Τραγούδι και Χορός στην Ακτή

Τώρα το καλοκαίρι είναι τόσο αγαπημένες οι ακτές, αλλά και οι χοροί και τα τραγούδια δίπλα σε αυτές. Ένα μικρό αφιέρωμα με δείγματα από μουσική, ζωγραφική και ποίηση για κάποια ακτή που όλοι μας λίγο ή πολύ αφιερώνουμε μερικές ώρες του καλοκαιριού μας. 

 

 Αλκάν: Το Τραγούδι της Τρελής Γυναίκας στην Ακτή

O Charles-Valentin Alkan (1813-1888) ήταν Γαλλο-Εβραίος συνθέτης και πιανίστας που έχασε την δημοτικότητά του. Τα τελευταία χρόνια ακούγονται πάλι έργα του στις αίθουσες συναυλιών.  Δεν ήταν μόνο αγαπημένος φίλος με τον Σοπέν αλλά και γείτονάς του και θαυμάστηκε ιδιαίτερα από τους Ντεμπυσί, Ραβέλ και Ραχμάνινοφ.

Όπως ο Σοπέν, έτσι κι ο Αλκάν συνέθεσε μουσική σχεδόν αποκλειστικά για πιάνο, κυρίως δεξιοτεχνική. Ήταν εξαιρετικά ευαίσθητος, ίσως και λόγω του αγώνα του εναντίον του αντισημιτισμού  που υπήρχε διάχυτος στο Παρίσι τα χρόνια εκείνα. Όταν πέθανε ο Σοπέν, ο Αλκάν έχασε μια αδελφή ψυχή κι έγινε πιο εσωστρεφής και μελαγχολικός.

Charles-Valentin Alkan

Το "Τραγούδι της Τρελής Γυναίκας στην Ακτή" καθρεπτίζει την κατάσταση του μυαλού του. Είναι ένα από τα 25 Πρελούδιά του έργο 31 και συγκεκριμένα το όγδοο και πιο γνωστό.  Ο Σοπέν έγραψε 24 κι ο Αλκάν 25 πρελούδια τα οποία αρχίζουν με το 1 σε Ντο μείζονα, το 2 σε Φα ελάσσονα και στην συνέχεια χρωματικά: το 3 σε Ρε ύφεση μείζονα, το 4 σε Φα δίεση ελάσσονα και ούτω καθ' εξής.  

Έγραψε σ' έναν φίλο: "Κάθε μέρα γίνομαι και πιο μισάνθρωπος και πιο μισογύνης...τίποτε δεν αξίζει να κάνω, καλό ή χρήσιμο... σε κανένα δεν μπορώ να αφοσιωθώ. Η κατάστασή μου με κάνει υπερβολικά θλιμμένο και καταρρακωμένο. Ακόμη και η μουσική παραγωγικότητα έχει χάσει την έλξη της πάνω μου και δεν μπορώ να δω τον λόγο ή τον σκοπό".

Alkan Prelude "Song of the Madwoman on the Seashore"

Η πιανιστική γραφή είναι μια τεράστια κραυγή  ένα ποίημα με ανησυχητικό τόνο που, όπως λέει ο Mark Viner (Βρετανός πιανίστας), "μπορεί να ανασηκώσει τα φρύδια και να προκαλέσει δέος ακόμη και στους κουρασμένους και απευαισθητοποιημένους καιρούς του σήμερα". Το απλό μπάσο είναι η παλίρροια σε ένα ατελείωτο τρεμόπαιγμα, ενώ η οδυνηρή έκρηξη θλίψης της τρελής γυναίκας θρηνεί στις ψηλές νότες, κορυφώνοντας σε μια άτονη πλημμύρα στενοχώριας. Η αρμονία κυμαίνεται μεταξύ μείζονος και ελάσσονος, ποτέ δεν κατασταλάζει, όπως και η ψυχή της τρελής γυναίκας.

*****

 "Χορεύοντας Σε Μια Ακτή" είναι ο τίτλος ενός πίνακα του Έντβαρτ Μουνκ (1863-1944) Νορβηγού ζωγράφου και αποτελούσε μέρος μιας συλλογής 22 έργων του με τον τίτλο "Η Ζωοφόρος της Ζωής".  Τα θέματα που διαπραγματεύονται σε αυτόν τον κύκλο ήταν του έρωτα, της ασθένειας και του θανάτου. 

Μουνκ: Χορεύοντας Σε Μια Ακτή 

To ήρεμο φεγγαρόφωτο που λάμπει πάνω στα απαλά κύματα απηχεί τις έντονες κυκλοτερείς φόρμες των κοριτσιών, άσπρο και κίτρινο,  που κάνουν κύκλους στο σημείο ένωσης ξηράς και θάλασσας, σαν να είναι άνετα και με τα δύο (Ζωή).  Η σχισμή στη στεριά καθρεπτίζει τη ζώνη του σεληνόφωτος και η καμπυλωτή καμάρα των δέντρων οδηγεί το μάτι στην ακτή χωρίς να κρύβει τις μυστηριώδεις σκοτεινές φιγούρες στις σκιές στα δεξιά.  Oι δύο μαύρες φιγούρες παρακολουθούν τα κορίτσια και μοιάζουν με χήρες (Θάνατος) ενώ η κόκκινη στα δεξιά συμβολίζει την γόνιμη κορύφωση της γυναίκας (Έρωτας). Ο πίνακας φυλάσσεται στην Εθνική Πινακοθήκη της Πράγας. 

*****

Ένα κορίτσι χορεύει στην ακτή

Χόρεψε, χόρεψε γρήγορα στο τραγούδι του φλάουτου

Κορίτσι του δύοντος ηλίου!

Τα κύματα είναι άγρια για να σε βλάψουν

Ο χορός σου πριν τελειώσει 

Kaθώς τα άσπρα φευγάτα πόδια σου

στον ρυθμό λικνίζονται 

Της ανυπόμονης του ωκεaνού κραυγής. 

Τα αρσενικά κύματα μάταια καταπονούνται

Να πνίξουν το αργό ρεφραίν σου

Και τον γλυκό αναστεναγμό του φλάουτου.

