Aurora Leigh

 Το Aurora Leigh της Elizabeth Barrett Browning είναι ένα από τα πρώτα μεγάλα έργα που διεκδικούν για τη γυναίκα το δικαίωμα να δημιουργεί, να αποφασίζει και να ζει με βάση τη δική της φωνή. Είναι ένα ποιητικό μανιφέστο για την αυτονομία και την αξιοπρέπεια — και γι’ αυτό παραμένει επίκαιρο κάθε 8 Μαρτίου.

Elizabeth Barrett Browing: AURORA  LEIGH

Η Elizabeth Barrett Browning  (6 Μαρτίου 1806 - 29 Ιουνίου 1861) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες ποιήτριες της βικτωριανής εποχής, γνωστή για την πνευματικότητα, την κοινωνική της ευαισθησία και τον βαθύ λυρισμό της. Η ζωή της σημαδεύτηκε από χρόνια ασθένεια, αλλά και από έναν από τους πιο θρυλικούς λογοτεχνικούς έρωτες: τη σχέση και τον γάμο της με τον ποιητή Robert Browning. 

Τι είναι  το Aurora Leigh;
Ένα φεμινιστικό έπος σε ποιητική μορφή, που συνδυάζει: αυτοβιογραφία, κοινωνική κριτική, αισθητική θεωρία, και μια ιστορία αγάπης που ωριμάζει μέσα από ιδεολογικές συγκρούσεις. Είναι ίσως το πιο φιλόδοξο έργο της Browning — και ένα από τα πρώτα μεγάλα έργα που παρουσιάζουν μια γυναίκα καλλιτέχνιδα ως κεντρική ηρωίδα.

Το Aurora Leigh (1856) είναι ένα ποιητικό μυθιστόρημα της Elizabeth Barrett Browning, γραμμένο σε λευκό στίχο (ιαμβικός πεντάμετρος)  και μοιρασμένο σε εννέα βιβλία — έναν αριθμό που η ίδια συνδέει με τη γυναικεία μυθολογία και τα Σιβυλλικά Βιβλία. Η αφήγηση γίνεται σε πρώτο πρόσωπο από την Aurora, ενώ δεύτερη ηρωίδα είναι η Marian Erle, ένα κακοποιημένο, αυτοδίδακτο κορίτσι περιπλανώμενων γονιών.

Η δράση εκτυλίσσεται στη Φλωρεντία, το Malvern, το Λονδίνο και το Παρίσι, και το έργο συνομιλεί με τη Βίβλο, την κλασική μυθολογία και σύγχρονα μυθιστορήματα όπως το Corinne της Madame de Staël και τα έργα της George Sand.

Στα πέντε πρώτα βιβλία, η Aurora αφηγείται τη ζωή της από την παιδική ηλικία έως τα 27 της χρόνια· στα τέσσερα τελευταία, η αφήγηση φτάνει στο παρόν και παίρνει τη μορφή ημερολογίου. Η Browning το χαρακτήριζε «μυθιστόρημα σε στίχους» και το θεωρούσε το πιο ώριμο έργο της, εκεί όπου κατέθεσε τις βαθύτερες πεποιθήσεις της για τη Ζωή και την Τέχνη.

Η μελετήτρια Deirdre David τοποθετεί την Browning, χάρη στο Aurora Leigh, ανάμεσα στις σημαντικότερες γυναίκες συγγραφείς του 19ου αιώνα και στις κορυφαίες ποιητικές φωνές της βικτωριανής εποχής. Ο John Ruskin το αποκάλεσε «το μεγαλύτερο μακροσκελές ποίημα του δέκατου ένατου αιώνα».

Το ραντεβού. Πίνακας του Arthur Hughes, 1860. Βρίσκεται στην πινακοθήκη Tate 
(φωτο διαδίκτυο) . Δείχνει την απόρριψη τoυ  Romney Leigh από την Aurora

Εν συντομία το περιεχόμενο των εννέα βιβλίων:

Βιβλίο 1

Η Aurora αφηγείται την παιδική της ηλικία, την απώλεια των γονιών της και την αυστηρή ανατροφή από τη θεία της στην Αγγλία. Ανακαλύπτει την κλίση της στην ποίηση και αποφασίζει ότι η τέχνη θα είναι η ζωή της.

Βιβλίο 2

Ο ξάδελφός της, ο Romney Leigh, της κάνει πρόταση γάμου, ζητώντας της να εγκαταλείψει την ποίηση για κοινωνική δράση. Η Aurora αρνείται, υπερασπιζόμενη την καλλιτεχνική της ταυτότητα.

Βιβλίο 3

Η Aurora μετακομίζει στο Λονδίνο και παλεύει να ζήσει ως ποιήτρια. Το βιβλίο εξερευνά τη θέση της γυναίκας καλλιτέχνιδας και τη δυσκολία της οικονομικής ανεξαρτησίας.

Βιβλίο 4

Η Aurora στοχάζεται για την τέχνη, την κοινωνία και τον ρόλο της ποίησης. Η Browning υφαίνει μια εκτενή ποιητική θεωρία μέσα από τη φωνή της ηρωίδας.

Βιβλίο 5

Η Aurora γράφει το δικό της μεγάλο ποιητικό έργο και στοχάζεται πάνω στη σχέση τέχνης και πραγματικότητας. Το βιβλίο λειτουργεί ως μετα-σχόλιο για τη δημιουργική διαδικασία.

Βιβλίο 6

Η Aurora ταξιδεύει στην Ιταλία και γνωρίζει τη Marian Erle, μια γυναίκα της εργατικής τάξης που έχει υποστεί κακοποίηση. Το βιβλίο εστιάζει στην κοινωνική αδικία και την ηθική κρίση της εποχής.

Βιβλίο 7

Η Aurora συνεχίζει το ταξίδι της στην Ιταλία και αναπτύσσει βαθύτερη κατανόηση για τον ανθρώπινο πόνο και την κοινωνική ευθύνη. Η σχέση της με τη Marian γίνεται καθοριστική για την ηθική της ωρίμανση.

Βιβλίο 8

Η Aurora επιστρέφει στην Αγγλία και μαθαίνει ότι ο Romney έχει αποτύχει στα κοινωνικά του ιδεώδη. Οι δύο ήρωες συναντιούνται ξανά, αλλά παραμένουν σε σύγκρουση για το τι σημαίνει «να αλλάξεις τον κόσμο».

Βιβλίο 9

Η Aurora και ο Romney συμφιλιώνονται, αναγνωρίζοντας ότι η τέχνη και η κοινωνική δράση δεν είναι αντίθετες αλλά συμπληρωματικές. Το έργο κλείνει με μια αίσθηση πνευματικής και συναισθηματικής ολοκλήρωσης.

Για μουσική επένδυση επιλέγω μια σουίτα για  Κέλτικη Άρπα της Sylvia Woods.

Sylvia Woods – “The Harp of Brandiswhiere

Elizabeth Barrett Browning

 Η Elizabeth Barrett Browning  (6 Μαρτίου 1806 - 29 Ιουνίου 1861) υπήρξε μία από τις σημαντικότερες ποιήτριες της βικτωριανής εποχής, γνωστή για την πνευματικότητα, την κοινωνική της ευαισθησία και τον βαθύ λυρισμό της. Η ζωή της σημαδεύτηκε από χρόνια ασθένεια, αλλά και από έναν από τους πιο θρυλικούς λογοτεχνικούς έρωτες: τη σχέση και τον γάμο της με τον ποιητή Robert Browning. 

Γεννήθηκε στις 6 Μαρτίου 1806 στο Coxhoe, County Durham της Αγγλίας. Ήταν η πρωτότοκη από 12 παιδιά. Άρχισε να γράφει ποίηση από τα έντεκα της χρόνια. Η μητέρα της διατήρησε μεγάλο αρχείο με τα παιδικά της ποιήματα — ένα από τα μεγαλύτερα σωζόμενα αρχεία νεανικής γραφής στην αγγλική λογοτεχνία. 

Στα 15 της αρρώστησε σοβαρά και υπέφερε από χρόνιους πόνους στη σπονδυλική στήλη και το κεφάλι. Αργότερα εμφάνισε και προβλήματα στους πνεύμονες, πιθανώς φυματίωση. Έπαιρνε laudanum ( οπιούχο παρασκεύασμα — βάμμα οπίου) για τον πόνο, κάτι που επηρέασε την υγεία της σε όλη της τη ζωή. 

Το 1846 παντρεύτηκε τον ποιητή Robert Browning, παρά την αντίθεση του πατέρα της. Έφυγαν για την Ιταλία, όπου έζησαν ευτυχισμένα και απέκτησαν έναν γιο, τον Pen. Κατά τη διάρκεια του γάμου τους, η φήμη της ξεπερνούσε εκείνη του συζύγου της — οι επισκέπτες στη Φλωρεντία πήγαιναν κυρίως για να τη δουν.

Κύρια έργα:
Sonnets from the Portuguese (1850)
Η πιο διάσημη συλλογή της — περιλαμβάνει το σονέτο “How Do I Love Thee?”.

How do I love thee? Let me count the ways.

I love thee to the depth and breadth and height

My soul can reach, when feeling out of sight

For the ends of being and ideal grace.

I love thee to the level of every day’s

Most quiet need, by sun and candle-light.

I love thee freely, as men strive for right.

I love thee purely, as they turn from praise.

I love thee with the passion put to use

In my old griefs, and with my childhood’s faith.

I love thee with a love I seemed to lose

With my lost saints. I love thee with the breath,

Smiles, tears, of all my life; and, if God choose,

I shall but love thee better after death.

Aurora Leigh (1856)
Ένα εκτενές ποιητικό μυθιστόρημα με φεμινιστικό και κοινωνικό περιεχόμενο.

Ποιήματα για ανθρώπινα δικαιώματα, κατά της παιδικής εργασίας και της δουλείας. 

