Οι Σκιές του Χρόνου

 

Οι Σκιές του Χρόνου του Γάλλου συνθέτη του 20ού αιώνα Henri Dutilleux (1916 - 2013) εκφράζει κάποιον μελαγχολικό στοχασμό στην απώλεια. Έμπνευση και αφορμή υπήρξε η 50ή επέτειος του τέλους του ΒΠΠ το 1995 και η ανακάλυψη του Ημερολογίου της Άννας Φρανκ αλλά ιδιαίτερα μια ανάμνηση: η απέλαση από τους Ναζί ενός ολόκληρου ορφανοτροφείου Εβραιόπουλων σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ζητήθηκε στον συνθέτη από την Συμφωνική Ορχήστρα της  Βοστώνης να γράψει ένα έργο και ήταν στο μόνο που, μετά από πολλά χρόνια, ο Ντιτιγιέ συμπεριέλαβε κι ένα φωνητικό μέρος. Το έργο ξεδιπλώνεται σε πέντε "ορχηστρικά επεισόδια" με ιδιότυπους τίτλους. Ένα άτιτλο ιντερλούδιο συνδέει τα δύο τελευταία επεισόδια. Αν και διαρκεί μόνο 21 λεπτά όλο το έργο αποπνέει μια συμπυκνωμένη δύναμη δυσανάλογη της διάρκειας του. Είναι  σαν η ικανότητα κάποιου ονειρικού χρόνου να ανατρέπει την ορθολογική μέτρηση του ρολογιού. 

φωτογραφία από Pinterest

Tα πέντε επεισόδια και το Ιντερλούδιο:
Ωρες: Μια μοιρολατρική φανφάρα από τα χάλκινα, με πινελιές  κρουστών και εγχόρδων, που διαγράφει μια συνεχή πτώση. Αυτές οι πυκνές καθοδικές  μουσικές γραμμές επαναλαμβάνονται σε αρκετά κρίσιμα σημεία. Ένα ρολόι σημαίνει το αδυσώπητο βήμα του χρόνου με πληκτική εμμονή. Ακολουθεί ένα συγκρατημένο glissando των βιολιών, ενώ η νότα Λα επαναλαμβάνεται στις τρομπέτες - εκεί που άρχισε το επεισόδιο. Μια σύντομη κόντα υπονοεί μια ψεύτικη στάση καθώς οι τρομπέτες χρησιμοποιούν σουρντίνα.

Η Κακιά Άριελ: Η κίνηση αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στα έγχορδα έναντι των καταιγισμών των ξύλινων πνευστών σε ένα scherzo με εμφανώς κακόβουλη διάθεση, απ' το οποίο η Άριελ - παραμόρφωση του λειτουργικού πνεύματος της "Θύελλας" του Σαίξπηρ - φαίνεται να είναι ένας προάγγελος. Η διάθεση αλλάζει δραματικά καθώς ένα πίκολο φλάουτο  οδηγεί με το σόλο του ανάμεσα στα παραπλανητικά παιδικά ηχοχρώματα του γκλόκενσπιλ και του βίμπραφον στην Μνήμη των Σκιών. 

Ο Ντιτιγιέ αποκαλεί αυτό το κεντρικό επεισόδιο την "καρδιά" της παρτιτούρας, πάνω στην οποία αναγράφεται "στην Άννα Φρανκ και σε όλα τα παιδιά, αθώα όλου του κόσμου (1945-1995)".  Αφηγείται μια έμπνευση που είχε όταν έψαχνε για  "ένα ιδιαίτερο χρώμα στην ενορχήστρωση" που να φέρνει σε αντίθεση το ηχόχρωμα των χάλκινων και ξύλινων πνευστών που κυριαρχούσαν στην αρχή του κομματιού. "Άκουσα κάποιες φωνές που έρχονταν από ένα νηπιαγωγείο κοντά στο στούντιό μου". Η παρτιτούρα προσδιορίζει μόνο "τρεις φωνές παιδιού" - τραγουδώντας εναλλάξ σόλο και μαζί. Η φωνή τους επαναλαμβάνει τις απλές φράσεις:

Γιατί εμείς; Γιατί το άστρο; (το κίτρινο άστρο του Δαυίδ)

Η μελωδία υποδηλώνει ένα ύφος της Εγγύς Ανατολής ανακατεμένο με το πνεύμα του Γρηγοριανού μέλους.  Η συγκινητική αμεσότητα εδώ έρχεται σε αντίθεση με τις απειλητικές διαθέσεις σε άλλα σημεία της παρτιτούρας.

Σταδιακά η μουσική όλο και βυθίζεται στις χαμηλότερες περιοχές της ορχήστρας. Το ιντερλούδιο και το επεισόδιο Τα Κύματα του Φωτός κινούνται αργά από τα μπάσα έγχορδα της ορχήστρας μέχρι τα σκαμπρόζικα ξύλινα. ενώ η κυριαρχία του Σολ# αγγίζει τα όρια της εμμονής.  Ο απροσδιόριστος τίτλος του τελικού επεισοδίου Κυρίαρχο Μπλε; επιβεβαιώνεται από τους ασταθείς ρυθμούς με τους οποίους  συνεχίζουν να εμμένουν στις ποικίλες φράσεις του τραγουδιού των παιδιών. Η ανάγκη της παρηγοριάς είναι επείγουσα, όπως σηματοδοτείται από το σόλο της τρομπέτας και τις προσπάθειες του τρομπονιού να πάρουν μια πιο λυρική τροπή. Παρόλα αυτά  το αμείλικτο ρολόι των κρουστών επιστρέφει, αν και σε πιο εξασθενημένη μορφή , καθώς ολόκληρη η ορχήστρα ξεθωριάζει για να καταλήξει σε ένα επαναλαμβανόμενο Ντο#

Henri Dutilleux

Οι Σκιές του Χρόνου είναι ένα αδιαμφισβήτητα συναισθηματικό, ακόμη και οργισμένο έργο και μπορεί κάλλιστα να σταθεί ως η μουσική διαθήκη ενός συνθέτη που, δεν αποτίει μόνο φόρο τιμής στη μοίρα κάποιων ανθρώπων, αλλά είναι και μια ελεγεία για μια ύπαρξη που, μεταξύ σκιάς και φωτός, παραμένει δέσμια του αδιάκοπου ρυθμού του χρόνου.

DUTILLEUX "The Shadows of Time"

ΠΗΓΕΣ
LAPhil
gramophone
jstor

Πανσέληνος Ιουνίου: Της Φράουλας

 Η Πανσέληνος του Ιουνίου, που είναι και Υπερπανσέληνος, ονομάζεται Πανσέληνος της Φράουλας ή των Ρόδων αλλά και του Μελιού. Είναι Υπερπανσέληνος, διότι θα φαίνεται μεγαλύτερη απ' ό,τι συνήθως, αφού βρίσκεται πιο κοντά στη Γη.  Οι ιθαγενείς Ινδιάνοι της Αμερικής αποκαλούσαν τη συγκεκριμένη πανσέληνο, του Ιουνίου, «Φεγγάρι της Φράουλας», καθώς πέφτει στην εποχή του χρόνου που μαζεύονται οι ώριμες φράουλες. 

από Pinterest

Θεωρείται ως η πιο γλυκιά πανσέληνος του χρόνου μιας και τον Ιούνιο το μέλι είναι ώριμο και έτοιμο να μαζευτεί από τις κυψέλες μετά από την ανθοφορία της Άνοιξης. Η «Πανσέληνος του Μελιού» (Honey Moon), όπως αλλιώς λέγεται, είναι η πρώτη πανσέληνος του καλοκαιριού. Το όνομα αυτό είναι Ευρωπαϊκής προέλευσης όπου ο Ιούνιος είναι κατ’ έθιμο ο μήνας του γάμου.