Χόρεψε, χόρεψε γρήγορα, φως στο αεράκι

Εσύ, όμορφη κόρη της χλωμής θάλασσας

Ο ήλιος έχει δύσει πέρα από τις θάλασσες

Σε λίμνες με  νερό χρυσό

Παίξε σαν να πετάς σταγόνες

Καθώς η μέρα σβήνει θολά

Και έρπουν οι γαλαζωπές σκιές

Δώσε έναν ρυθμό ακόμη

Μετά στην ακτή ξεκουράσου 

Με συντροφιά τα κύματα να κοιμηθείς.

Henry C. Thomas

(σε δική μου ελεύθερη μετάφραση) 

ΠΗΓΕΣ
Wikipedia
Gramophone
Edwardmunch
Poetry Foundation

O Ποιητής και η Μούσα

 

Εγγονόπουλος: Ο Ποιητής και η Μούσα

Ο πίνακας “Ο ποιητής και η Μούσα” του Νίκου Εγγονόπουλου είναι μια ελαιογραφία σε μουσαμά. Χαρακτηρίζεται από τον υπερρεαλισμό του ζωγράφου. Υπάρχουν συμβολισμοί στο έργο, όπως το τρίγωνα στον τοίχο σαν σύμβολο του λόγου και της ποίησης καθώς και τα ψάρια στο πάτωμα, που πιθανώς συμβολίζουν την ποίηση. Κεντρικά πρόσωπα είναι η μούσα και ο ποιητής. Η μούσα είναι όρθια και φοράει αρχαιοελληνική ενδυμασία. Ο Εγγονόπουλος εμπνεόταν από αρχαιοελληνικά στοιχεία. Η μούσα έχει στο κεφάλι της έναν πάπυρο και με το δεξί της χέρι δίνει ένα βιολί στον ποιητή, ο οποίος είναι καθιστός και παίρνει το δώρο της Μούσας. Μοιάζει με θεατρικό σκηνικό! Στην δεξιά γωνία με φόντο θαλασσινό τοπίο βλέπουμε ένα ζευγάρι με την ενδυμασία τους να βρίσκεται σε αντίθεση με τους κύριους χαρακτήρες του πίνακα.

Ο Κωνσταντίνος Καβάφης (29/4/1863-29/4/1933) που σήμερα τιμάμε την γέννηση αλλά και τον θάνατό του έχει γράψει ένα ποίημα με τον τίτλο "Ο Ποιητής και η Μούσα".Στο  ποίημα αυτό που γράφτηκε το 1886 και ανήκει στα 'Αποκηρυγμένα' ο ποιητής αναρωτιέται γιατί η Μούσα τον επέλεξε να ασχοληθεί με την τέχνη της ποίησης, ενώ παντού υπάρχει ασχήμια κι απογοήτευση. Και η Μούσα του απαντάει ότι παρ' όλο που έτσι έχουν τα πράγματα, αυτός οφείλει να υμνήσει με την λύρα του το φως διότι το σκοτάδι δεν είναι για πάντα. 

Ο Ποιητής και η Μούσα

      Ο ΠΟΙΗΤΗΣ

Προς τι καλόν, τι όφελος ηθέλησεν η τύχη,

κ' εν τη αδυναμία μου επλάσθην ποιητής;

Μάταιοι είν' οι λόγοι μου· της λύρας μου οι ήχοι

αυτοί οι μουσικώτεροι δεν είναι αληθείς.

Εάν θελήσω ευγενές αίσθημα να υμνήσω,

όνειρα είν', αισθάνομαι, η δόξα κ' η αρετή.

Παντού απογοήτευσιν ευρίσκ' όπου ατενίσω,

κ' επί ακάνθων πανταχού ο πους μου ολισθεί.

Η γη 'ναι σφαίρα σκοτεινή, ψυχρά τε και δολία.

Τα άσματά μου πλανερά του κόσμου είν' εικών.

Έρωτα ψάλλω και χαράν. Αθλία παρωδία,

αθλία λύρα, έρμαιον παντοίων απατών!

      Η ΜΟΥΣΑ

Δεν είσαι ψεύτης, ποιητά. Ο κόσμος τον οποίον

φοράς εστίν ο αληθής. Της λύρας αι χορδαί

μόναι γνωρίζουν τ' αληθές, και εις αυτόν τον βίον

οι ασφαλείς μας οδηγοί μόναι εισίν αυταί.

Του θείου είσαι λειτουργός. Σοι έδωκε τον κλήρον

του κάλλους και του έαρος. Μελίρρυτος αυδή

ρέει από τα χείλη σου, και θησαυρείον μύρων

είσαι - χρυσή υπόσχεσις και άνωθεν φωνή.

Εάν η γη καλύπτεται με σκότος, μη φοβείσαι.

Μη ό,τι είναι έρεβος νόμιζε διαρκές.

Φίλε, πλησίον ηδονών, ανθών, κοιλάδων είσαι·

θάρρει, και βάδισον εμπρός. Ιδού το λυκαυγές!

Ομίχλη μόνον ελαφρά το βλέμμα σου τρομάζει.

Υπό τον πέπλον ευμενής η φύσις διά σε

ρόδων, και ίων, κ' ευγενών ναρκίσσων ετοιμάζει

στεφάνους, των ασμάτων σου ευώδεις αμοιβαί.

Με τον ίδιο τίτλο "Ο Ποιητής και η Μούσα" ο Γάλλος συνθέτης της Ρομαντικής Εποχής Καμίλ Σαιν-Σανς έγραψε ένα έργο για βιολί, τσέλο και ορχήστρα. Γράφτηκε το 1910 και είναι απ' τα πιο ρομαντικά κομμάτια του συνθέτη που το συνέθεσε στο Λούξορ της Αιγύπτου όταν πήγε για διακοπές τον Δεκέμβριο του 1909.