Τα Sonnets from the Portuguese (Σονέτα από την Πορτογαλίδα)  είναι μια συλλογή 44 ερωτικών σονέτων της Elizabeth Barrett Browning, γραμμένων κατά τη διάρκεια του έρωτά της με τον Robert Browning και δημοσιευμένων το 1850. Πρόκειται για μια από τις πιο τρυφερές, ειλικρινείς και λογοτεχνικά σημαντικές εξομολογήσεις αγάπης στη βικτωριανή ποίηση.

Καταγράφουν την πορεία της ποιήτριας από την αυτοαμφιβολία και την άρνηση του έρωτα   προς την αποδοχή, την εμπιστοσύνη και τελικά την πλήρη αφοσίωση στον Robert Browning. Γράφτηκαν ιδιωτικά, χωρίς πρόθεση δημοσίευσης. Ο Robert Browning την ενθάρρυνε να τα εκδώσει, αναγνωρίζοντας τη λογοτεχνική τους αξία.

Ο τίτλος είναι σκόπιμα παραπλανητικός: Η Elizabeth ήθελε να κρύψει ότι τα ποιήματα ήταν αυτοβιογραφικά. Ο Robert την αποκαλούσε χαϊδευτικά “my little Portuguese” λόγω της μελαχρινής της όψης. Έτσι, ο τίτλος υπονοεί ότι πρόκειται για «μεταφράσεις» από άλλη γλώσσα — ενώ είναι δικά της ποιήματα.

Θεωρούνται σημαντικά γιατί συγκρίθηκαν με τα σονέτα του Shakespeare για την τεχνική τους αρτιότητα.  Αποτελούν ένα από τα πιο ειλικρινή πορτρέτα έρωτα στη δυτική λογοτεχνία. Ανέδειξαν τη Browning ως μία από τις μεγάλες φωνές της βικτωριανής ποίησης. Παραμένουν μέχρι σήμερα από τα πιο δημοφιλή ερωτικά ποιήματα παγκοσμίως.

Πώς σ’ αγαπώ; Άφησέ με να μετρήσω τους τρόπους.

Σ’ αγαπώ στο βάθος, στο πλάτος, στο ύψος

που η ψυχή μου φτάνει, ψαύοντας στο άδηλο

τα πέρατα της ύπαρξης και της ιδανικής χάρης.

Σ’ αγαπώ στο μέτρο της κάθε μέρας,

στην πιο σιωπηλή ανάγκη, με ήλιο ή με κερί.

Σ’ αγαπώ ελεύθερα, όπως οι άνθρωποι παλεύουν για το δίκιο.

Σ’ αγαπώ καθαρά, όπως γυρίζουν από τον έπαινο.

Σ’ αγαπώ με το πάθος που ξοδεύτηκε

στα παλιά μου βάσανα, και με την πίστη της παιδικής μου ηλικίας.

Σ’ αγαπώ με μια αγάπη που νόμιζα χαμένη

μαζί με τους αγίους που έχασα. Σ’ αγαπώ με την ανάσα,

τα χαμόγελα, τα δάκρυα όλης μου της ζωής· κι αν ο Θεός το θελήσει,

θα σ’ αγαπώ ακόμη πιο βαθιά μετά τον θάνατο.

Αν έπρεπε να διαλέξω ένα κομμάτι που αγκαλιάζει τέλεια το ποίημα, θα ήταν:
“Spiegel im Spiegel” – Arvo Pärt

Είναι καθαρό σαν προσευχή, αφήνει χώρο στη φωνή, έχει την ίδια αίσθηση «μέτρησης» και επανάληψης που έχει το σονέτο, και στο τέλος ανοίγει προς το άπειρο — όπως η υπόσχεση «after death».

Renaud Capuçon plays Arvo Pärt: Spiegel im Spiegel (with pianist Guillaume Bellom)

Γουέρντσγουερθ, Πρελούδιο

 William Wordsworth. Πρελούδιο 

Ο William Wordsworth (7/4/1770 – 23/4/1850) ήταν ένας από τους κορυφαίους Άγγλους ποιητές του Ρομαντισμού, γνωστός για την αγάπη του προς τη φύση και την εξερεύνηση της ανθρώπινης συνείδησης μέσω της ποίησης. Ο Wordsworth πίστευε ότι η φύση είναι πηγή σοφίας και πνευματικής αναγέννησης. Η ποίησή του δεν εξυμνεί μόνο το φυσικό τοπίο αλλά και την εσωτερική εργασία του νου, όπως φαίνεται στο «Πρελούδιο». Ήταν βαθιά επηρεασμένος από την εμπειρία του στο Lake District, όπου μεγάλωσε.

To πορτραίτο του ποιητή είναι από τον ζωγράφο Benjamin Robert Haydon και βρίσκεται στην Εθνική Πινακοθήκη Πορτραίτων.

Το έργο "Πρελούδιο" είναι το σπουδαιότερο έργο του ποιητή, ημιαυτοβιογραφικό, το οποίο αναθεώρησε αρκετές φορές στην ζωή του και τον τίτλο του τον έδωσε η σύζυγός του Μαίρη όταν δημοσιεύτηκε το 1850, τρεις μήνες μετά τον θάνατό του.

Απόσπασμα απ' το "Πρελούδιο" Βιβλίο Ι του Γουίλιαμ Γουέρντσγουερθ (William Wordsworth) που γεννήθηκε στις 7 Απριλίου 1770 και θεωρείται μαζί με τον Κόλεριτζ ως ιδρυτής της Ρομαντικής Ποίησης στην Αγγλία.

[...]

Το μυαλό του Ανθρώπου είναι πλασμένο όπως η αναπνοή
κι η αρμονία της μουσικής. Υπάρχει μια σκοτεινή,
αόρατη τέχνη που συμφιλιώνει
τα ασύμφωνα στοιχεία, και τα κινεί
σε μια ενιαία κοινωνία. Ω εμένα! που όλα
οι τρόμοι, όλες οι πρώιμες δυστυχίες,
οι λύπες, οι ταραχές, οι εξαντλήσεις, που όλες
οι σκέψεις και τα αισθήματα που χύθηκαν
μέσα στο νου μου, να έχουν συνθέσει
την ήρεμη ύπαρξη που είναι δική μου όταν
είμαι άξιος του εαυτού μου! Δόξα ως το τέλος!

[...]

(Η  ελεύθερη μετάφραση είναι δική μου)

Το αγγλικό κείμενο

[...]

The mind of Man is fram'd even like the breath
And harmony of music. There is a dark
Invisible workmanship that reconciles
Discordant elements, and makes them move
In one society. Ah me! that all
The terrors, all the early miseries
Regrets, vexations, lassitudes, that all
The thoughts and feelings which have been infus'd
Into my mind, should ever have made up
The calm existence that is mine when I
Am worthy of myself! Praise to the end!

[...]

Αυτό το απόσπασμα είναι βαθιά υπαρξιακό και φιλοσοφικό. Ο Wordsworth εξετάζει πώς η ανθρώπινη συνείδηση, παρά τις αντιφάσεις και τις οδύνες της, μπορεί να φτάσει σε μια κατάσταση εσωτερικής γαλήνης και αρμονίας.

Η σύγκριση με την αναπνοή και τη μουσική υποδηλώνει ότι ο νους δεν είναι μηχανιστικός αλλά οργανικός, ρυθμικός, και βαθιά συνδεδεμένος με το αισθητικό και το πνευματικό.

Η «σκοτεινή, αόρατη τέχνη» είναι μια μεταφορά για την εσωτερική διεργασία που μετατρέπει το χάος της εμπειρίας σε ενότητα και νόημα.

Η φράση «όταν είμαι άξιος του εαυτού μου» δείχνει ότι η γαλήνη δεν είναι δεδομένη· είναι αποτέλεσμα εσωτερικής εργασίας και αυτογνωσίας.

Το «Praise to the end!» είναι μια έκρηξη ευγνωμοσύνης για αυτή τη δυνατότητα συμφιλίωσης και πνευματικής ολοκλήρωσης.

Το «Πρελούδιο» ως πνευματική αυτοβιογραφία

Ολόκληρο το ποίημα είναι μια εξερεύνηση της εσωτερικής ανάπτυξης του ποιητή, από την παιδική ηλικία έως την ωριμότητα. Δεν είναι απλώς μια αφήγηση γεγονότων, αλλά μια χαρτογράφηση της εξέλιξης της συνείδησης, της φαντασίας και της σχέσης του ανθρώπου με τη φύση, την κοινωνία και τον εαυτό του.
Το απόσπασμα  ανήκει σε μια στιγμή αυτοαναστοχασμού, όπου ο Wordsworth αναγνωρίζει ότι η πνευματική του γαλήνη δεν είναι αποτέλεσμα εξωτερικών συνθηκών, αλλά μια εσωτερική συμφιλίωση των αντιφατικών εμπειριών του.

Richard Wilson. πίνακας εμπνευσμένος από το ποίημα

  Επιλέγω το Nimrod του συμπατριώτη του Elgar από την σύνθεση Enigma variations να συνοδεύσει αυτό το εξαιρετικό απόσπασμα του "Πρελούδιου". Το απόσπασμα του Wordsworth μιλά για την εσωτερική συμφιλίωση, την αόρατη εργασία του νου, και την ήρεμη ύπαρξη που επιτυγχάνεται όταν ο άνθρωπος είναι «άξιος του εαυτού του». Το Nimrod αποδίδει αυτή την πνευματική ανάταση με μουσική που ανεβαίνει αργά, με ευγένεια και μεγαλείο, σαν να αναπνέει ο νους.

