπλιστική του απλότητα:
«Έγραψα ένα κουαρτέτο κατά τις ώρες της αναψυχής μου στη Νάπολη. Το έπαιξαν ένα βράδυ στο σπίτι μου, χωρίς να δοθεί καμμιά σπουδαιότητα σ’ αυτό και χωρίς να καλέσω κάποιον ειδικά. Μόνο επτά ή οκτώ άτομα ήταν παρόντα… Δεν ξέρω αν είναι ωραίο ή άσχημο· το μόνο που ξέρω είναι ότι είναι ένα κουαρτέτο».
Verdi (1813-1901) String Quartet E minor - 3rd Movement (Prestissimo)
Κι όμως, όσοι το άκουσαν - και όσοι το διάβασαν αργότερα - κατάλαβαν ότι δεν ήταν «απλώς» ένα κουαρτέτο. Οι φίλοι του και ο εκδότης του επέμεναν, σχεδόν τον πίεσαν, μέχρι που το έργο εκδόθηκε τρία χρόνια αργότερα, το 1876. Ο Saint‑Saëns το χαρακτήρισε «έργο μεγάλου δασκάλου». Άλλοι είδαν σε αυτό έναν Βέρντι που δεν είχε ανάγκη από σκηνή για να είναι δραματικός.
Η δομή του είναι καθαρή, σχεδόν κρυστάλλινη: Allegro – Andantino – Prestissimo – και μια τελική φούγκα που μοιάζει να ξεπηδά από έναν άλλο κόσμο, σαν να ήθελε ο Βέρντι να αποδείξει - ίσως μόνο στον εαυτό του - ότι η τεχνική του μπορούσε να σταθεί δίπλα στους μεγάλους της απόλυτης μουσικής. Κι όμως, τίποτα δεν είναι επιδεικτικό. Όλα κυλούν με εκείνη την αίσθηση του «ανθρώπινου» που χαρακτηρίζει τον Βέρντι: πάθος χωρίς υπερβολή, δραματικότητα χωρίς σκηνή, καθαρότητα χωρίς ψυχρότητα.
Verdi (1813-1901) String Quartet E minor - 4th Movement (Scherzo. Fuga.)
Σήμερα, το Κουαρτέτο σε μι ελάσσονα θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα μουσικής δωματίου του 19ου αιώνα. Όχι επειδή ο Βέρντι ήταν ο Βέρντι, αλλά επειδή το έργο στέκεται μόνο του, με τη δική του φωνή. Μια φωνή που γεννήθηκε από μια αναγκαστική σιωπή, από μια καθυστέρηση, από μια απουσία, και που τελικά απέδειξε ότι ακόμη και όταν ο Βέρντι «ξεκουράζεται», γράφει μουσική που μένει.
Το Aurora Leigh της Elizabeth Barrett Browning είναι ένα από τα πρώτα μεγάλα έργα που διεκδικούν για τη γυναίκα το δικαίωμα να δημιουργεί, να αποφασίζει και να ζει με βάση τη δική της φωνή. Είναι ένα ποιητικό μανιφέστο για την αυτονομία και την αξιοπρέπεια — και γι’ αυτό παραμένει επίκαιρο κάθε 8 Μαρτίου.
Elizabeth Barrett Browing: AURORA LEIGH
Η Elizabeth Barrett Browning (6 Μαρτίου 1806 - 29 Ιουνίου 1861) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες ποιήτριες της βικτωριανής εποχής, γνωστή για την πνευματικότητα, την κοινωνική της ευαισθησία και τον βαθύ λυρισμό της. Η ζωή της σημαδεύτηκε από χρόνια ασθένεια, αλλά και από έναν από τους πιο θρυλικούς λογοτεχνικούς έρωτες: τη σχέση και τον γάμο της με τον ποιητή Robert Browning.
Τι είναι το Aurora Leigh; Ένα φεμινιστικό έπος σε ποιητική μορφή, που συνδυάζει: αυτοβιογραφία, κοινωνική κριτική, αισθητική θεωρία, και μια ιστορία αγάπης που ωριμάζει μέσα από ιδεολογικές συγκρούσεις. Είναι ίσως το πιο φιλόδοξο έργο της Browning — και ένα από τα πρώτα μεγάλα έργα που παρουσιάζουν μια γυναίκα καλλιτέχνιδα ως κεντρική ηρωίδα.