Ο υπαινιγμός για το έργο του Σαιν Σανς, ότι δηλαδή βιολί και τσέλο επέχουν την θέση ποιητή και μούσας έγινε απ' τον εκδότη των έργων του Σαιν Σανς κι όχι από τον ίδιο τον συνθέτη. Αυτό έγινε για εμπορικούς λόγους. Ο ίδιος ο Σαιν Σανς το χαρακτήρισε ως συνομιλία των οργάνων, ούτε καν ως βιρτουοζική αντιπαράθεση. Παρ' όλα αυτά, εμάς μας αρέσει να τον σκεφτούμε έτσι, γιατί μας ταιριάζει και νομίζω η ιδέα του εκδότη ήταν Άριστη.

Camille Saint-Saëns - La Muse et le poète, for violin, cello & orchestra, Op.132

Οι Άνεμοι στην Τέχνη

 Οι άνεμοι ήταν κι αυτοί θεότητες που ετιμώντο στην Αρχαιότητα και αναφέρονται στην Θεογονία του Ησιόδου. Η Ηώς στην Ελληνική Μυθολογία ήταν η θεότητα-προσωποποίηση της αυγής, κόρης του Τιτάνα Υπερίωνα και της Τιτανίδας Θείας ή Ευρυφάεσσας, επομένως, αδελφή του Ήλιου - του οποίου προηγείται κάθε μέρα στο ουράνιο ταξίδι του - και της Σελήνης.

Giovanni Battista Tiepolo: Άνεμοι (λεπτομέρεια από φρέσκο το Palazzo Labia, Βενετία)

Ο κυριότερος απ' τους συζύγους της ήταν ο Αστραίος, που ανήκε σ' ένα ανώτερο επίπεδο από όλους τους άλλους. Λέγανε ότι αυτός υπήρξε ο πατέρας των αστεριών. Από την ένωσή τους γεννήθηκαν, εκτός από το πρωινό άστρο, τον Εωσφόρο, και οι θεοί  Άνεμοι: Ζέφυρος (Δυτικός), Βορέας, Νότος και Απηλιώτης (Ανατολικός). Οι άνεμοι αυτοί προέρχονταν από τους Θεούς, όπως λέει ο Ησίοδος, και προσφέρουν στους θνητούς μεγάλη ωφέλεια. 

Υπήρχαν όμως μερικοί που προέρχονται από τον Τυφωέα: οι Ανεμοθύελλες, που απλώνονταν στη θάλασσα και ζημίωναν πολύ τους ανθρώπους. Φυσούσαν περιοδικά από διάφορες μεριές, κατάστρεφαν τα πλοία, αφάνιζαν τους ναυτικούς. Άλλοι πάλι ερήμωναν την ανθισμένη γη, τα ωραία ανθρώπινα έργα και σκέπαζαν το καθετί με σκόνη και αναταραχή.

Σύμφωνα με μια άλλη διήγηση, οι Άνεμοι ήταν απόλυτα υπήκοοι ενός βασιλιά που τον έλεγαν Αίολο, χωρίς να έχουν δική τους προσωπικότητα. Αίολος σημαίνει "ευκίνητος" και "πολύχρωμος". Αρχικά, πιθανό να ήταν θεός του αστερόεντα ουρανού, όπως ο Αστραίος. 

Στην  εικόνα δεξιά  βλέπουμε ένα γλυπτό του 18ου αιώνα από τερακότα που απεικονίζει τον Θεό Αίολο να φυσάει και να κρατάει στο κεφάλι του έναν δερμάτινο ασκό. Το έργο τέχνης φυλάσσεται σε Μουσείο της Φανκφούρτης.

Η ιστορία διασώθηκε στις περιπέτειες του Οδυσσέα, όπου διαβάζουμε για έναν βασιλιά Αίολο Ιπποτιάδη, σαν να πρόκειται για κάποιο "γιό καβαλάρη". Αυτό σημαίνει η λέξη "ιπποτιάδης". Έλεγαν γι' αυτόν πως ήταν φίλος των θεών και πως κυριαρχούσε στο νησί Αιολία, που πλέει. Το απότομο πετρονήσι Αιολία περιτριγυριζόταν με χάλκινα τείχη. Ο Αίολος είχε στο παλάτι του δώδεκα παιδιά: έξι κορίτσια και έξια αγόρια. Οι κόρες ζούσαν παντρεμένες με τους γιους. Τα ζευγάρια γλεντοκοπούσαν κάθε μέρα με τον πατέρα και τη μάνα τους. Τη νύχτα κοιμόνταν ο ένας δίπλα στον άλλο. Σ' αυτό το νησί έφτασε ο Οδυσσέας με τους συντρόφους του. Έναν ολόκληρο μήνα ο Αίολος φιλοξενούσε τους ξένους στο παλάτι του. Όταν θέλησαν να γυρίσουν στην πατρίδα τους, ο Αίολος τους πρόσφερε ένα ασκί καμωμένο από τομάρι εννιάχρονου ταύρου. Μέσα είχε κλείσει καλά τους ανέμους. Ο γιος του Κρόνου τον είχε διορίσει διαχειριστή των Ανέμων να τους ησυχάζει ή να τους ξεσηκώνει, σύμφωνα με την επιθυμία του. Μ' ένα ασημένιο σκοινί έδεσε τους Ανέμους στο πλοίο του Οδυσσέα για να μην κινούνται πέρα - δώθε. Μόνο τον Δυτικό άφησε να φυσά στα κατάρτια. Γνωρίζουμε την ιστορία από την Οδύσσεια: μάταια ήσαν όλα. Οι σύντροφοι νόμισαν πως ο πονηρός Οδυσσέας είχε κρύψει στο ασκί χρυσάφι και ασήμι κι έτσι άφησαν ελεύθερους τους Ανέμους. Αλλά έτσι η μυθολογία γυρίζει στο παραμύθι.

O θεός Αίολος των Ανέμων, δάνεισε το όνομά του στο μουσικό όργανο "Αιολική Άρπα" που παίζεται σε ανοιχτό παράθυρο ή σε εξωτερικό χώρο ώστε να περνά ο αέρας ανάμεσα απ' τις χορδές της και να δημιουργούνται ήχοι. Οι ήχοι δημιουργούνται τυχαία χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση. Ας ακούσουμε λίγο τον ήχο της.