                            

                                          Edward Elgar - Enigma Variations, Op.36: IX. (Nimrod)

Δυτικός Άνεμος

 Δυτικός Άνεμος

Το ποίημα Δυτικός Άνεμος είναι ένα σύντομο αγγλικό λυρικό ποίημα από τον 15ο ή 16ο αιώνα, γραμμένο σε πρώιμη μορφή της αγγλικής γλώσσας.

Οι στίχοι του ποιήματος όπως εμφανίζονται στην μοναδική πηγή, Royal Appendix 58,
γραμμένο μεταξύ 1507 –  1547. (φωτογραφία από Early Music Muse) 

Westron wynde when wyll thow blow
the smalle rayne downe can Rayne
Cryst yf my love were in my Armys
And I yn my bed Agayne.

Δυτικέ άνεμε, πότε θα φυσήξεις
να πέσει η μικρή βροχή;
Χριστέ, αν η αγάπη μου ήταν στην αγκαλιά μου
κι εγώ ξανά στο κρεβάτι μου.

(μετάφραση δική μου με την βοήθεια google translate)

To συγκεκριμένο ποίημα, είναι  ένα από τα πιο γνωστά ανώνυμα αγγλικά λυρικά ποιήματα της πρώιμης νεότερης περιόδου. Χρησιμοποιείται η μεσαιωνική αγγλική, με ορθογραφία που αντικατοπτρίζει την εποχή.Το ποίημα εκφράζει μια βαθιά επιθυμία για επιστροφή στην οικειότητα και την αγάπη, μέσα από την εικόνα της φύσης (άνεμος, βροχή) και την προσευχή στον Χριστό.
Η αναφορά στον δυτικό άνεμο (Westron wynde) είναι συμβολική: ο δυτικός άνεμος θεωρείται ήπιος και ευεργετικός στην αγγλική παράδοση, και εδώ λειτουργεί ως μεταφορά για την ελπίδα και την αλλαγή.
Η τελευταία στροφή είναι γεμάτη νοσταλγία και λαχτάρα για την αγαπημένη και την άνεση του σπιτιού.

Η μεσαιωνική και η αναγεννησιακή λογοτεχνία είναι γεμάτες αναφορές στην κλασική ρωμαϊκή και ελληνική κουλτούρα και τη συμβολική της γλώσσα. Η προσωποποίηση του “δυτικού ανέμου” στη ελληνική μυθολογία ήταν ο Ζέφυρος, ο κομιστής των απαλών αέρηδων

Θα μπορούσε να θεωρηθεί ένα είδος ερωτικής προσευχής, που συνδυάζει τον πόθο με τη θρησκευτική επίκληση.

Aς ακούσουμε το μεσαιωνικό λαϊκό τραγούδι

                                                           Westron Wynde - Anon c.1350

Tο ποίημα "Westron Wynde" έχει μελοποιηθεί και μάλιστα αποτέλεσε βάση για σημαντικά μουσικά έργα της Αναγέννησης.

Το "Westron Wynde" είναι ένα σύντομο λυρικό τραγούδι του 16ου αιώνα, και η μελωδία του χρησιμοποιήθηκε ως cantus firmus (σταθερή μελωδική γραμμή) σε λειτουργίες από τρεις σπουδαίους Άγγλους συνθέτες της Αναγέννησης: John Taverner, Christopher Tye και John Sheppard

Το γεγονός ότι ένα τόσο σύντομο ποίημα με μόλις τέσσερις στίχους ενέπνευσε τόσο πλούσια μουσική δημιουργία δείχνει τη δύναμη της συναισθηματικής του έκφρασης και της μελωδικής του απλότητας.

Ο μουσικολόγος Ian Pittaway έχει παρουσιάσει μια σύγχρονη εκτέλεση του τραγουδιού με αναγεννησιακή άρπα (bray harp), βασισμένη σε αρχές της εποχής

                                                  Westron wynde, c. 1520, bray harp

Το τραγούδι έχει επηρεάσει όχι μόνο την εκκλησιαστική μουσική αλλά και τη λαϊκή και έντεχνη μουσική του 20ού αιώνα, με διάφορες διασκευές και αναφορές

                                              Westron Wynde (Trad. arr. John Renbourn)

Η Σιωπή του Κόσμου πριν τον Μπαχ

 

Ο Σουηδός συγγραφέας και ποιητής Lars Gustafsson (1936–2016) υπήρξε μια από τις σημαντικότερες λογοτεχνικές φωνές της Σουηδίας. Αν και γνωστός κυρίως για τα μυθιστορήματά του, η ποιητική του παραγωγή είναι εξίσου εντυπωσιακή.

Lars Gustafsson (από το διαδίκτυο)

Σπουδαία θέση ανάμεσα στα ποιήματά του κατέχει και το ποίημα "The Silence of the World Before Bach" (Η σιωπή του κόσμου πριν τον Μπαχ)

Η σιωπή του κόσμου πριν τον Μπαχ

Θα πρέπει να υπήρχε κάποτε ένας κόσμος
πριν την Τρίο Σονάτα σε Ρε,
πριν την Παρτίτα σε Λα ελάσσονα—
μα πώς ήταν άραγε εκείνος ο κόσμος;

Μια Ευρώπη με χώρους αμέτοχους,
σιωπηλούς, όργανα άγνωστα, ανέγγιχτα,
όπου το «Μουσικό Αφιέρωμα» και το «Καλά Συγκερασμένο Κλειδοκύμβαλο»
δεν είχαν ποτέ διατρέξει πληκτρολόγιο.

Εκκλησίες μοναχικές, απομακρυσμένες,
όπου η σοπράνο φωνή του Πάθους του Πάσχα
δεν είχε ποτέ, με ανήμπορη αγάπη,
τυλιχτεί γύρω απ’ τις απαλές κινήσεις του φλάουτου.

Τοπία γαλήνια, απλωμένα,
όπου μόνο γέροι ξυλοκόποι ακούγονται με τα τσεκούρια τους,
ο υγιής ήχος δυνατών σκύλων τον χειμώνα,
και – σαν καμπάνα – πατίνια που δαγκώνουν τον κρυστάλλινο πάγο.

Χελιδόνια που στροβιλίζονται στον καλοκαιρινό αέρα,
το κοχύλι που το παιδί κρατά στο αυτί του— 
και πουθενά Μπαχ, πουθενά Μπαχ.
Η παγωμένη σιωπή του κόσμου πριν τον Μπαχ.

(μετάφραση δική μου από το αγγλική του John Irons, που ακολουθεί)

[The silence of the world before Bach
There must have been existed a world before
the Trio Sonata in D, a world before the A minor Partita
but what was that world like?

A Europe of large unresonating spaces
everywhere unknowing instruments,
where "Musikalisches Opfer" and "Wohltemperiertes Klavier"
had never passed over a keyboard.

Lonely remote churches
where the soprano voice of the Easter Passion
had never in helpless love twined itself round
he gentler movements of the flute,

gentle expanses of landscape
where only old woodcutters are heard with their axes
the healthy sound of strong dogs in winter
and – like a bell – skates biting into glassy ice;

the swallows swirling in the summer air
the shell that the child listens to
and nowhere Bach nowhere Bach
skating silence of the world before Bach]

-- Lars Gustafsson (1936-2016), "Selected Poems", 2015

Ο τίτλος και το περιεχόμενο του ποιήματος υποδηλώνουν ότι η μουσική του Μπαχ δεν είναι απλώς ήχος, αλλά μια κοσμογονική δύναμη που φέρνει τάξη, αρμονία και βάθος στην ανθρώπινη εμπειρία. Πριν από αυτήν, ο κόσμος ήταν σιωπηλός, σχεδόν αδιαμόρφωτος.

O J.S. Bach και κάποιο τμήμα χειρογράφου του με την υπογραφή του

                                                          (από το διαδίκτυο) 

Οι συνθέσεις του Μπαχ που προτείνει ο ποιητής δεν είναι τυχαίες. Ας  δούμε τις δύο πρώτες που αναφέρονται.

1. Τρίο Σονάτα σε Ρε μείζονα, BWV 1060

Η Τρίο Σονάτα BWV 1060 είναι γνωστή κυρίως ως Κοντσέρτο για Όμποε και Βιολί σε Ρε ελάσσονα, και έχει ανασυντεθεί από χειρόγραφα του Μπαχ. Το έργο αυτό χαρακτηρίζεται από διάλογο μεταξύ των σόλο οργάνων, ρυθμική ενέργεια και λυρική ευαισθησία, στοιχεία που ταιριάζουν απόλυτα με την ατμόσφαιρα του ποιήματος.

2. Παρτίτα σε Λα ελάσσονα, BWV 827

Πιο εσωστρεφής, μελαγχολική, σχεδόν στοχαστική. Ταιριάζει με τις εικόνες του ποιήματος: μοναχικές εκκλησίες, χελιδόνια, παγωμένα τοπία. Η ελάσσονα τονικότητα ενισχύει την αίσθηση απουσίας και προσμονής.

Μοναξιά: Ποίηση, Μουσική, Ζωγραφική

Ένα από τα πιο δυσάρεστα συναισθήματα είναι κι αυτό της μοναξιάς. Και δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι όποιος αισθάνεται μόνος δεν περιβάλλεται από άλλους ανθρώπους. Πολλοί άνθρωποι νιώθουν μόνοι τους ακόμη και μαζί με φίλους τους, συναδέλφους τους ή συγγενείς τους. Η μοναξιά ενέπνευσε καλλιτέχνες στο έργο τους. Κύρια θέση σήμερα θα έχει η Αμερικανίδα ποιήτρια Ella Wheeler Wilcox (Έλα Γουίλερ Ουίλκοξ) που γεννήθηκε σαν σήμερα στις 5 Νοεμβρίου 1850  στο Ουισκόνσιν. 