Το Aurora Leigh (1856) είναι ένα ποιητικό μυθιστόρημα της Elizabeth Barrett Browning, γραμμένο σε λευκό στίχο (ιαμβικός πεντάμετρος) και μοιρασμένο σε εννέα βιβλία — έναν αριθμό που η ίδια συνδέει με τη γυναικεία μυθολογία και τα Σιβυλλικά Βιβλία. Η αφήγηση γίνεται σε πρώτο πρόσωπο από την Aurora, ενώ δεύτερη ηρωίδα είναι η Marian Erle, ένα κακοποιημένο, αυτοδίδακτο κορίτσι περιπλανώμενων γονιών.
Η δράση εκτυλίσσεται στη Φλωρεντία, το Malvern, το Λονδίνο και το Παρίσι, και το έργο συνομιλεί με τη Βίβλο, την κλασική μυθολογία και σύγχρονα μυθιστορήματα όπως το Corinne της Madame de Staël και τα έργα της George Sand.
Στα πέντε πρώτα βιβλία, η Aurora αφηγείται τη ζωή της από την παιδική ηλικία έως τα 27 της χρόνια· στα τέσσερα τελευταία, η αφήγηση φτάνει στο παρόν και παίρνει τη μορφή ημερολογίου. Η Browning το χαρακτήριζε «μυθιστόρημα σε στίχους» και το θεωρούσε το πιο ώριμο έργο της, εκεί όπου κατέθεσε τις βαθύτερες πεποιθήσεις της για τη Ζωή και την Τέχνη.
Η μελετήτρια Deirdre David τοποθετεί την Browning, χάρη στο Aurora Leigh, ανάμεσα στις σημαντικότερες γυναίκες συγγραφείς του 19ου αιώνα και στις κορυφαίες ποιητικές φωνές της βικτωριανής εποχής. Ο John Ruskin το αποκάλεσε «το μεγαλύτερο μακροσκελές ποίημα του δέκατου ένατου αιώνα».
Το ραντεβού. Πίνακας του Arthur Hughes, 1860. Βρίσκεται στην πινακοθήκη Tate (φωτο διαδίκτυο) . Δείχνει την απόρριψη τoυ Romney Leigh από την Aurora
Εν συντομία το περιεχόμενο των εννέα βιβλίων:
Βιβλίο 1
Η Aurora αφηγείται την παιδική της ηλικία, την απώλεια των γονιών της και την αυστηρή ανατροφή από τη θεία της στην Αγγλία. Ανακαλύπτει την κλίση της στην ποίηση και αποφασίζει ότι η τέχνη θα είναι η ζωή της.
Βιβλίο 2
Ο ξάδελφός της, ο Romney Leigh, της κάνει πρόταση γάμου, ζητώντας της να εγκαταλείψει την ποίηση για κοινωνική δράση. Η Aurora αρνείται, υπερασπιζόμενη την καλλιτεχνική της ταυτότητα.
Βιβλίο 3
Η Aurora μετακομίζει στο Λονδίνο και παλεύει να ζήσει ως ποιήτρια. Το βιβλίο εξερευνά τη θέση της γυναίκας καλλιτέχνιδας και τη δυσκολία της οικονομικής ανεξαρτησίας.
Βιβλίο 4
Η Aurora στοχάζεται για την τέχνη, την κοινωνία και τον ρόλο της ποίησης. Η Browning υφαίνει μια εκτενή ποιητική θεωρία μέσα από τη φωνή της ηρωίδας.
Βιβλίο 5
Η Aurora γράφει το δικό της μεγάλο ποιητικό έργο και στοχάζεται πάνω στη σχέση τέχνης και πραγματικότητας. Το βιβλίο λειτουργεί ως μετα-σχόλιο για τη δημιουργική διαδικασία.