Wind Harp - Aeolian Harp

Πολλοί συνθέτες εμπνεύσθηκαν απ' τους ανέμους και έγραψαν αξιόλογα έργα κλασικής μουσικής. Ας δούμε μερικά από αυτά.

Φρειδερίκος Σοπέν: Σπουδή αριθμός 1 από το έργο 25, όπου ο Σούμαν της έδωσε την επωνυμία "Αιολική Άρπα". Είμαστε σαν μικροί ανεμοστρόβιλοι, σαν μικροσκοπικοί κυκλώνες ενέργειας, που περιπλανιόμαστε εδώ κι εκεί στο χωροχρόνο, έχοντας τη ρίζα μας  - το "μάτι του κυκλώνα" - στο Χάος, το μυαλό μας στην κορυφή της δίνης του και όλα τα ενδιάμεσα στάδια της εξέλιξης στο στροβιλιζόμενο κορμό του.

F. Chopin - Etude Op.25 No.1 "Aeolian Harp"

Κάρολ Συμανόφσκι: Ο Ερωτευμένος Ανατολικός Άνεμος. Είναι το πέμπτο τραγούδι από έναν κύκλο έξι τραγουδιών με τίτλο "Τα Ερωτικά Τραγούδια της Χαφίς". Στο συγκεκριμένο τραγούδι ο σαρωτικός άνεμος με την φωνή της σοπράνο προσωποποιείται σαν άγριος και μεθυσμένος από έρωτα.

Love songs of Hafiz op. 26;The infatuated East wind

Κλωντ Ντεμπυσί: Τι έχει δει ο Δυτικός Άνεμος. Είναι το έβδομο κομμάτι του πρώτου τόμου απ' το έργο του συνθέτη 24 Πρελούντια, όπου ο Ντεμπυσί δεν ακολουθεί κάποιο σχέδιο τονικότητας όπως ο Ι. Σ. Μπαχ ή ο Σοπέν στα δικά τους πρελούντια. Η ένδειξη του Ντεμπυσί για το ύφος του κομματιού αυτού είναι: Ζωηρά και Ταραγμένα. Η ανησυχία του φαίνεται από την αρχή με τα ήπια αρπέζ να έρχονται και να φεύγουν σαν αρπαχτικά, να πέφτουν ανάμεσα στα δέντρα και να δημιουργούν φόβο. Οι ριπές απειλούν την σταθερότητα μέχρι τελικής πτώσεως.

Debussy Prelude Book 1 No.7

Κι από τον ανήσυχο Δυτικό Άνεμο του Ντεμπυσί, ερχόμαστε στον Ευγενικό Δυτικό Άνεμο του Γιαν Σιμπέλιους, στο δεύτερο από τα 4 Λυρικά κομμάτια έργο 76.  Ο Άνεμος εδώ είναι πραγματικά πολύ απαλός, μας χαϊδεύει το πρόσωπο φέρνοντας την φύση στο ωρίμασμά της. Σαν λάτρης της υπαίθρου ο Σιμπέλιους εδώ, ευχαριστεί και τον εαυτό του.

4 Lyric Pieces, Op. 74: No. 2 Sanfter Westwind (Gentle West Wind)

Μπετόβεν 6η Συμφωνία (Ποιμενική) τέταρτη κίνηση: Η Καταιγίδα

Κάποιοι άνεμοι, παιδιά της κάψας των κάμπων και του κρύου των βουνών, καρπός από το ζευγάρωμα της φλόγας του ήλιου με την παγωνιά του διαστήματος, γεννιούνται αθέατοι σε άγνωστες ερήμους και βουνά. Και μετά αρχίζουν να περιπλανιούνται ανέμελα εδώ κι εκεί, να συναντιούνται και να ενισχύουν ο ένας τον άλλο - και από την απόλαυση αυτής της συνάντησης, από τον ξέφρενο χορό των μικρών αυτών ανέμων, γεννιέται τελικά ο κυκλώνας που παρασύρει τα πάντα στο  διάβα του.

Beethoven: Symphony No 6, 4th movement

Ο Επίλογος Αέρας

Ο αέρας σηκώνει τα κρίματά μας ψηλά,

τα στροβιλίζει για λίγο μακριά

απ’ τις κουτές σκευωρίες μας

και τ’ αφήνει να πέσουν πάλι στη γη˙

εκεί ν’ ανθίσουν.

Νωπές ακόμη παίρνει τις λεξούλες

να, εκεί έλα,

τις ακουμπάει στις κορφές

των αισιόδοξων δέντρων

και τις καθίζει μετά στο χώμα

σαν αναμνηστικά ξεραμένα τίποτα.

Ο αέρας σηκώνει τα σχισμένα φύλλα

της μικρής νουβέλας

κι όπως ανεβαίνουν, γίνεται ευανάγνωστη

η σελίδα της ζωής μας, για να διαβαστεί κάποτε στη νηνεμία

σαν ένα νόημα που μας δόθηκε ακέραιο.

ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΑΓΓΕΛΑΚΗ - ΡΟΥΚ

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
Περιοδικό. Νέο Επίπεδο, τεύχ. 1, Μάιος 2012
Γιώργος Μπαλάνος
K. Κερένυι: Η Μυθολογία των Ελλήνων
BBC
spindity

Το Φιλί - Ποίηση, Ζωγραφική, Μουσική

Το φιλί είναι ένδειξη τρυφερότητας και αγάπης αλλά και σεβασμού (χειροφίλημα) και η ετυμολογία του είναι από το αρχαίο ρήμα φιλώ, που σημαίνει αγαπώ. Η Σέριλ Κίρσενμπαουμ, συγγραφέας του βιβλίου “Η Επιστήμη του Φιλιού” αναφέρει  ότι στην αρχαία Ελλάδα, το φιλί ήταν ένας τρόπος για να επικοινωνήσει κάποιος την τάξη του, την κοινωνική του θέση και την πίστη του, μεταξύ ανδρών στο στρατό κυρίως. “Ήταν ένας τρόπος να εκφράσει κάποιος ένα είδος κοινωνικής ιεραρχίας”, εξηγεί.