Edward Hopper

 Όταν ήταν παιδί η Ουίλκοξ διάβαζε βιβλία και εφημερίδες που επηρέασαν την μετέπειτα γραφή της. Κυρίως Σαίξπηρ, Τα Ταξίδια του Γκιούλιβερ, Τις Χίλιες και Μία Νύχτες καθώς και άλλα λογοτεχνικά βιβλία που υπήρχαν στο σπίτι της.

Το ποίημά της "Solitude" (Μοναξιά) το εμπνεύσθηκε από ένα περιστατικό που της συνέβη καθώς πήγαινε στον εναρκτήριο χορό του Κυβερνήτη του Μάντισον. Στην διαδρομή μια νέα μαυροφορεμένη γυναίκα καθόταν στον απέναντι κάθισμα. Η γυναίκα έκλαιγε. Η Ουίλκοξ κάθησε δίπλα της και προσπαθούσε να την παρηγορήσει σε όλη την διάρκεια του ταξιδιού. Όταν έφτασαν, η ποιήτρια ήταν τόσο θλιμμένη που μετά βίας μπόρεσε να παρακολουθήσει την γιορτή. Καθώς κοίταξε το λαμπερό της πρόσωπο στον καθρέπτη, αμέσως ήλθε στην μνήμη της η θλιμμένη χήρα. Ήταν εκείνη η στιγμή που έγραψε τις πρώτες λέξεις της "Μοναξιάς".

Laugh, and the world laughs with you;
Weep, and you weep alone;

Γέλασε, και ο κόσμος  θα γελάσει μαζί σου.
Κλάψε, και μονάχος θα κλαις.

Ella Wheeler-Wilcox

Το 1884, παντρεύτηκε τον Ρόμπερτ Ουίλκοξ. Τα δύο σπίτια τους στο Long Island Sound,  μαζί με μερικές ακόμη αγροικίες, ήταν γνωστά στέκια λογοτεχνών και διάφορων καλλιτεχνών φίλων τους. Έκαναν ένα γιο που πέθανε σχεδόν αμέσως μετά τον τοκετό. Άρχισαν να ενδιαφέρονται για την Θεοσοφία, τη Νέα Σκέψη και τον Πνευματισμό. 

Υποσχέθηκαν ο ένας στον άλλο, ότι όποιος πέθαινε πρώτος θα επέστρεφε και θα επικοινωνούσε με τον άλλον. Ο Ρόμπερτ πέθανε το 1916, μετά από άνω των 30 ετών γάμου. Η θλίψη την εξουθένωνε, γινόταν όλο και πιο αφόρητη καθώς πέρναγαν οι εβδομάδες χωρίς ούτε ένα μήνυμα από κείνον. Τότε πήγε σε έναν αστρολόγο, τον Max Heindel, ψάχνοντας για βοήθεια στην λύπη της, ανίκανη να καταλάβει γιατί δεν είχε ούτε λέξη από τον Ρόμπερτ. Έγραψε για αυτή την συνάντηση.

"Ο κ. Χέιντελ με διαβεβαίωσε ότι θα ερχόμουν σε επαφή με το πνεύμα του συζύγου μου αν μάθαινα να διαχειρίζομαι την θλίψη μου. Του είπα ότι μου φαίνεται παράξενο ένας παντοδύναμος Θεός να μην μπορεί να στείλει μια αχτίνα φωτός σε μια ψυχή που υποφέρει. Κι εκείνος μου είπε ότι όπως δεν υπάρχουν αντανακλάσεις των δέντρων σε ταραγμένα νερά και μόνο όταν τα νερά είναι ήρεμα βλέπουμε τους ομόκεντρους κύκλους που σχηματίζονται όταν πέφτει μια πέτρα, έτσι ο Θεός και το πνεύμα του συζύγου σου περιμένουν να σταματήσει η ταραχή της θλίψης σου".

Λίγους μήνες αργότερα έγραψε μια θετική προσευχή (μαντρά) που την επανελάμβανε: "Είμαι η ζωντανή μάρτυρας: Οι νεκροί ζουν: Και μιλούν δι' ημών και σε εμάς: Και εγώ είμαι η φωνή που δίνει την  ένδοξη αλήθεια στον κόσμο που υποφέρει: Είμαι έτοιμη Θεέ, Είμαι έτοιμη Χριστέ, Είμαι έτοιμη Ρόμπερτ"

Η Ουίλκοξ υπερασπιζόταν τα δικαιώματα των ζώων και της χορτοφαγίας. Πέθανε από καρκίνο στις 30 Οκτωβρίου 1919 στο Κονέκτικατ. 

Οι στίχοι του δημοφιλούς της ποιήματος από την πιο γνωστή της συλλογή The Poems of Passion (Τα Ποιήματα του Πάθους) 

Μοναξιά

Γέλασε, και ο κόσμος θα γελάσει μαζί σου

Κλάψε, και μονάχος θα κλαις.

Γιατί η λυπημένη γέρικη γη πρέπει να δανειστεί την ευθυμία της,

ενώ έχει δικά της προβλήματα αρκετά.

Τραγούδησε, και οι λόφοι θα απαντήσουν.

Αναστέναξε, κι ο στεναγμός σου στον αέρα θα χαθεί.

Αναπηδούν οι αντίλαλοι σε ήχο χαρωπό,

μα συρρικνώνονται στης έγνοιας τη φωνή.

Αγαλλίασε, και οι άνθρωποι θα ψάξουν να σε βρουν.

Πένθησε, και την πλάτη θα γυρίσουν ν' απομακρυνθούν.

Θέλουν γεμάτο μερτικό απ' όλες τις χαρές σου,

μα δεν χρειάζονται τη θλίψη από τις συμφορές σου.

Είσαι χαρούμενος, και οι φίλοι σου είναι πολλοί.

Γίνε λυπημένος, και τους έχασες όλους.

oύτε ένας δεν αρνείται το νέκταρ του οίνου σου,

αλλά μονάχος πρέπει να πιεις της ζωής τη χολή.

Γιόρτασε με γεύμα πλούσιο, και οι αίθουσές σου θα γεμίσουν από πλήθη.

Νήστεψε, κι ο κόσμος θα σε προσπεράσει.

Να πετυχαίνεις και να δίνεις, κι αυτό σε βοηθάει να ζήσεις,

μα κανένας δεν σε βοηθάει να πεθάνεις.

Υπάρχει χώρος στους διαδρόμους της χαράς

για ένα μακρύ κι αρχοντικό τραίνο,

αλλά όλοι πρέπει να μπούμε ένας-ένας στη σειρά

για τα στενά περάσματα του πόνου.

(Μετάφραση από τα Αγγλικά: Αγγελική Μπούλιαρη)

Ο Άγγλος συνθέτης Henry Purcell  (1659-1695) έχει γράψει μια σύνθεση για φωνή με τον τίτλο "O, Solitude". Οι στίχοι είναι του Γάλλου ποιητή  Antoine Girard de Saint-Amant  (1594–1661) (La Solitude) μετφρασμένοι στα Αγγλικά από την Katherine Philips (1632-1664)

O solitude, my sweetest choice (Purcell) 

Άλλη μια εξίσου ωραιότατη σύνθεση σε τζαζ ύφος είναι και του Ben Webster - Solitude. Απολαύστε το σαξόφωνό του. 

Ben Webster - Solitude

DVORAK: Cypresses

 Τα δώδεκα κομμάτια Cypresses (Κυπαρίσσια) για κουαρτέτο εγχόρδων Β.152 προέρχονται από τα 18 ερωτικά τραγούδια για φωνή και πιάνο που γράφηκαν απ’ τον Ντβόρζακ σε μια περίοδο 17 ημερών. Η πηγή των Cypresses ήταν ο ανεκπλήρωτος έρωτας. Το 1865 η Josefina Ermakova, μια 16χρονη ηθοποιός ήταν μαθήτρια του Ντβόρζακ (1841 – 1907). Την ερωτεύθηκε παράφορα αλλά δεν κέρδισε την ανταπόκρισή της. Ο Ντβόρζακ ξεπέρασε το επεισόδιο, βέβαια, αλλά εκείνο τον καιρό έθαψε την λύπη του στην ερωτική ποίηση του Gustav Pfleger-Moravsky, Cypresses: A Collection of Lyric and Epic Poems. (Kυπαρίσσια: Συλλογή από Λυρικά κι Επικά Ποιήματα). Τα τραγούδια γράφηκαν όταν ο Ντβόρζακ ήταν 24 ετών. 

Κυπαρίσσια: Βαν Γκογκ

Βάζοντας μουσική σ’ αυτά τα 18 ποιήματα της συλλογής του ποιητή, τα Κυπαρίσσια (Cypresses), ο Ντβόρζακ επεχείρησε για πρώτη φορά να συνθέσει μουσική σε ποίηση. Ο Ντβόρζακ ποτέ δεν εξέδωσε αυτά τα τραγούδια στην αρχική τους μορφή αλλά το υλικό αρκετών απ’ αυτά ενυπάρχει στις πρώτες δυο συμφωνίες του, στις όπερές του αλλά και σ’ άλλα φωνητικά έργα.  Η πιο εκτεταμένη προσαρμογή ήταν η διασκευή  12 από αυτά τα τραγούδια για κουαρτέτο εγχόρδων το 1887, μετονομάζοντας τον κύκλο "Βραδυνά Τραγούδια"  και αργότερα "Ηχώ των Τραγουδιών".  Τα μέρη ήταν υπέροχα όμως ο συνθέτης δεν κατάφερε να προκαλέσει το ενδιαφέρον του εκδότη του σαν μια ακολουθία μικρών κομματιών για κουαρτέτο εγχόρδων. 

 Το έργο "χάθηκε" γι’ αρκετά χρόνια μετά τον θάνατο του Ντβόρζακ, ώσπου ο μαθητής και σύζυγος της κόρης του, ο Joseph Suk, το έφερε στην επιφάνεια και ξαναδούλεψε εκτεταμένα δέκα απ’ τα τραγούδια. Τελικά, το 1957 οι αρχικές μεταγραφές των Cypresses για κουαρτέτο εγχόρδων δημοσιεύθηκαν πλήρεις. Στα περισσότερα μέρη, το πρώτο βιολί επέχει την θέση που ήταν αρχικά γραμμένη για την φωνή. 