Σε άλλες περιοχές όμως, κυρίως όπου η παραγωγή φράουλας δεν ήταν τόσο αυξημένη, επικράτησαν άλλα ονόματα που χαρακτήριζαν την πανσέληνο. Μερικοί την αποκαλούν «Καυτή σελήνη» γιατί εμφανίζεται με την έναρξη του καλοκαιριού ή «Το φεγγάρι του σανού» λόγω της συγκομιδής σανού....

Αυτή η Πανσέληνος είναι ιδιαίτερη για δύο λόγους: είναι η Πανσέληνος της Φράουλας αλλά και η τελευταία Υπερπανσέληνος του έτους. Η Πανσέληνος της Φράουλας σηματοδοτεί την τελευταία Πανσέληνο της Άνοιξης ή την Πρώτη Πανσέληνο του Καλοκαιριού. Προς το τέλος του Ιουνίου, η Σελήνη συνήθως βρίσκεται σε χαμηλότερη θέση στον ουρανό και λάμπει πιο πολύ στην ατμόσφαιρα.

H Πανσέληνος της Φράουλας

Ας γευτούμε την Πανσέληνο της Φράουλας

Ας τυλιχτούμε στο φως

της ροδοδάκτυλης αυγής της νυχτερινής σελήνης

Ας προσποιηθούμε ότι η τελειότητα του Ιουνίου

Ποτέ δεν τελειώνει

Κι ότι οι φράουλες κι η κρέμα του Ιούνη

Θα βοηθήσουν στην γιατριά

Να φύγουν οι ταραγμένες μας σκέψεις
Mε δανεική ειρήνη.

(υπογραφή Lorna, μετάφραση από αγγλικά Α.Γ.)

 

Κι ένα τραγουδάκι του 1951 με τον τίτλο "A Strawberry Moon" από τον Αμερικανό βαρίτονο Vaughn Wilton Monroe.

A Strawberry Moon (In A Blueberry Sky) (1951) - Vaughn Monroe

Άνοιξη, του Ned Rorem

 Είναι ένα έργο σε 5 κινήσεις, συνολικής διάρκειας 25 λεπτών του Νεντ Ρόρεμ. Γεννήθηκε στην Ινδιάνα το 1923 κι έχει ζήσει δυο παράλληλες καλλιτεχνικές ζωές:  από την μια την ζωή του σπουδαγμένου στο Τζούλιαρντ, βραβευμένου με Πούλιτζερ συνθέτη γνωστού για τα πάνω από 500 τραγούδια του, τις 10 όπερές του και πλήθος άλλων συνθέσεων. Κι από την άλλη την ζωή του διάσημου δοκιμιογράφου που τα δημοσιευμένα άρθρα του έχουν δώσει στους αναγνώστες μια εσωτερική ματιά του συχνά έκφυλου τρόπου ζωής των δημιουργών καλλιτεχνών, των ταξιδιών του, αλλά και των σημαντικών ανθρώπων που γνώρισε.  Λέει ο ίδιος ότι οπαδοί της λογοτεχνικής του πένας δεν γνωρίζουν την μουσική του δημιουργία αλλά και το αντίθετο.

Τα Ημερολόγιά του αρχικά παρουσιάστηκαν σαν ένα είδος σειράς: Το Ημερολόγιο του Παρισιού, το Ημερολόγιο της Ν. Υόρκης.

Η Μουσική για την άνοιξη, γράφηκε για το τρίο Beaux Arts το 1991, όπου και ερμηνεύει το έργο με υποδειγματικό τρόπο. Είναι δε, μέρος μιας μεγαλύτερης σύνθεσης που περιλαμβάνει κι άλλα εποχικά έργα, όπως "Το Τέλος του Καλοκαιριού" και "Οι Χειμωνιάτικες Σελίδες".

Το άνω εικαστικό είναι πίνακας του Ντάντε Γκάμπριελ Ροσέτι , με τίτλο Βερόνικα Βερονέζε. Λέγεται ότι "εκφράζει την καλλιτεχνική ψυχή την ώρα της δημιουργίας".