Το «Φιλί» Αρχαιολογικό Μουσείο

Στη Βίβλο, το φιλί αναφέρεται εννέα φορές, αλλά μόνο στην Προς Ρωμαίους επιστολή πρόκειται για ρομαντικό φιλί. Υπάρχει το φιλί της προδοσίας (του Ιούδα), φιλιά χαιρετισμού, φιλιά υποταγής και το φιλί της ζωής στο βιβλίο της Γενέσεως.

Στην Ιαπωνία, το φιλί αρχικά θεωρήθηκε προσβλητικό, όταν δηλαδή το διέδωσαν οι Αμερικανοί τον 19ο αιώνα. Όταν εκτέθηκε στο Τόκιο το γλυπτό του Ροντέν, “Το Φιλί”, τη δεκαετία του 1920, το έκρυψαν πίσω από ένα παραβάν, ενώ οι σκηνές με φιλιά αφαιρούνταν προσεκτικά από τις ταινίες του Χόλιγουντ που προβάλλονταν στην υπό κατοχή Ιαπωνία μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

August Rodin: The Kiss

Σήμερα το φιλί λαμβάνει πολλές διαφορετικές έννοιες, σύμφωνα με τον σύμβουλο σχέσεων στο Σικάγο Τζέφρι Σάμπερ, συγγραφέα ενός βιβλίου για τη σημασία του φιλιού.

“Το φιλί είναι επικοινωνία με τα σώματα. Είναι η γέφυρα ανάμεσα στα λόγια μας και τις πράξεις μας”.

Παρακάτω ένα μικρό δείγμα από ποιήματα, εικαστικά και μουσικές, όλα εμπνευσμένα απ' το φιλί.

Η γλώσσα των χειλιών στ’ αυτιά των χειλιών
Φαίνεται πως και τα δυο ρουφούν το ένα την καρδιά του άλλου

Δυο περιπλανόμενες αγάπες που έφυγαν απ’ το σπίτι
προσκυνητές στη συμβολή των χειλιών.

Δύο κύματα που φουσκώνουν από το νόμο της αγάπης
για να θρυμματιστούν και να πεθάνουν σε δύο σειρές χειλιών.

Δύο άγριες επιθυμίες που ποθούν η μια την άλλη
ν’ ανταποκριθούν επιτέλους στα όρια του σώματος.

Η αγάπη γράφει ένα τραγούδι με φίνα γράμματα,
στρώσεις καλλιγραφίας φιλιού στα χείλη.

Μάδημα λουλουδιών από τα δύο ζευγάρια των χειλιών
ίσως το νήμα τους δέσει σε μια αλυσίδα αργότερα.

Αυτή η γλυκιά ένωση των χειλιών
είναι το κόκκινο νυφικό κρεβάτι ενός ζεύγους χαμόγελων

Ραμπιντρανάθ Ταγκόρ
(μετάφρ. απ' τα Αγγλικά Άζη Γουζίου)

Adam Martinakis: The Last Kiss

Philip Glass - The Kiss

Φιλί σαν όστρια σκόρπισε ρίγη,
στ’ αμέρωτο σώμα την προσμονή.
Χείλη με χείλη φλόγα ανάψτε
πυρά του ίμερου μ’ ένα φιλί.
Φιλί να εγείρει
τη ζωή να σπείρει νέα ζωή.
Φιλί του έρωτα που νόημα δίνει
σ’ αυτό το ταξίδι, σ’ αυτό το γιατί.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΣΚΛΗΒΑΝΙΩΤΗΣ "ανέκδοτο"

Gustav Klimt:The Kiss

                                                               Beethoven: The Parting Kiss

Κάθε φιλί που δίνεται, μα κάθε ανεξαιρέτως

ένα τοις εκατό αποτελείται

από αιωνιότητα

κι όλο το άλλο από τον κίνδυνο

να είναι το τελευταίο.

Αλλά και το τελευταίο

ακόμα πιο φιλί θα λέγεται

όσο καιρό τουλάχιστον

θα το τραβολογάνε

η μνήμη από τη μία μεριά

η λήθη από την άλλη

η καθεμιά δικό της θεωρώντας το

ώσπου ο δίκαιος Σολομών

για να φανεί ποιανής δικό της είναι

στη μέση θα απειλήσει να το κόψει

μισό να πάρει η μια μισό η άλλη

κι όποια από τις δύο κάθε φορά

-ποτέ δεν είναι η ίδια-

ουρλιάξει μη.

Κάθε φιλί

αποτελείται εξολοκλήρου από τον κίνδυνο

να είναι το τελευταίο.

Διαρκές είναι μόνο

εκείνο το φιλί που ουδέποτε εδόθη.

Σοφές, ειρηνικά το νέμονται

η αναμονή και η παραίτηση

άνθη αντίπαλα οι δυο τους

σε κοινό συμβιβασμένο ανθοδοχείο

κενοτάφιο στολίζουν.

ΚΙΚΗ ΔΗΜΟΥΛΑ “ΕΠΙΤΥΜΒΙΟ”

από τη συλλογή “ΜΕΤΑΦΕΡΘΗΚΑΜΕ ΠΑΡΑΠΛΕΥΡΩΣ”

Franck Dicksee:Romeo and Juliet 

Peter Tchaikovsky's Romeo & Juliet, Love Theme

Ένα φιλί – αθώος σεισμός· 

Τα φύλλα σιγοφλοίσβησαν, 

Αλάφιασε ο κάμπος μόλις. 

Ένα φιλί – δροσιάς γλυκός λυγμός. 

Ποτέ πιο αλαφρά δεν ράγισαν 

Τα μάρμαρα στα μνήματα. 