Βιβλίο 6
Η Aurora ταξιδεύει στην Ιταλία και γνωρίζει τη Marian Erle, μια γυναίκα της εργατικής τάξης που έχει υποστεί κακοποίηση. Το βιβλίο εστιάζει στην κοινωνική αδικία και την ηθική κρίση της εποχής.
Βιβλίο 7
Η Aurora συνεχίζει το ταξίδι της στην Ιταλία και αναπτύσσει βαθύτερη κατανόηση για τον ανθρώπινο πόνο και την κοινωνική ευθύνη. Η σχέση της με τη Marian γίνεται καθοριστική για την ηθική της ωρίμανση.
Βιβλίο 8
Η Aurora επιστρέφει στην Αγγλία και μαθαίνει ότι ο Romney έχει αποτύχει στα κοινωνικά του ιδεώδη. Οι δύο ήρωες συναντιούνται ξανά, αλλά παραμένουν σε σύγκρουση για το τι σημαίνει «να αλλάξεις τον κόσμο».
Βιβλίο 9
Η Aurora και ο Romney συμφιλιώνονται, αναγνωρίζοντας ότι η τέχνη και η κοινωνική δράση δεν είναι αντίθετες αλλά συμπληρωματικές. Το έργο κλείνει με μια αίσθηση πνευματικής και συναισθηματικής ολοκλήρωσης.
Για μουσική επένδυση επιλέγω μια σουίτα για Κέλτικη Άρπα της Sylvia Woods.
Η Elizabeth Barrett Browning (6 Μαρτίου 1806 - 29 Ιουνίου 1861) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες ποιήτριες της βικτωριανής εποχής, γνωστή για την πνευματικότητα, την κοινωνική της ευαισθησία και τον βαθύ λυρισμό της. Η ζωή της σημαδεύτηκε από χρόνια ασθένεια, αλλά και από έναν από τους πιο θρυλικούς λογοτεχνικούς έρωτες: τη σχέση και τον γάμο της με τον ποιητή Robert Browning.
Γεννήθηκε στις 6 Μαρτίου 1806 στο Coxhoe, County Durham της Αγγλίας. Ήταν η πρωτότοκη από 12 παιδιά. Άρχισε να γράφει ποίηση από τα έντεκα της χρόνια. Η μητέρα της διατήρησε μεγάλο αρχείο με τα παιδικά της ποιήματα — ένα από τα μεγαλύτερα σωζόμενα αρχεία νεανικής γραφής στην αγγλική λογοτεχνία.
Στα 15 της αρρώστησε σοβαρά και υπέφερε από χρόνιους πόνους στη σπονδυλική στήλη και το κεφάλι. Αργότερα εμφάνισε και προβλήματα στους πνεύμονες, πιθανώς φυματίωση. Έπαιρνε laudanum ( οπιούχο παρασκεύασμα — βάμμα οπίου) για τον πόνο, κάτι που επηρέασε την υγεία της σε όλη της τη ζωή.
Το 1846 παντρεύτηκε τον ποιητή Robert Browning, παρά την αντίθεση του πατέρα της. Έφυγαν για την Ιταλία, όπου έζησαν ευτυχισμένα και απέκτησαν έναν γιο, τον Pen. Κατά τη διάρκεια του γάμου τους, η φήμη της ξεπερνούσε εκείνη του συζύγου της — οι επισκέπτες στη Φλωρεντία πήγαιναν κυρίως για να τη δουν.
Κύρια έργα: Sonnets from the Portuguese (1850) Η πιο διάσημη συλλογή της — περιλαμβάνει το σονέτο “How Do I Love Thee?”.
How do I love thee? Let me count the ways.
I love thee to the depth and breadth and height
My soul can reach, when feeling out of sight
For the ends of being and ideal grace.
I love thee to the level of every day’s
Most quiet need, by sun and candle-light.
I love thee freely, as men strive for right.
I love thee purely, as they turn from praise.
I love thee with the passion put to use
In my old griefs, and with my childhood’s faith.
I love thee with a love I seemed to lose
With my lost saints. I love thee with the breath,
Smiles, tears, of all my life; and, if God choose,
I shall but love thee better after death.