H πρώτη κίνηση  της Μουσικής της Άνοιξης ξεκινάει μ' ένα Εωθινό  ( Aubade) σε ποιμενικό ύφος με συγκρατημένες συγχορδίες στο πιάνο, αλλά σύντομα υπαινίσσονται μια αυξανόμενη ζωτικότητα με διευρυμένες πιανιστικές διακοσμήσεις.

\

Rorem: Spring Music - 1. Aubade

Με την δεύτερη κίνηση (Τοκάτα), η μουσική προχωράει σε σκληρότερο, οξύτερο ύφος. Το κείμενο αντανακλά την σταθερή θέση ενός τρίο στην σκηνή, με το βιολί και το τσέλο σε πρώτο πλάνο κι ένα βιρτουόζικο πιανιστικό μέρος πιο πίσω, να κυριεύει τα έγχορδα.

Rorem: Spring Music - 2. Toccata

Η τρίτη κίνηση (Φαντασία) κινείται σε πιο αιθέρια βήματα με τα τρία όργανα να διαμορφώνουν μια ονειρική ατμόσφαιρα, υπερβατική αλλά και γήινη κάποιες φορές να θυμίζει τις αλλαγές της φύσης στο γήινο αλλά και στο ουράνιο επίπεδο.

Rorem: Spring Music - 3. Fantasia

Ολο το έργο είναι μια ζωηρή και δυναμική σύνθεση που φαίνεται να ακολουθεί πιο συμβατικούς κανόνες στην μικρή, αλλά πολύ μελωδική τέταρτη κίνηση, την Μπαγκατέλα. Εδώ βλέπουμε πιο οικείες εικόνες στους ανθισμένους αγρούς και στα ρυάκια.

Rorem: Spring Music - 4. Bagatelle

Η τελευταία πέμπτη κίνηση (Πρέστο) έχει την δυναμική, την ζωηρότητα της βέβαιης επικράτησης της Άνοιξης στην φύση με τα τρία όργανα να ισορροπούν με ακρίβεια στο πεντάγραμμο και με τις αυξομειώσεις της έντασης να δημιουργούν τις εντυπώσεις των διαφόρων φυσικών φαινομένων της εποχής.

Rorem: Spring Music - 5. Presto

Το Φίδι του Ουράνιου Τόξου

Είναι ένα πρωτοποριακό έργο του Έρικ Νόρμπυ (Erik Norby 1936-2007) συνθέτη από την Δανία που του ανατέθηκε από την Δανέζικη Ραδιοτηλεόραση για τον εορτασμό των 50 χρόνων της Συμφωνικής Ορχήστρας Ραδιοφώνου της Δανίας (τώρα Εθνικής Συμφωνικής Ορχήστρας της Δανίας) και γράφηκε το 1975. 

φωτογραφία: Δημήτρης Ζαραφωνίτης 

Είναι συμφωνικό ποίημα, εμπνευσμένο από τον αρχαίο θρύλο των ιθαγενών της Αμερικής πώς το φίδι έγινε ουράνιο τόξο κι έσωσε τον κόσμο από την ξηρασία. Ο Νόρμπυ σημειώνει ρητά ότι κάθε φορά που παίζεται το έργο αυτό πρέπει να υπάρχει μια περίληψη του θρύλου στο πρόγραμμα.