Γιώργος Κ. Καραβασίλης

(Από τη συλλογή «Φαγιάντσες», 1982-1984 –συγκεντρωτική έκδοση «Ποιήσεις 1963-2003», εκδ. Γαβριηλίδης, 2004)

Rene Magritte: The Lovers

Besame Mucho: Placido Domingo (with Chris Botti)

ΠΗΓΕΣ

Wikipedia

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ

newsit

lifo

andro

Ο Τζιόρτζιο ντε Κίρικο, η Σύλβια Πλαθ και οι Μούσες

 Οι Ανησυχητικές Μούσες

Οι Ανησυχητικές Μούσες (The Disqueting Muses)

"Όλα έχουν δύο όψεις: την τρέχουσα πλευρά, που βλέπουμε σχεδόν πάντα και που όλοι οι συνηθισμένοι άνθρωποι βλέπουν και την πνευματική και μεταφυσική πλευρά, που μόνο κάποια σπάνια άτομα μπορούν να δουν, σε στιγμές διορατικότητας και μεταφυσικής αφαίρεσης."
Τζιόρτζιο ντε Κίρικο

"Οι Ανησυχητικές Μούσες" είναι μια ελαιογραφία του Τζιόρτζιο ντε Κίρικο του 1918. Ολοκληρώθηκε με το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, αλλά το θέμα της δεν σχετίζεται με πόλεμο. Είναι ένα έργο υπόδειγμα του ρεύματος avant-garde. 

Ο Ελληνικής καταγωγής Ντε Κίρικο (1888-1978) ήταν απ' τους ιδρυτές και πρωτοπόρους της μεταφυσικής ζωγραφικής, που χαρακτηρίζεται από αινιγματικές εικόνες που προκαλούν την λογική και αποπροσανατολίζουν τον θεατή. Τα αντικείμενα αναγνωρίζονται εύκολα αλλά φαίνονται ασύνδετα και εκτός λογικής. Αυτό το είδος ζωγραφικής αναγκάζει τον θεατή να κάνει απροσδόκητους συσχετισμούς, πέρα απ' την καθημερινή πραγματικότητα και γι' αυτό ονομάστηκε "μεταφυσική".

Giorgio de Chirico 

Το έργο ζωγραφίστηκε όταν ο Ντε Κίρικο ήταν στην Φερράρα. Στο πίσω μέρος του πίνακα φαίνεται το Castello Estense, κοντά στο οποίο ζούσε ο Ντε Κίρικο, σε χρώμα κόκκινο της σκουριάς. Σε πρώτο πλάνο φαίνονται οι δυο Μούσες, με αρχαιοελληνική κλασική ενδυμασία. Η μια στέκεται όρθια κι έχει ένα σκπήτρο  και η άλλη κάθεται κι έχει μια κόκκινη μάσκα που υπονοούν την Μελπομένη και την Θάλεια, αντίστοιχα, τις Μούσες της τραγωδίας και της κωμωδίας. Το άγαλμα σ' ένα βάθρο προς τα δεξιά και πίσω απεικονίζει τον Απόλλωνα, τον ηγέτη των Μουσών.

Άψυχες και σιωπηλές φιγούρες στέκονται εκεί αντί ανθρώπινων μορφών για να δώσουν διαφορετικά συμβολικά μηνύματα. Δεν έχουν μάτια ούτε στόματα, υπονοώντας την αδυναμία να δουν ή να μιλήσουν. Στον μεγαφυσικό κόσμο του Ντε Κίρικο, όμως, η τυφλότητα και η αλαλία δεν είναι πραγματικοί περιορισμοί. Εκείνοι που αδυνατούν να δουν την συνηθισμένη πραγματικότητα συχνά έχουν μια μεγαλύτερη καθαρότητα στην ενόραση, όπως οι τυφλοί ποιητές και οι μάντεις των αρχαίων. Είναι γνωστό ότι σε πολλές αρχαίες κοινωνίες, οι άνθρωποι πίστευαν ότι όσοι δεν μπορούσαν να μιλήσουν είχαν την ικανότητα να επικοινωνήσουν με το θείο.

Αυτές οι μεταφυσικές φιγούρες εκφράζουν την ικανότητα να υπερβούν την καθημερινή εμπειρία, υποδεικνύοντας σημασίες που ξεπερνούν την ορατή πραγματικότητα. 

Sylvia Plath 

Η Σύλβια Πλαθ (1932-1963) επηρεάστηκε απ' τον πίνακα αυτόν του Ντε Κίρικο κι έγραψε το ποίημα με τον ίδιο τίτλο "Οι Ανησυχητικές Μούσες" το 1957, ένα εξαιρετικό παράδειγμα απομόνωσης. Το ποίημα απεικονίζει την παντελή έλλειψη επικοινωνίας μητέρας - κόρης. Έχει βαθειά ομοιότητα με την εικόνα και παρουσιάζεται με διαφορετικό φωτισμό. Οι Μούσες χάνουν τις μυθικές τους ιδιότητες να επηρεάζουν τις ανθρώπινες τέχνες και μεταμορφώνονται σε κακές νεράιδες και δόλιες μητέρες στην ποίηση της Πλαθ. Αντί να δίνουν σοφές συμβουλές φορτώνουν την αφηγήτρια με δυσοίωνη αρνητικότητα. Το τρίο είναι παρόμοιο με τις τρεις Μάγισσες του Σαίξπηρ στον Μάκβεθ που εκπροσωπούν το σατανικό τρίο των γυναικών του 20ού αιώνα και χαρίζουν κακά δώρα. Η παρουσία αυτών των Μουσών συμβολίζει τους γονείς του 20ού αιώνα που είναι ανίκανοι να δώσουν στα παιδιά τους ένα παρηγορητικό περιβάλλον.

Η παρουσία τους στην ζωή του παιδιού την κάνει να αναγνωρίσει την παρουσία δυο αντίθετων κόσμων. Και δείχνει πώς τελικά υποκύπτει στον αρνητικό κόσμο με την νονά της να αφήνει πίσω τον κόσμο της καλοσύνης. 