Aurora Leigh (1856) Ένα εκτενές ποιητικό μυθιστόρημα με φεμινιστικό και κοινωνικό περιεχόμενο.
Ποιήματα για ανθρώπινα δικαιώματα, κατά της παιδικής εργασίας και της δουλείας.
Τα Sonnets from the Portuguese (Σονέτα από την Πορτογαλίδα) είναι μια συλλογή 44 ερωτικών σονέτων της Elizabeth Barrett Browning, γραμμένων κατά τη διάρκεια του έρωτά της με τον Robert Browning και δημοσιευμένων το 1850. Πρόκειται για μια από τις πιο τρυφερές, ειλικρινείς και λογοτεχνικά σημαντικές εξομολογήσεις αγάπης στη βικτωριανή ποίηση.
Καταγράφουν την πορεία της ποιήτριας από την αυτοαμφιβολία και την άρνηση του έρωτα προς την αποδοχή, την εμπιστοσύνη και τελικά την πλήρη αφοσίωση στον Robert Browning. Γράφτηκαν ιδιωτικά, χωρίς πρόθεση δημοσίευσης. Ο Robert Browning την ενθάρρυνε να τα εκδώσει, αναγνωρίζοντας τη λογοτεχνική τους αξία.
Ο τίτλος είναι σκόπιμα παραπλανητικός: Η Elizabeth ήθελε να κρύψει ότι τα ποιήματα ήταν αυτοβιογραφικά. Ο Robert την αποκαλούσε χαϊδευτικά “my little Portuguese” λόγω της μελαχρινής της όψης. Έτσι, ο τίτλος υπονοεί ότι πρόκειται για «μεταφράσεις» από άλλη γλώσσα — ενώ είναι δικά της ποιήματα.
Θεωρούνται σημαντικά γιατί συγκρίθηκαν με τα σονέτα του Shakespeare για την τεχνική τους αρτιότητα. Αποτελούν ένα από τα πιο ειλικρινή πορτρέτα έρωτα στη δυτική λογοτεχνία. Ανέδειξαν τη Browning ως μία από τις μεγάλες φωνές της βικτωριανής ποίησης. Παραμένουν μέχρι σήμερα από τα πιο δημοφιλή ερωτικά ποιήματα παγκοσμίως.
Πώς σ’ αγαπώ; Άφησέ με να μετρήσω τους τρόπους.
Σ’ αγαπώ στο βάθος, στο πλάτος, στο ύψος
που η ψυχή μου φτάνει, ψαύοντας στο άδηλο
τα πέρατα της ύπαρξης και της ιδανικής χάρης.
Σ’ αγαπώ στο μέτρο της κάθε μέρας,
στην πιο σιωπηλή ανάγκη, με ήλιο ή με κερί.
Σ’ αγαπώ ελεύθερα, όπως οι άνθρωποι παλεύουν για το δίκιο.
Σ’ αγαπώ καθαρά, όπως γυρίζουν από τον έπαινο.
Σ’ αγαπώ με το πάθος που ξοδεύτηκε
στα παλιά μου βάσανα, και με την πίστη της παιδικής μου ηλικίας.
Σ’ αγαπώ με μια αγάπη που νόμιζα χαμένη
μαζί με τους αγίους που έχασα. Σ’ αγαπώ με την ανάσα,
τα χαμόγελα, τα δάκρυα όλης μου της ζωής· κι αν ο Θεός το θελήσει,
θα σ’ αγαπώ ακόμη πιο βαθιά μετά τον θάνατο.
Αν έπρεπε να διαλέξω ένα κομμάτι που αγκαλιάζει τέλεια το ποίημα, θα ήταν: “Spiegel im Spiegel” – Arvo Pärt
Είναι καθαρό σαν προσευχή, αφήνει χώρο στη φωνή, έχει την ίδια αίσθηση «μέτρησης» και επανάληψης που έχει το σονέτο, και στο τέλος ανοίγει προς το άπειρο — όπως η υπόσχεση «after death».
Renaud Capuçon plays Arvo Pärt: Spiegel im Spiegel (with pianist Guillaume Bellom)