"Το Φίδι του Ουράνιου Τόξου είναι ένας Ινδιάνικος θρύλος για το πώς εμφανίστηκε το ουράνιο τόξο στον ουρανό. Πώς ένα φίδι άκουσε στους θρήνους των Ινδιάνων μετά από μια μακρά περίοδο ανομβρίας και ξηρασίας και πετάχτηκε σε σπειροειδή μορφή στον ουρανό. Εκεί, άρχισε να ξετυλίγεται και να μακραίνει, να μακραίνει ώσπου το κεφάλι και η ουρά του ακουμπούσαν το έδαφος. Το τόξο που σχηματίστηκε από το σώμα του έσπασε τον πάγο που βρισκόταν στον ουρανό. Το φίδι άρχισε να βγάζει σπίθες σε όλα τα χρώματα, έλιωσε τον πάγο και μετά από μια μακρά ξηρασία έβρεξε στην γη. Ο τόπος ζωντάνεψε πάλι, τα νερά γέμισαν τις κοίτες των ποταμών και άνθισαν τα τριαντάφυλλα. Από τότε το φίδι φτιάχνει τόξο με το σώμα του στο εύρος του ουρανού κάθε φορά που βρέχει  και βγαίνει ήλιος."

Erik Norby

Η σύνθεση διαρκεί περίπου 17 λεπτά κι έχει μια συνεχή διαδικασία που αρχίζει και τελειώνει πανομοιότυπα - όπως το φίδι χτυπάει τον ουρανό, με την ουρά και το κεφάλι του να αγγίζουν την γη.

Έχει πυκνή γραφή και μεγάλες φράσεις. Χαρακτηρίζεται από συμπυκνωμένο ήχο με συμπλέγματα αρμονιών (clusters) αλλά υπάρχει τονικότητα. Το μελωδικό υλικό έχει κίνηση βηματισμού σε τόνους και ημιτόνια. 

Η μουσική αρχίζει με τα βαθύχορδα όργανα και τα πνευστά και πολύ αργά προχωρεί  ανοδικά  με προσδοκία αλλά και διαρκή κίνηση. Μετά τα πέντε λεπτά μιας στασιμότητας η μουσική αναπτύσσεται λίγο περισσότερο. Ακούγονται μικροί θρήνοι και θλίψη από το αγγλικό κόρνο και τα τσέλι. Μια ξαφνική μουσική έκρηξη της μουσικής - έτσι όπως το φίδι ξετυλίγεται και φτιάχνει το τόξο του σαν ελατήριο - εισάγει μια εκτεταμένη συσσώρευση ενέργειας μέχρι την τελική κορύφωση, όπου οι νότες από τα κόρνα μεταφορικά τρυπάνε τον πάγο του ουρανού. Τα χρώματα ξεπετάγονται, νέοι ήχοι ακούγονται και έχουμε την ηχητική εικόνα της βροχής. Τα πιτσικάτι στα μπάσα, έπειτα τα βιμπράφωνα και τελικά ένας καταιγισμός από τα έγχορδα μας φέρνει στο νου τον Αμερικάνικο μινιμαλισμό.

Η βροχή καταλαγιάζει, η μουσική επιστρέφει στο στάδιο πριν την έκρηξη και μια ανοδική μελωδία απεικονίζει το αργό ξύπνημα της γης. Τελικά το κομμάτι ηρεμεί σε μια σύντομη παραλλαγή της αρχής.

EriK Norby: The Rainbow Snake, a symphonic poem based on an Indian legend

 

Άρβο Περτ και Tintinnabuli

 Ο Άρβο Περτ (Arvo Pärt) είναι Εσθονός συνθέτης κλασικής και θρησκευτικής μουσικής που γεννήθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου του 1935. Τα έργα του  έχουν μινιμαλιστικό ύφος  στα οποία χρησιμοποιεί  tintinnabuli μια τεχνική σύνθεσης δικής του επινόησης 

Arvo Pärt: Εξώφυλλο Für Alina 

(tintinnabulum - ενικός - είναι λατινική λέξη που σημαίνει μικρή καμπάνα. Μουσικά, η μουσική με τις "καμπάνες" του Περτ χαρακτηρίζεται  από δύο τύπους φωνών. Η πρώτη που μιμείται την φωνή της καμπάνας παίζει σε αρπισμό την τονική τριάδα ενώ η δεύτερη κινείται διατονικά. Τα έργα του συχνά έχουν αργό, στοχαστικό ρυθμό και μια μινιμαλιστική προσέγγιση)