Σύλβια Πλαθ: Οι Ανησυχητικές Μούσες

Μητέρα, μητέρα, ποια θειά απαίδευτη
είτε δύσμορφη και αποκρουστική
εξαδέλφη άφησες απερίσκεπτα τόσο
ακάλεστη στα βαφτίσια μου, που
στη θέση της πήγε κι απόστειλε τις κυράδες τούτες
με κεφάλια σαν μανταρίσματος ξύλιν’ αυγά να γνέφουν
και να γνέφουν και να γνέφουν απ’ την κορφή ως τα νύχια
και απ’ τα αριστερά της κούνιας μου;

Μητέρα, ποιος βάλθηκε να παραγγέλνει ιστορίες
της Μίξι Μπλάκσορτ της ηρωικής αρκούδας,
Μητέρα, τίνος οι μαγισσοπούλες πάντοτε μα πάντοτε
φουρνίζονταν αντί του μελόψωμου, αναρωτιέμαι
αν είδες τες, αν είπες μου
λόγια να τις ξορκίσεις τις τρεις κυράδες
που νύχτα έγνεφαν στην κλίνη μου τριγύρω
άστομες, αόμματες, με φαλακρό γεμάτο ράμματα κεφάλι.

Στην ανεμοθύελλα, όταν στου πατέρα το γραφείο και τα δώδεκα
παραθυρόφυλλα εκοιλώσαν
ωσάν έτοιμες να σκάσουν φυσαλίδες, συ μας καλοτάιζες
τ’ αδελφάκι μου και μένα μπισκότα και κακάο
συ σιγόνταρες μας και ψέλναμε:
“Ζοχάδιασε ο Θορ: μπουμ μπουμ μπουμ!
Ζοχάδιασε ο Θορ: καρφί δεν μας καίγεται ‘μας!”
μα κείνες οι κυράδες τις τζαμαρίες μας διαλύσανε

Όταν ακροποδητί οι άλλες μαθητριούλες σκιρτάγανε
τους φακούς τρεμοπαίζοντας σαν τις κωλοφωτιές
και με της λαμπυρίδας το σκοπό, ‘γω δεν μπόραγα
ούτε το ποδάρι μου να σκώσω στο τρεμόφεγγο τούτο κορμάκι
μα, κοπιαστικά, έκανα πέρα μια
απ’ τις κακοκέφαλες σκιαγμένη
τις νουνές μου, και συ έκλαιες και έκλαιες:
Και το σκιάγμα τεντώθη, καήκανε τα φώτα.

Μητέρα, σε μαθήματα πιάνου με ‘γραψες
και τ’ αραμπέσκ μου επαίνευες και τις τρίλιες μου
κι ας έβρισκε ο κάθε δασκαλάκος το ύφος μου
τόσο αλλόκοτα στεγνό παρ’ όλες του τις κλίμακες
και τις ώρες εξάσκησης, τ’ αυτί μου
παντελώς άμουσο και ναι, ανεπίδεκτο μαθήσεως.
Μάθαινα και μάθαινα και μάθαινα απ’ αλλού
από μούσες άλλες, που δεν μου τις μίσθωνες εσύ, μητέρα αγαπημένη.

Ένα πρωί που έγνεψα και σ’ ήβρα, μητέρα
άνωθεν μου να πλέεις στον μπλάβο τον αγέρα
σ’ αερόστατο χάρμα πρασινωπό με μυριάδες
άνθη και χαλκοκουρούνες που
πότε, μα ποτέ αλλού δεν ευρέθησαν.
Μα τράβηξε ο τόσος δα πλανήτης πέρα
πως τη σαπουνόφουσκα καθώς μου φώναξες: Εδώ έλα!
και τους συνταξιδιώτες ευθύς αντίκρισα.

Μερόνυχτα τώρα, απ’ την κορφή ως τα νύχια
ολονυχτίες τους ορθώνουν, της πέτρας φορεσιές
μούτρα άγραφα όπως τη μέρα κείνη που γεννήθηκα
ίσκιοι μακρουλοί τους στο λιοβασίλεμα
μήτε που φέγγει, μήτε που κρύβεται.
Και σε τούτο το βασίλειο που με ‘φερες,
Μητέρα, μητέρα. Μα ούτε σ’ ένα μου έστω κατσούφιασμα
ό,τι συντροφιά μου κρατά δεν πρόκειται ποτέ να φανερώσω.

(μετάφραση: Γιώργος Σαββίδης)

Ας συνοδέψουμε τον ζωγράφο και την ποιήτρια μ' ένα μουσικό κομμάτι του Ραμώ "Η Συνέντευξη των Μουσών".

Jean-Philippe Rameau, L'entretien des Muses

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
Bibliotheque
Ovo
Ithaca College
Beaming Notes

Σεπτέμβρης, Ρ. Στράους - Ε. Έσσε

 Μας αποχαιρετά σιγά σιγά κι ο Σεπτέμβρης, που είναι πιο πολύ καλοκαιρινός παρά φθινοπωρινός. Μαζί του φεύγει και το καλοκαίρι, μας αποχαιρετά κι αυτό. Ο ποιητής Έρμαν Έσσε στο ποίημά του "Σεπτέμβρης" με λιτό και σκεπτικό ύφος φανερώνει τα συναισθήματα του αποχαιρετισμού αυτού που πέρα απ' το τυπικό αντίο μιας εποχής, αποχαιρετά και την ζωή και τον κόσμο. Ο Ρίχαρντ Στράους έντυσε τους στίχους αυτούς με μια νοσταλγική μελωδία. Το ποίημα γράφηκε τον Σεπτέμβρη του 1927 και η μουσική τον Σεπτέμβρη του 1948. Ένα χρόνο μετά, τον Σεπτέμβρη του 1949 μας αποχαιρέτησε κι ο Στράους. 

Σεπτέμβρης

Ο κήπος θρηνεί
Δροσερή βροχή πέφτει στα λουλούδια
Το καλοκαίρι ριγεί
Ήσυχα οδεύει προς το τέλος του

Τα φύλλα πέφτουν ένα ένα, χρυσά,
Απ' την ψηλόκορμη ακακία
Το καλοκαίρι χαμογελά έκπληκτο και αδύναμο
προς το όνειρο του κήπου που πεθαίνει.

Στέκεται για ώρα δίπλα στα τριαντάφυλλα,
Λαχταρώντας για ειρήνη.
Αργά κλείνει
τα μεγάλα κουρασμένα μάτια του.