Στα άλλα μέρη ο Ντβόρζακ (μέχρι το 1887 υπήρξε κορυφαίος της μουσικής δωματίου)  υφαίνει απρόσκοπτα  την μουσική των εγχόρδων. Όπως ο σχολιάζει ο Otakar Sourek (αυθεντία στην μουσική δωματίου του Ντβόρζακ):

"Δεν είναι απαραίτητο να αναλύσουμε την θεματική δομή αυτών κομματιών-μινιατούρων...Είναι απλές μορφές τραγουδιών, με ήρεμο φωνητικό χαρακτήρα, βασισμένες σε μια κύρια θεματική ιδέα, που η μορφή τους εξελίσσεται φυσικά απ’ την γραμμή και το ύφος των λέξεων στα οποία είναι δομημένη και όχι σε συμφωνία μ’ οποιεσδήποτε αμιγώς μουσικές αρχές σύνθεσης. Είναι, όμως, αναμφισβήτητα κομμάτια της αληθινής χάρης και μοναδικότητας του Ντβόρζακ."

Τα κομμάτια αυτά είναι εξαιρετικές εκφράσεις της αγάπης και της προσμονής, της αισιοδοξίας και της παραίτησης, που μας θυμίζουν πόσο μελωδικά προικισμένος ήταν, ένα θεϊκό δώρο που είχε ο Ντβόρζακ και που τόσο θαύμαζε ο Μπραμς.

 Θα παραθέσω τα υπέροχα αυτά κουαρτέτα με το αντίστοιχο ποίημα, (σε όσα βρήκα) απ’ το οποίο εμπνεύσθηκε το τραγούδι. Η ελεύθερη απόδοση από την Αγγλική μετάφραση είναι δική μου.

1. Το ξέρω στις γλυκιές ματιές σου

A. Dvořák Cypresses No.1

***

2.     Σε πολλούς κατοικεί ο θάνατος της καρδιάς

A. Dvořák Cypresses No.2

Σε πολλούς κατοικεί ο θάνατος της καρδιάς
Σαν σε μια σκοτεινή έρημο
Σε μια τέτοια καρδιά, υπάρχει μόνο χώρος
Για θλίψη και αρρώστια

Μπαίνει η φλεγόμενη αγάπη

Μέσα στην καρδιά, να την παραπλανήσει,

Η λυπημένη καρδιά μαραζώνει

Και νομίζει ότι είναι ερωτευμένη.

Σ' αυτή τη γλυκιά κατάσταση,

Την κατάσταση του παραδείσου

Η πεθαμένη καρδιά ξαναζωντανεύει

Και τραγουδά, τραγουδά το παλιό της τραγουδάκι.

*** 

3. Στην γλυκιά δύναμη των ματιών σου

A. Dvořák Cypresses No.3

Ευχαρίστως θα χανόμουν

Στην γλυκιά δύναμη των ματιών σου

Αν δεν με ξαναζωντάνευε

Το όμορφο χαμόγελό σου

Θα διάλεγα πάντα ευχαρίστως αυτό τον γλυκό θάνατο

Με αυτή την αγάπη στο στήθος μου:

Αλλά μόνο αν ήξερα ότι τα γλυκά σου χείλη

Θα με ξυπνούσαν από την ανάπαυσή μου 

***

4. Αχ, η αγάπη μας δεν ανθίζει

A. Dvořák Cypresses No.4

Αχ, η αγάπη μας δεν ανθίζει

στην επιθυμητή ευτυχία της .

Και αν άνθιζε, δεν θα διαρκούσε πολύ.

Γιατί ένα δάκρυ κλέβει παθιασμένα φιλιά; 

Γιατί, ενώ είμαι ερωτευμένος μ' αγκαλιάζει αυτό το άγχος;

Αχ, πικρός είναι ο χωρισμός εκεί που η ελπίδα ακόμη ζεί

Γιατί η κρδιά ξέρει ότι η ελπίδα σύντομα θα χαθεί. 

***

5. Εδώ αναζητώ το αγαπημένο γράμμα σου

A. Dvořák Cypresses No.5

***

6. Ω, χρυσό αγαπημένο ρόδο

A. Dvořák Cypresses No.6

***

7. Χασομερώ στο σπίτι της αγαπημένης μου

A. Dvořák Cypresses No.7

Χασομερώ στο σπίτι της αγαπημένης μου,

Το σπίτι που κάποτε ζούσε η αγάπη.

Ακόμη ματώνω απ' τις πληγές τις αγάπης

Αυτές τις γλυκές πληγές,

που σε αγαπούσα μάταια.

Με καλυμμένα μάτια νιώθω τα βήματά σου να με πλησιάζουν

Ανοίγω τα χέρια μου να σ' αγκαλιάσω

Αλλά μόνο δάκρυα νιώθω στα μάτια μου.

Ω, πού είσαι καλή μου, πού

Δεν έρχεσαι στην αγκαλιά μου;

Θα νιώσω ποτέ ξανά στην καρδιά μου

Την ευτυχία να σε κρατάω;

***

8. Στο δάσος δίπλα στο ποταμάκι

A. Dvořák Cypresses No.8

Στο δάσος δίπλα στο ποταμάκι

Στέκομαι ολομόναχος

Και χαμένος στις σκέψεις μου

Κοιτάζω την δίνη του ρεύματος

Εκεί βλέπω μια παλιά πέτρα

Που πάνω της περνάει το νερό.

Κι αυτη η πέτρα κάτω απ' τα κύματα

Πάντα σηκώνεται και πέφτει.

Η πέτρα πολεμάει τα κύματα,

Και τελικά ανατρέπεται.

Πότε επιτέλους τα κύματα της ζωής

Θα με σαρώσουν απ' αυτόν τον κόσμο;

***

9. Ω εσύ αγαπητή της ψυχής μου

A. Dvořák Cypresses No.9

Ω εσύ αγαπητή της ψυχής μου

Που θα ζεις στην καρδιά μου για πάντα:

Οι σκέψεις μου σε αγκαλιάζουν

Κι ας μας χωρίζει η σκληρή μοίρα.

Ω, αν ήμουν ένας κύκνος που τραγουδάει,

Θα πέταγα σε σένα

Με την τελευταία μου πνοή,

Να σου τραγουδήσω με την καρδιά μου

Αχ, με την τελευταία μου πνοή.

***

10. Εκεί στέκεται ένα αρχαίος βράχος

A. Dvořák Cypresses No.10

  

***

11. Πάνω απ' το τοπίο που κυριαρχείται από ανέμελα όνειρα

A. Dvořák Cypresses No.11

Πάνω απ' το τοπίο που κυριαρχείται από ανέμελα όνειρα

Απλώνεται η καθαρή νύχτα του Μάη.

Απαλά ένα αεράκι περνάει μέσα απ' τα φύλλα,

Από τον ουρανό η ηρεμία κατεβαίνει.

Τα λουλούδια κοιμούνται,

και μέσα από το δάσος

Σαν κρυφή χορωδία

τραγουδάει το ρυάκι.

Η πλούσια φύση στοχάζεται μακάρια,

Τίποτε δεν μένει να φέρει σύγκρουση.

Τα αστέρια μαζεύονται για να φέρουν το φως,

Η γη συγχωνεύεται στην σφαίρα του ουρανού.

Αλλά στην καρδιά μου,

εκεί που κάποτε άνθιζε η ευλογία,

Τώρα μόνο η αρρώστια μένει.

***

12.    Ρωτάς γιατί το τραγούδι μου είναι καταιγίδα

A. Dvořák Cypresses No.12

***

Αν θέλετε να ακούσετε ολόκληρο τον κύκλο για φωνή και πιάνο χωρίς διακοπή αλλά και με ενδείξεις για την χρονική στιγμή που αρχίζει το καθένα  αυτά τα αριστουργήματα, δείτε το παρακάτω βίντεο:

Antonín Dvořák - B 11 Cypresses

Ας ακούσουμε το τελευταίο με τενόρο και πιάνο, πριν μεταγραφεί σε κουαρτέτο.  

Cyprise (Cypresses) , B. 11: No. 18. Ty se ptas proc moje zpevy bouri (You are asking why)

ΠΗΓΕΣ
Wikipedia
earsense

Τραγούδι και Χορός στην Ακτή

Τώρα το καλοκαίρι είναι τόσο αγαπημένες οι ακτές, αλλά και οι χοροί και τα τραγούδια δίπλα σε αυτές. Ένα μικρό αφιέρωμα με δείγματα από μουσική, ζωγραφική και ποίηση για κάποια ακτή που όλοι μας λίγο ή πολύ αφιερώνουμε μερικές ώρες του καλοκαιριού μας. 

 

 Αλκάν: Το Τραγούδι της Τρελής Γυναίκας στην Ακτή

O Charles-Valentin Alkan (1813-1888) ήταν Γαλλο-Εβραίος συνθέτης και πιανίστας που έχασε την δημοτικότητά του. Τα τελευταία χρόνια ακούγονται πάλι έργα του στις αίθουσες συναυλιών.  Δεν ήταν μόνο αγαπημένος φίλος με τον Σοπέν αλλά και γείτονάς του και θαυμάστηκε ιδιαίτερα από τους Ντεμπυσί, Ραβέλ και Ραχμάνινοφ.

Όπως ο Σοπέν, έτσι κι ο Αλκάν συνέθεσε μουσική σχεδόν αποκλειστικά για πιάνο, κυρίως δεξιοτεχνική. Ήταν εξαιρετικά ευαίσθητος, ίσως και λόγω του αγώνα του εναντίον του αντισημιτισμού  που υπήρχε διάχυτος στο Παρίσι τα χρόνια εκείνα. Όταν πέθανε ο Σοπέν, ο Αλκάν έχασε μια αδελφή ψυχή κι έγινε πιο εσωστρεφής και μελαγχολικός.