1. To πλέον πρώιμο έργο του Περτ που χρησιμοποιεί αυτή την τεχνική είναι το Cantus in Memoriam Benjamin Britten. Έχει μια σχετική απλότητα, με ένα μοναδικό μελωδικό μοτίβο να δεσπόζει ενώ στην αρχή και στο τέλος έχουμε σιωπή. Ο κριτικός Ivan Hewett παρατηρεί: "ενώ μπορεί να είναι απλό στην σύλληψη, παράγει ένα κουβάρι ήχων που είναι δύσκολο για το αυτί να το ξετυλίξει. Ακόμη και στα σημεία που η μουσική είναι απλή σε ακουστικά χαρακτηριστικά, η εκφραστική είσοδος αυτών των χαρακτηριστικών δεν είναι τίποτε άλλο". Ακούμε τις καμπάνες σε κάποια σημεία της σύνθεσης.

Arvo Pärt, Cantus in memoriam Benjamin Britten

Στις 5 Δεκεμβρίου 1976, ο Άρβο Περτ άκουσε από το ραδιόφωνο την ανακοίνωση του θανάτου του Benjamin Britten  και λυπήθηκε βαθύτατα με τα θλιβερά νέα. Είχε πει: "Μόλις είχα ανακαλύψει τον Μπρίτεν. Λίγο πριν από τον θάνατό του άρχισα να εκτιμώ την ασυνήθιστη καθαρότητα της μουσικής του, έτσι ακριβώς όπως την εύρισκα και στις μπαλάντες του Guillaume de Machaut. (Ο σπουδαιότερος Γάλλος ποιητής και συνθέτης του 14ου αιώνα). Εκτός αυτού, για πολύ καιρό ήθελα να γνωρίσω τον Μπρίτεν προσωπικά - και τώρα αυτό ποτέ δεν θα γίνει".

*
*
*

2. Άλλο έργο του Περτ που χρησιμοποιεί tintinnabuli και μάλιστα θεωρείται από τα πιο ουσιαστικά του ύφους αυτού, είναι το Für Alina για σόλο πιάνο. Πρωτοπαρουσιάστηκε το 1976. Ο τίτλος θυμίζει το έργο για σόλο πιάνο του Μπετόβεν Für Elise. Με την διαφορά ότι ενώ για την Μπετοβενική σύνθεση δεν γνωρίζουμε ποιά ήταν η Ελίζα, η Αλίνα ήταν η 18χρονη κόρη ενός οικογενειακού φίλου του Περτ. Η οικογένεια του φίλου του διαλύθηκε και η κόρη πήγε στην Αγγλία με τον πατέρα της. Η αφιέρωση του έργου στο κορίτσι είχε και κάποιο είδος παρηγοριάς προς την μητέρα της που της έλειπε το παιδί της. Η ενδοσκόπηση του έργου μας θυμίζει έντονες εικόνες της νιότης που είναι έτοιμη να εξερευνήσει τον κόσμο. Στην σύνθεση αυτή εκτός από το ύφος tintinnabuli σημαντικό αισθητικό ρόλο παίζει και η σιωπή. Δεν είναι μια σιωπή που πλαισιώνει το έργο, αλλά, κατά παράδοξο τρόπο, η σιωπή είναι γραμμένη στην μουσική σαν ένα είδος ακουστικού διαστήματος. Γι' αυτό και υπάρχει ένδειξη από τον συνθέτη ότι το κομμάτι πρέπει να παιχθεί "με ήρεμο, εμψυχωτικό τρόπο ακούγοντας τον έσω εαυτόν". Mετά από την πρώτη συγχορδία ακούμε τους ήχους του πιάνου να μιμούνται τις καμπάνες (tintinnabuli) και η χρήση του συνεχούς πεντάλ βοηθάει σ' αυτήν την κατεύθυνση.