(μετάφραση Α.Γ. από την αγγλική μετάφραση με υπογραφή Littera)

Ακούμε τον Σεπτέμβρη απ' την Τζέσι Νόρμαν

                                                        September. Richard Strauss

To ποίημα αυτό του Έρμαν Έσσε μελοποίησε ο Ρίχαρντ Στράους τον Σεπτέμβριο του 1948, σε ηλικία 84 ετών. Ο Ρίχαρντ Στράους πέθανε έναν χρόνο μετά.  Ανήκει σε έναν κύκλο άλλων τριών τραγουδιών που φέρει τον τίτλο "Τέσσερα τελευταία τραγούδια" και φυσικά ο τίτλος αυτός δεν δόθηκε από τον ίδιο, αλλά από τον φίλο του και εκδότη Έρνστ Ροθ που τα δημοσίευσε σαν ενότητα μετά τον θάνατο του Στράους το 1950. Τα τραγούδια δεν γράφηκαν σαν κύκλος τραγουδιών αλλά μεμονωμένα. Όμως, στην πραγματικότητα ήταν οι τελευταίες συνθέσεις του Στράους και γι' αυτό απετέλεσαν μια ενότητα. Οι τίτλοι και οι χρονολογίες σύνθεσής τους είναι:

Im Abendrot (Στο Ηλιοβασίλεμα) - Μάιος 1948
Frühling (Άνοιξη) - Ιούλιος 1948
Beim Schlafengehen (Την Ώρα του Ύπνου) - Αύγουστος 1948
September (Σεπτέμβριος) - Σεπτέμβριος 1948

          Ρίχαρντ Στράους                                                    Έρμαν Έσσε

Πραγματικά είναι τραγούδια αποχαιρετισμού - στην ζωή, στην τέχνη, στον κόσμο που εξαφανίζεται. Είναι μουσική τόσο μαγευτικά αισθησιακή, τόσο οδυνηρά νοσταλγική τόσο λεπτή στην ανάμιξη των φωνητικών και οργανικών υφών που αψηφά την περιγραφή. Όλοι συμφωνούν πως ο Στράους άφησε το καλύτερο για το τέλος. Μόνο το πρώτο τραγούδι (Im Abendrot)  δεν είναι ποίηση του Έσσε αλλά του Γερμανού ποιητή Γιόζεφ Αϊχεντορφ, γνωστού για τις μελοποιήσεις ποιημάτων του από τον Σούμαν και τον Βολφ.

Η πρεμιέρα των "Τεσσάρων Τελευταίων Τραγουδιών" έγινε στο Λονδίνο τον Μάιο του 1950. Τα ερμήνευσε η σοπράνο Κίρστεν Φλάγκσταντ με την Φιλαρμόνια Ορχήστρα υπό την μπαγκέτα του Βίλελμ Φουρτβένγκλερ.

Εδώ και τα "Τέσσερα Τελευταία Τραγούδια" απ' την ιστορική πρεμιέρα, όπου τα τραγούδια δεν ερμηνεύονται με την χρονολογική σειρά σύνθεσής τους. Στα σχόλια του βίντεο υπάρχουν οι τίτλοι καθώς κι ο χρόνος έναρξης του κάθε τραγουδιού.

Kirsten Flagstad: Vier letzte Lieder [Furtwängler] by Strauss

ΠΗΓΕΣ

Wikipedia
BBC
LAPhil
Lyrics Translate

Πρωί - Μεσημέρι - Βράδυ

 Θα μας μιλήσει με ήχους ο Χάυδν για μια ολόκληρη μέρα.

Ανάμεσα στα πρώτα έργα που έγραψε ο Χάϋδν όταν μπήκε στην υπηρεσία της οικογένειας των Εστερχάζυ  ήταν η 6η, η 7η και η 8η συμφωνία του, ένα τρίπτυχο αφιερωμένο στις διαφορετικές ώρες της ημέρας. Τουλάχιστον έτσι τις ερμήνευσε ο πρίγκηπας Πωλ Άντον Εστερχάζυ, ο οποίος έδωσε και τους υπότιτλους. Γράφτηκαν το 1761.

Το Παλάτι των Εστερχάζυ όπου πρωτοπαίχτηκαν οι Συμφωνίες 6,7, και 8

ΠΡΩΙ!
Η Συμφωνία αρ. 6 σε Ρε μείζονα ξεκινάει με μια αργή εισαγωγή που δηλώνει ξεκάθαρα ανατολή ηλίου. Το υπόλοιπο έργο είναι ασαφές, όπως, βέβαια είναι και οι άλλες δυο συμφωνίες που έπονται. Είναι ξεκάθαρο ότι η κύρια πρόθεση του Χάϋδν ήταν να δείξει τις ικανότητες των μουσικών του, κι αυτό φαίνεται από την αφθονία εξαιρετικών σολιστικών περασμάτων.

Haydn: Le Matin

                                                            Κλωντ Μονέ: Η Ανατολή

ΜΕΣΗΜΕΡΙ!
Η Συμφωνία αρ. 7 σε Ντο μείζονα αρχίζει με μια φανφάρα κι ένα τελετουργικό εμβατήριο. Βέβαια δεν είναι και σαφές ότι αυτό θυμίζει μεσημέρι. Αυτό που περιέχει είναι το οπερατικό ύφος του πρόσφατου παρελθόντος. Ίσως ο Χάϋδν ήθελε να δείξει στον εργοδότη του ότι γνώριζε τους κανόνες του ευγενούς Μπαρόκ, αλλά ήταν ικανός να προσθέσει και τις δικές του προσωπικές απόψεις.

Haydn: Le Midi

                                                               George Henry: Μεσημέρι

ΒΡΑΔΥ!
Η Συμφωνία αρ. 8 σε Σολ μείζονα αρχίζει μ’ ένα χαρούμενο χορευτικό ρυθμό . Μια ζίγκα σε φόρμα σονάτας χρησιμοποιώντας μια μελωδία του Γκλουκ απ’ την όπερά του Le diable à quatre. Το τελευταίο μέρος της Συμφωνίας έχει τον υπότιτλο Tempesta, όπου ο συνθέτης είχε πρόθεση να θυμίσει την αίσθηση της καταιγίδας.

Haydn: Le Soir

Λεονίντ Αφρέμοβ: Βράδυ