Charles-Valentin Alkan

Το "Τραγούδι της Τρελής Γυναίκας στην Ακτή" καθρεπτίζει την κατάσταση του μυαλού του. Είναι ένα από τα 25 Πρελούδιά του έργο 31 και συγκεκριμένα το όγδοο και πιο γνωστό.  Ο Σοπέν έγραψε 24 κι ο Αλκάν 25 πρελούδια τα οποία αρχίζουν με το 1 σε Ντο μείζονα, το 2 σε Φα ελάσσονα και στην συνέχεια χρωματικά: το 3 σε Ρε ύφεση μείζονα, το 4 σε Φα δίεση ελάσσονα και ούτω καθ' εξής.  

Έγραψε σ' έναν φίλο: "Κάθε μέρα γίνομαι και πιο μισάνθρωπος και πιο μισογύνης...τίποτε δεν αξίζει να κάνω, καλό ή χρήσιμο... σε κανένα δεν μπορώ να αφοσιωθώ. Η κατάστασή μου με κάνει υπερβολικά θλιμμένο και καταρρακωμένο. Ακόμη και η μουσική παραγωγικότητα έχει χάσει την έλξη της πάνω μου και δεν μπορώ να δω τον λόγο ή τον σκοπό".

Alkan Prelude "Song of the Madwoman on the Seashore"

Η πιανιστική γραφή είναι μια τεράστια κραυγή  ένα ποίημα με ανησυχητικό τόνο που, όπως λέει ο Mark Viner (Βρετανός πιανίστας), "μπορεί να ανασηκώσει τα φρύδια και να προκαλέσει δέος ακόμη και στους κουρασμένους και απευαισθητοποιημένους καιρούς του σήμερα". Το απλό μπάσο είναι η παλίρροια σε ένα ατελείωτο τρεμόπαιγμα, ενώ η οδυνηρή έκρηξη θλίψης της τρελής γυναίκας θρηνεί στις ψηλές νότες, κορυφώνοντας σε μια άτονη πλημμύρα στενοχώριας. Η αρμονία κυμαίνεται μεταξύ μείζονος και ελάσσονος, ποτέ δεν κατασταλάζει, όπως και η ψυχή της τρελής γυναίκας.

*****

 "Χορεύοντας Σε Μια Ακτή" είναι ο τίτλος ενός πίνακα του Έντβαρτ Μουνκ (1863-1944) Νορβηγού ζωγράφου και αποτελούσε μέρος μιας συλλογής 22 έργων του με τον τίτλο "Η Ζωοφόρος της Ζωής".  Τα θέματα που διαπραγματεύονται σε αυτόν τον κύκλο ήταν του έρωτα, της ασθένειας και του θανάτου. 

Μουνκ: Χορεύοντας Σε Μια Ακτή 

To ήρεμο φεγγαρόφωτο που λάμπει πάνω στα απαλά κύματα απηχεί τις έντονες κυκλοτερείς φόρμες των κοριτσιών, άσπρο και κίτρινο,  που κάνουν κύκλους στο σημείο ένωσης ξηράς και θάλασσας, σαν να είναι άνετα και με τα δύο (Ζωή).  Η σχισμή στη στεριά καθρεπτίζει τη ζώνη του σεληνόφωτος και η καμπυλωτή καμάρα των δέντρων οδηγεί το μάτι στην ακτή χωρίς να κρύβει τις μυστηριώδεις σκοτεινές φιγούρες στις σκιές στα δεξιά.  Oι δύο μαύρες φιγούρες παρακολουθούν τα κορίτσια και μοιάζουν με χήρες (Θάνατος) ενώ η κόκκινη στα δεξιά συμβολίζει την γόνιμη κορύφωση της γυναίκας (Έρωτας). Ο πίνακας φυλάσσεται στην Εθνική Πινακοθήκη της Πράγας. 

*****

Ένα κορίτσι χορεύει στην ακτή

Χόρεψε, χόρεψε γρήγορα στο τραγούδι του φλάουτου

Κορίτσι του δύοντος ηλίου!

Τα κύματα είναι άγρια για να σε βλάψουν

Ο χορός σου πριν τελειώσει 

Kaθώς τα άσπρα φευγάτα πόδια σου

στον ρυθμό λικνίζονται 

Της ανυπόμονης του ωκεaνού κραυγής. 

Τα αρσενικά κύματα μάταια καταπονούνται

Να πνίξουν το αργό ρεφραίν σου

Και τον γλυκό αναστεναγμό του φλάουτου.

Χόρεψε, χόρεψε γρήγορα, φως στο αεράκι

Εσύ, όμορφη κόρη της χλωμής θάλασσας

Ο ήλιος έχει δύσει πέρα από τις θάλασσες

Σε λίμνες με  νερό χρυσό

Παίξε σαν να πετάς σταγόνες

Καθώς η μέρα σβήνει θολά

Και έρπουν οι γαλαζωπές σκιές

Δώσε έναν ρυθμό ακόμη

Μετά στην ακτή ξεκουράσου 

Με συντροφιά τα κύματα να κοιμηθείς.

Henry C. Thomas

(σε δική μου ελεύθερη μετάφραση) 

ΠΗΓΕΣ
Wikipedia
Gramophone
Edwardmunch
Poetry Foundation

Ο Ορφέας Με Την Λύρα Του

Με το λαούτο του ο Ορφέας έκανε τα δέντρα

κι οι παγωμένες κορφές των βουνών

να σκύβουν στο τραγούδι του.

Στη μουσική του, φυτά και λουλούδια

ξεπετάγονταν αδιάκοπα,

σαν να ’χε γίνει ο κόσμος μια αιώνια άνοιξη.

Κάθε τι που άκουγε το παίξιμό του,

ακόμα και τα κύματα της θάλασσας,

έγερναν το κεφάλι και γαλήνευαν.

Γιατί στη γλυκιά μουσική κρύβεται τέχνη:

φροντίδες και βάσανα της καρδιάς

ή αποκοιμιούνται,

ή - ακούγοντάς την - σβήνουν.

(Ουίλιαμ Σαίξπηρ: Ερρίκος ο Η΄,Τρίτη Πράξη, Σκηνή Πρώτη)

O Oρφέας του Καλιάρι. Μωσαϊκό στο Αρχ. Μουσείο Τορίνο

Όπως δηλώνει το ποίημα, πρόκειται για τον Ορφέα τον κύριο εκπρόσωπο της τραγουδιστικής τέχνης της Αρχαίας Ελλάδας. Ενώ είναι γνωστός για την θλίψη που μετέφερε στους άλλους παίζοντας την λύρα του μετά τον θάνατο της γυναίκας του, είναι επίσης γνωστός για την μετάδοση της ψυχικής του κατάστασης  μέσα από την μουσική του στους ακροατές του, οι οποίοι μπορεί και να μην ανήκαν στο ανθρώπινο είδος,  όπως αναφέρει το ποίημα. Είναι επίσης σημαντικό για την κατανόηση του ποιήματος να πούμε ότι είναι απόσπασμα ενός από τα θεατρικά  έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, τον "Ερρίκο Η." Το ποίημα αυτό το απαγγέλει η σύζυγος του Ερρίκου Η΄, η Βασίλισσα Αικατερίνη της Αραγωνίας, όπου ζητάει σε μία απ' τις υπηρέτριές της να την συνοδεύσει με μια λύρα ώστε να ακούσει την τέχνη της γλυκιάς μουσικής. Όταν το τραγούδι τελειώνει, μπαίνουν οι Καρδινάλιοι και την αναγκάζουν να επιστρέψει στην "θλίψη της καρδιάς" που ήθελε ξεκάθαρα να ξεχάσει μέσα από την μουσική. 

Αυτό το εκπληκτικής ομορφιάς ποίημα ενέπνευσε συνθέτες που το μελοποίησαν. Ας απολαύσουμε την τέχνη τους. 

1. Ο 'Αγγλος συνθέτης Βων Ουίλιαμς  (1872-1958) αγαπούσε πολύ την ποίηση κι είχε ασχοληθεί πολύ με τα λαϊκά αγγλικά τραγούδια ώστε ενστικτωδώς αντιλαμβανόταν τον πλούτο των νοημάτων που έκρυβαν. Δεν είναι γνωστή η ημερομηνία της μελοποίησης  του συγκεκριμένου ποιήματος αλλά περίπου πρέπει να είναι μεταξύ των ετών 1901 -1903. 

Orpheus with his lute - Vaughan Williams

2. H μελοποίηση αυτού του ποιήματος από τον Άγγλο συνθέτη Άρθουρ Σάλιβαν (1842-1900) έγινε μεταξύ των ετών 1863 και 1864 και ανήκει σε μια συλλογή πέντε "Σαιξπηρικών Τραγουδιών". Ο Σάλιβαν πούλησε αυτά τα τραγούδια στον εκδότη για 5 γκινέες το ένα αλλά γρήγορα κατάλαβε το λάθος του. Αν εμπορευόταν τα τραγούδια του με δικαίωμα εκμετάλλευσης, θα μπορούσε να ανεβάζει το εισόδημά του σημαντικά.

Orpheus with his lute: Arthur Sullivan

3. Τα πρώτα έργα που δημοσίευσε ο Άγγλος συνθέτης Eric Coates (1886-1957)  ήταν οι μελοποιήσεις τεσσάρων ποιημάτων του Σαίξπηρ υπό την καθοδήγηση του Corder στην Βασιλική Ακαδημία Μουσικής του Λονδίνου. Η επίσημη πρεμιέρα δόθηκε το 1909 από την κυρία Olga Wood με διευθυντή ορχήστρας τον σύζυγό της Henry. Σύντομα αγαπήθηκαν κι από άλλους τραγουδιστές που τα παρουσίασαν. Το πρώτο της συλλογής είναι "Ο Ορφέας Με Την Λύρα Του".