Είναι εύκολο τεχνικά έργο που μπορεί να παιχθεί και από κάποιον αρχάριο στο πιάνο. Η απλότητά του όμως είναι παραπλανητική: αφήνει ελευθερία στον εκτελεστή που για να πετύχει την καθαρότητα του ήχου απαιτεί έναν φτασμένο πιανίστα με πολύ καλό αυτί για την επίτευξη της αρμονικής ισορρρπίας και της συμμετρίας που απαιτεί η σύνθεση. Συνήθως παίζεται αρκετές φορές, με μικρές παραλλαγές.

Arvo Pärt- Für Alina

*
*
*

3.Ένα τρίτο έργο του Περτ στο ύφος tintinnabuli είναι και το Spiegel im Spiegel. Η αρχική σύνθεση είναι γραμμένη για βιολί και πιάνο και γράφηκε το 1978.  Λόγω της δημοτικότητάς του έχουν γίνει μεταγραφές και για άλλα όργανα όπως, βιόλα, τσέλο, κοντραμπάσο, κλαρινέτο, κόρνο και άλλα. 
Το "Spiegel im Spiegel" στα Γερμανικά μπορεί να σημαίνει "καθρέπτης μέσα στον καθρέπτη" αλλά και "καθρέπτες μέσα στον καθρέπτη", υπονοώντας έναν άπειρο καθρέπτη που παράγει άπειρες εικόνες, όπως αντανακλώνται μέσα από παράλληλους καθρέπτες. Οι τονικές τριάδες του πιάνου επαναλαμβάνονται ατελείωτα με μικρές παραλλαγές σαν αντανακλάσεις. 

Το μουσικό υλικό της σύνθεσης παρουσιάζει καθαρότητα και ακρίβεια. Έχει μια μελωδία του σόλο οργάνου και τρεις νότες (τριάδα) της συνοδείας του πιάνου. Η δομή του ακολουθεί μια αυστηρή γραμμή όπου καμία νότα δεν είναι τυχαία. Ο τίτλος άμεσα αντανακλά αυτό που γίνεται στην μουσική: κάθε ανοδική μελωδική γραμμή ακολουθείται από μια καθρεπτίζουσα κατιούσα φράση. Αρχικά, η μελωδία αποτελείται από δύο μόνο νότες, ενώ μια τρίτη προστίθεται στις επόμενες φράσεις. Έτσι δημιουργείται ένα φαινομενικά ατελείωτο συνεχές. Η συνοδεία του πιάνου σε κάθε βήμα είναι σαν "φύλακας άγγελος", όπως αρέσει στον συνθέτη να λέει. Επί πλέον, παρακολουθούμε το ύφος tintinnabuli στις νότες του πιάνου, που σαν μικρές καμπάνες ηχούν πάνω και κάτω από την μελωδική γραμμή ακολουθώντας ένα σταθερό σχήμα.

Arvo Pärt: Spiegel im Spiegel 

Η σύνθεση αυτή έχει χρησιμοποιηθεί στο θέατρο, στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση.

Προτείνω να ακούσουμε και μια μεταγραφή για κόρνο.

Arvo Pärt: Spiegel im Spiegel Horn and Piano

ΠΗΓΕΣ
wikipedia
arvopart
classicfm

Βιολί - Πιάνο: Διπλό Κοντσέρτο

 

Το Διπλό Κοντσέρτο για βιολί, πιάνο και έγχορδα είναι μια σύνθεση του Δανού συνθέτη Χανς Αμπράχαμσεν. Γράφηκε μεταξύ των ετών 2010 και 2011 και η πρεμιέρα του δόθηκε στις 9 Οκτωβρίου 2011 στην Κοπεγχάγη με σολίστ τις δύο αδελφές Baiba Skride (βιολί) και Lauma Skride (πιάνο) στις οποίες είναι αφιερωμένο το έργο, καθώς και στους Wiebke Busch και André de Ridder.