Orpheus with his lute: Eric Coates

4. Η μελοποίηση του Cooper Baldwin (Aμερικανός νεαρός συνθέτης)  είναι προϊόν ανάθεσης ως μέρος του έργου "Χαρούμενος Συνθέτης 2019" (Happy Composer 2019). H παγκόσιμα πρεμιέρα έγινε από την χορωδία "Chorus Austin Chamber Ensemble," με μαέστρο τον  Ryan Heller,  στις 22 Φεβρουαρίου 2020 στο Τέξας.

   

Orpheus with his lute: Cooper Baldwin

5. To 1945 ο  Αμερικανός συθέτης William Schuman (1910 -1992) μελοποίησε το ποίημα του Σαίξπηρ "Ο Ορφέας Με Την Λύρα Του" το οποίο είναι καθηλωτικό. Με μοναδικές τροπικές  αρμονίες ο Σούμαν πλάθει τον μύθο του Ορφέα και του οργάνου με το οποίο σαγήνευε την φύση. Είναι μια μελωδία απλή με μυστήριο αλλά και μοναδική ποιότητα.

 

Orpheus with his lute: William Schuman

Φαέθων

 

"Ο Φαέθων πήρε άδεια από τον θεό Ήλιο, τον πατέρα του να οδηγήσει το άρμα του στους ουρανούς. Αλλά τα άπειρα χέρια του δεν μπορούν να ελέγξουν τα πύρινα άλογα. Το φλεγόμενο άρμα χάνει την πορεία του. Έρχεται τόσο κοντά με την γη ώστε ολόκληρος ο κόσμος κινδυνεύει να πυρποληθεί, ώσπου ο Δίας χτυπάει τον απερίσκεπτο Φαέθοντα με τον κεραυνό του".

Φαέθων. Σε κρατήρα του 5ου π. Χ. αιώνα που φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Μ. Βρετανίας

Με αυτά τα εισαγωγικά λόγια ο Σαιν - Σανς περιγράφει εν συντομία την ιστορία του Φαέθοντα στην παρτιτούρα που δημοσιεύτηκε το 1875 για το δεύτερο συμφωνικό του ποίημα. Το έργο ολοκληρώθηκε στις 12 Μαρτίου 1873 και πρωτοπαρουσιάστηκε στις 7 Δεκεμβρίου 1873 στο Théâtre du Châtelet στο Παρίσι.

Saint-Saëns - Phaéton, opus 35

Εμπνευσμένη η σύνθεση από την θανάσιμη μοίρα αυτού του περήφανου και παρορμητικού ήρωα, του Φαέθοντα, αρχίζει με εντυπωσιακές συγχορδίες από τα χάλκινα που εναλλάσσονται με ορμητικές εισόδους των εγχόρδων και μετά των ξύλινων. Λίγο μετά οι άρπες και τα έγχορδα παρουσιάζουν ένα ρυθμικό μοτίβο που υπονοεί τον καλπασμό των αλόγων. Αργότερα το ακούμε από τα ξύλινα μέχρις ότου  γίνεται μια έκρηξη του δοξαστικού θέματος απ' τους ήχους των χάλκινων και μετά των ξύλινων πνευστών.

Η φρενήρης πορεία του άρματος του Ήλιου φαίνεται να γίνεται λιγότερο επικίνδυνη όταν ακούμε μια ήρεμη μελωδία από τα κόρνα, αλλά η ανακούφιση είναι προσωρινή. Σύντομα ο Δίας, αρπάζοντας τον κεραυνό του - που εκπροσωπείται από τα τέσσερα τύμπανα, τα κύμβαλα, την γκρανκάσα και τα ταμ-ταμ - χτυπάει το άρμα σκοτώνοντας τον νεαρό άνδρα. Η θυελλώδης ορχήστρα συνεχίζει μ' ένα ακόμη επεισόδιο όπου επαναλαμβάνεται το γαλήνιο θέμα του κόρνου ώσπου σταδιακά το συμφωνικό ποίημα φτάνει στο τέλος του.

Η ιστορία του μύθου του Φαέθοντα τελειώνει με το γκρέμισμά του στον ποταμό Ηριδανό όπου και σκοτώθηκε. Οι Ηλιάδες, οι αδελφές του Φαέθοντα, απαρηγόρητες για τον θάνατο του αδερφού τους, μεταμορφώθηκαν από τους θεούς σε λεύκες. Η πιο διαδεδομένη μορφή του μύθου μας παραδίδεται από τον Οβίδιο στις Μεταμορφώσεις του. Αντιγράφω λίγα αποσπάσματα:

[...]"Ποιά  η αιτία του ερχομού σου," είπε "τι θέλεις σ' αυτή την άκρη,
Φαέθων, γιέ μου, που ως πατέρας δεν μπορώ διόλου να αρνηθώ σε;"[...]
Μόλις τελείωσε, ζητά εκείνος του γονιού τ' άρμα και για μια μέρα
την εξουσία και τα ηνία των φτεροπόδων γοργών αλόγων.
Μεταμελήθη γιατί ορκίσθη όρκο ο πατέρας, ο οποίος τότε
τρις και τετράκις τη λαμπρή σειώντας την κεφαλή του "παράλογη," είπε
ό,τι έχω τάξει να μη στο δώσω. [...]
Θνητό δα είναι το ριζικό σου μα αυτό που θέλεις, θνητό δεν είναι.
Πιότερο απ' όσο θεμιτό είναι στου ουρανίους να το αγγίξουν,
εσύ το θέλεις έχοντας άγνοια.[...]
 Τότε ανεβαίνει στο ελαφρύ άρμα με το νεαρό του σώμα εκείνος 
κι ως στέκει πάνω χαίρει ν' αγγίζει τα χαλινάρια που του δοθήκαν
κι εκείθε εκφράζει ευχαριστίες εις τον γονιό του, που δεν το θέλει.
Οι πτεροφόροι ίπποι του Ήλιου, Πυρόεις, Αίθων και ο Εώος,
τέταρτος ήταν ο Φλέγων, γεμίζουν με χρεμετίσματα φλογοφόρα.[...]
Και ξάφνου αρχίσαν να τρεμουλιάζουν από τον φόβο τα γόνατά του
και σκότος ήρθε στα δυό του μάτια, που απ' το μεγάλο φως έχει γίνει.
Θα προτιμούσε ποτέ τους ίππους τους πατρικούς του να μην αγγίξει
λυπάται που 'χει μάθει το γένος κι ό,τι μ' εκκλήσεις έχει πετύχει.
Θέλοντας ήδη ν' αποκαλείται του Μέροπος γόνος, φέρεται έτσι
σαν πλοίο, που άγριος βοριάς το δέρνει, και το πηδάλιο ο καπετάνιος
πια νικημένο το 'χει αφήσει στις παρακλήσεις και στους θεούς του.[...]
Μα ο παντοκράτωρ πατέρας τότε κάλεσε μάρτυρες τους ουρανίους
κι αυτόν που τ' άρμα έδωσε, ότι, αν δεν προσφέρει βοήθεια, όλα
θ' αφανισθούνε με βαρειά μοίρα.[...]
Βροντά. Στο δεξί αυτί ζυγίζει τον κεραυνό του και τονε ρίχνει
τότε εναντίον του ηνιόχου, και την ψυχή του πήρε κι απ' τ' άρμα
τονε γκρεμίζει και με τις άγριες φωτιές τη φλογα περιορίζει.[...]
Και ο Φαέθων, ενώ η φλόγα την ξανθή κόμη τού αφανίζει,
μ' ορμή κυλιέται κι έτσι χαράζει μεσ' στον αέρα τροχιά μεγάλη.[...]
Μακριά ετούτον απ' την πατρίδα τον υπεδέχθη σε ξένη χώρα
ο Ηριδανός κι έλουσε το καπνισμένο του πρόσωπό του.
Οι ναϊάδες της Εσπερίας από την τρίγλωσση φωτιά το σώμα
το καπνισμένο δίνουν στον τάφο κι αυτούς τους στίχους γράφουν στην πέτρα:
ΕΔΩ Ο ΦΑΕΘΩΝ ΚΕΙΤΑΙ. ΣΤΟ ΑΡΜΑ ΤΟ ΠΑΤΡΙΚΟ ΤΟΥ ΑΡΜΑΤΗΛΑΤΗΣ ΚΙ ΑΝ ΔΕΝ ΤΟ ΚΡΑΤΗΣΕ. ΕΞΕΠΕΣΕ ΟΜΩΣ ΑΥΤΟΣ ΜΕΓΑΛΑ ΑΠΟΤΟΛΜΩΝΤΑΣ

(Αντιγράφω και στα Λατινικά την φράση:
HIC SITUS EST PHAETHON CURRUS AURIGA PATERNI
QUEM SI NON TENUIT MAGNIS TAMEN EXCIDIT AUSIS)

(ΟΔΙΔΙΟΥ ΜΕΤΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ: Με Έμμετρη Απόδοση Στη Νέα Ελληνική Από Τον Θεόδωρο Τσοχαλή - ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΑΘΗΝΑ 2009  Βιβλίο ΙΙ) Ο πολύτιμος τόμος έχει πλήθος σπουδαίων εικονογραφήσεων)

 Δύο εικόνες από την εικονογράφηση του βιβλίου 

Έντρομος βλέπει σκόρπια σπαρμένες εις τα ουράνια, κατάστικτα όντας,
τις τερατώδεις μορφές αστέρων και πελωρίων θεριών εικόνες...

Εκτός από τον Οβίδιο κι ο Κ. Π. Καβάφης έγραψε ένα ποίημα για τον θρήνο των αδελφών του Φαέθοντα.

Τα δάκρυα των αδελφών του Φαέθοντος

Ως φως εν ύλη, ως διαφανής

χρυσός ο ήλεκτρος είναι ο τιμαλφής. —

Ότε απαίσιος δύναμις εμμανής,

φθονούσα τον Φαέθοντα, εκ κορυφής

τον κατεκρήμνισε των ουρανών,

αι αδελφαί του ήλθον μελανείμονες

εις το υγρόν του μνήμα, τον Ηριδανόν,

κι ημέραν, νύκτα έκλαιον αι τλήμονες.

Κι εθρήνουν μετ’ αυτών όλ’ οι θνητοί

την ματαιότητα ονείρων υψηλών.

Ω τύχη άσπλαχνος, ω μοίρα μισητή,

έπεσε ο Φαέθων εκ των νεφελών!

Εντός των ταπεινών μας εστιών

ας ζήσομεν ολιγαρκείς και ποταποί·

εκβάλομεν τους πόθους εκ των καρδιών,

ας παύσει πάσα προς τον ουρανόν ροπή.

Έκλαιον πάντοτε αι δυστυχείς,

έκλαιον του Φαέθοντος αι αδελφαί,

κι επί εκάστης του Ηριδανού πτυχής

αντανεκλώντο αι ωχραί αυτών μορφαί.

Εν άκρα συγκινήσει τα σεπτά

δάκρυα των νυμφών εδέχετο η γη

και εθησαύριζεν. Ως δ’ έγιναν επτά

ημέραι, κι η ογδόη έλαμψεν αυγή,

εις αιωνίαν παρεδόθησαν

στιλπνότητα τα κλαύματά των τα πολλά

κι εις ήλεκτρον λαμπρόν μετεμορφώθησαν.

Ω λίθε εκλεκτέ! ω δάκρυα καλά!

Θρήνος γενναίος, θρήνος ζηλευτός,

μεστός αγάπης και μεστός μαρμαρυγής —

τίμιαι αδελφαί, με δάκρυα φωτός

εκλάψατε τον κάλλιστον νέον της γης.

                                            (1897)

Κ.Π.Καβάφης:Ποιήματα εν όλω (Αποκηρυγμένα) εκδ. ΜΟΝΤΕΡΝΟΙ ΚΑΙΡΟΙ σσ.321-322

Σονέτα της Αγάπης

Ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ (1564-1616)  θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους, αν όχι ο μεγαλύτερος συγγραφέας της Αγγλικής Γλώσσας. Έγραψε 37 θεατρικά έργα που τα πιο γνωστά έχουν παιχθεί χιλιάδες φορές στα θέατρα για αιώνες. Έγραψε επίσης 154 σονέτα και 5 μεγαλύτερα αφηγηματικά ποιήματα. 

Τα πρώτα 126 από τα 154 σονέτα του Σαίξπηρ είναι αφιερωμένα σ' έναν νεαρό άνδρα, "Ο Ξανθός Νεαρός". Αυτό το πρόσωπο ποτέ δεν ταυτοποιήθηκε αλλά και δεν είναι ξεκάθαρο τι είδους σχέση είχε ο Σαίξπηρ, αν είχε, μ' αυτόν τον νέο. Κάποιοι θεωρούν ότι ήταν πρόσωπο της φαντασίας του συγγραφέα και δεν είχε σαν βάση δικές του εμπειρίες ή συναισθήματα.

William Shakespeare

Ανάμεσα στα Σονέτα του υπάρχουν κάποια που αφορούν την Αγάπη και την Αφοσίωση αλλά κρύβουν μέσα τους κι άλλα συναισθήματα. Ας δούμε κάποια από αυτά.

Το Σονέτο 18 ίσως είναι το πιό γνωστό. Περιγράφει ο ποιητής τον "Ξανθό Νεαρό" σάμπως να είναι καλύτερος ακόμη κι απ' τις ωραιότερες μέρες του καλοκαιριού. Το καλοκαίρι είναι πρόσκαιρο όμως το νεανικό πρόσωπο θα μείνει αιώνιο μέσα στην ποίηση του Σαίξπηρ. 

Σονέτο 18

Μπορώ να σε συγκρίνω με ημέρα καλοκαιρινή;

Πιο σταθερή και ωραία είναι η δική σου θωριά:

Με δυνατούς ανέμους τρέμουν του Μάη οι βλαστοί,

Και του καλοκαιριού το τέλος είναι πολύ κοντά:

Ο ήλιος καυτός κάποιες μέρες τον ουρανό λαμπρύνει,

Κι άλλες το χρυσό του θάμπος μένει κρυμμένο·

Σε κάθε ομορφιά η ομορφιά κάποτε σβήνει,

Γυμνή την αφήνουν η τύχη και το πεπρωμένο·

Εσύ όμως θα ‘χεις αιώνιο να ζεις καλοκαίρι

Και ούτε θα χάσεις από ομορφιά

Δεν θα καυχιέται για σένα του χάρου το ανήλιαγο χέρι

Γιατί θα ζεις αιώνια στα λόγια αυτά·

Όσο τα μάτια θα βλέπουν και οι άνθρωποι θα έχουν πνοή

Τόσο θα ζούνε οι στίχοι ετούτοι και θα σου δίνουν ζωή.

(Μετάφραση Έλενα Σπυροπούλου)

Sonnet 18 by Shakespeare + Music by David Gilmour

 Στο διάσημο Σονέτο 116, ο ποιητής αντιμετωπίζει ερωτήσεις όπως "τι είναι αγάπη;" και "τι δεν είναι;". Αρχίζει να μιλάει για τον γάμο. Είναι ένας θεσμός που ενώνει όσους τον αποδέχονται. Είναι στιβαρός και κανείς δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψει τον σύντροφό του όταν ο χρόνος τον αλλάξει. Η αγάπη είναι ένα άστρο στον ουρανό για να καθοδηγεί τα χαμένα πλοία στην θάλασσα.

Σονέτο 116

Τον γάμο των πιστών ψυχών αιτία μη μου δώσεις

Να εμποδίσω: Η αγάπη δεν ήταν αγάπη

Αν έσπευσε νʼ αλλοιωθεί στις πρώτες αλλοιώσεις,

Ή αν με την πρώτη εκτροπή αμέσως εξετράπη.

Ω, όχι! σημάδι στη στεριά είναι που δεν κουνιέται

Ακράδαντη κι ακλόνητη την τρικυμία ατενίζει

Είνʼ άστρο για την κάθε βάρκα που περιπλανιέται

Όλοι γνωρίζουν το ύψος της, αλλʼ όχι πόσο αξίζει.

Ο έρως δεν είνʼ τρελός του Χρόνου: μες στην επήρεια ας λειώνουν

Του στρογγυλού του δρεπανιού τα μάγουλα, τα χείλη.

Τον έρωτα ώρες και βδομάδες δεν τον αλλοιώνουν

Θʼ αντέξει μέχρι το στερνό του κόσμου μας το δείλι.

Αν είναι πλάνη όλʼ αυτά και κάποιος τʼ αποδείξει,

Ποτέ δεν έγραψα κι ουδείς έχει ποτέ αγαπήσει.

(Μετάφραση: Λένια Ζαφειροπούλου)

Ed Rex - Sonnet 116 (Shakespeare)

Στο πολύ δημοφιλές Σονέτο 130 ο ποιητής συγκρίνει τα μάτια της αγάπης του με άλλα όμορφα πράγματα. Αλλά δεν έχουν τις ομοιότητες του φυσικού κάλλους που μας υποδεικνύει. Τα χείλια είναι χλωμά, τα στήθη δεν είναι τόσο λευκά και περπατάει στην γη αντί να αιωρείται στον ουρανό σαν θείο πλάσμα. Όμως υπάρχει ανατροπή στο τέλος του ποιήματος. Η αγάπη του ίσως να μην είναι τόσο εντυπωσιακά όμορφη, αλλά αυτό δεν την κάνει λιγότερο σπουδαία ή αξιαγάπητη. Οι άνθρωποι δεν είναι απαραίτητο να διαθέτουν αρωματική αύρα για να αξίζουν την αγάπη.

                                                                           Σονέτο 130

Τα μάτια της δεν μοιάζουν με ηλιαχτίδα

κι είναι τα χείλη της χλωμά μπρος στο κοράλλι.

Άμα το χιόνι είναι λευκό, έχει τα στήθη ωχρά·

μαύρα, συρμάτινα μαλλιά έχει στο κεφάλι.

Τριαντάφυλλα έχω δει ολοπόρφυρα,

μα τέτοια δεν θα βρω στα μάγουλά της.

Γεύθηκα αρώματα πολύ τερπνότερα

από τα μύρα που ανασαίνω στα φιλιά της.

Ευφραίνομαι όταν μου μιλάει κι ας ξέρω

πόσο γλυκύτερη είναι η μουσική.

Ποτέ μου δεν αντίκρισα θεά να περπατά,

μα αυτή βαδίζοντας πατάει στη γη.

Τόσο όμως στη ζωή μου βασιλεύει,

που κάθε σύγκριση άλλη περιττεύει.

Τόσο όμως τη ζωή μου κυβερνά,

που ανούσια τ’ άλλα μοιάζουν. Και κενά.

(Μετάφραση: Κώστας Κουτσουρέλης) 

Shakespeare Sonnet 130 - Music by Mellow Melange

To Σονέτο 130 υπήρξε έμπνευση για τον Sting ολόκληρου του άλμπουμ του "...Nothing like the Sun". Aν δεν έχετε χρόνο να ακούσετε όλο το άλμπουμ, ακούστε το "Fragile". Από τα πιο ωραία του...

Sting :  ...Nothing like the sun

Sting - Fragile (CD ...Nothing like the sun)