(φωτο από pinterest)

Η μουσική του Hans Abrahamsen (23/12/1952)  χαρακτηρίζεται από ένταση αλλά και ποιητικές στιγμές. Λέει ο συνθέτης: "Η ένταση είναι πολύ σπουδαία για μένα. Όμως δεν έχουν  όλες οι στιγμές την ίδια πληρότητα - μερικές φορές λες περισσότερα με λίγα λόγια". Η μουσική του Αμπράχαμσεν είναι φιλτραρισμένη και ποιητική. Το κλισέ "ουκ εν τω πολλώ το ευ" έχει σημασία όταν ακούει κάποιος την μουσική του. Η  ένταση μπορεί να είναι η απουσία ήχου ή η παρουσία σιωπής. 

Hans Abrahamsens Double Concerto 

Ο συνθέτης σε κάποια συνέντευξή του για το Διπλό Κοντσέρτο είπε: "Είναι μια πολύ διαφορετική κατάσταση να έχεις δύο σολίστες αντί για έναν, να μεταφέρεσαι από ένα κοντσέρτο για ένα όργανο σ' ένα διπλό κοντσέρτο. Ποιά είναι η σχέση των δύο σολίστ και της ορχήστρας; Εμφανίζονται σαν δύο διαφορετικές οντότητες με κάποια σχέση ο ένας με τον άλλον, όμως παίζουν και ταυτόχρονα σαν να γίνονται ένα πλάσμα με δύο κεφάλια".

Hans Abrahamsen

Το Διπλό Κοντσέρτο του Αμπράχαμσεν δεν έχει δεξιοτεχνικές δυσκολίες. Αντίθετα κάθε κίνηση είναι μια μικρή, χαρακτηριστική στιγμή, μια διάθεση, απλωμένη μέσα στον χρόνο.

Ξεδιπλώνεται σε  4 κινήσεις:

1. Sehr langsahm und ausdrucksvoll
2. Schnell und unruhig
3. Langsam und melancholisch
4. Lebhaft und Zittern

Οι δύο πρώτες κινήσεις έχουν έντονα ρυθμικά και αρμονικά μοτίβα. Η τρίτη κίνηση δημιουργεί μια ήρεμη και μελαγχολική ατμόσφαιρα ενώ στο φινάλε ακούμε υψηλές αρμονικές που αφήνουν έναν αιθέριο ήχο. Σε όλο το έργο τα δύο σολιστικά όργανα συνομιλούν, συμπληρώνουν αλλά και αφήνουν το κάθε ένα να εκφράσει τις δικές του σκέψεις με την υπόκρουση της ορχήστρας να συνοδεύει δημιουργώντας ένα μυστηριακό πέπλο. 

ΠΗΓΕΣ:
wikipedia
allmusic
wisemusic
prestomusic

Σονέτα της Αγάπης

Ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ (1564-1616)  θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους, αν όχι ο μεγαλύτερος συγγραφέας της Αγγλικής Γλώσσας. Έγραψε 37 θεατρικά έργα που τα πιο γνωστά έχουν παιχθεί χιλιάδες φορές στα θέατρα για αιώνες. Έγραψε επίσης 154 σονέτα και 5 μεγαλύτερα αφηγηματικά ποιήματα. 

Τα πρώτα 126 από τα 154 σονέτα του Σαίξπηρ είναι αφιερωμένα σ' έναν νεαρό άνδρα, "Ο Ξανθός Νεαρός". Αυτό το πρόσωπο ποτέ δεν ταυτοποιήθηκε αλλά και δεν είναι ξεκάθαρο τι είδους σχέση είχε ο Σαίξπηρ, αν είχε, μ' αυτόν τον νέο. Κάποιοι θεωρούν ότι ήταν πρόσωπο της φαντασίας του συγγραφέα και δεν είχε σαν βάση δικές του εμπειρίες ή συναισθήματα.

William Shakespeare

Ανάμεσα στα Σονέτα του υπάρχουν κάποια που αφορούν την Αγάπη και την Αφοσίωση αλλά κρύβουν μέσα τους κι άλλα συναισθήματα. Ας δούμε κάποια από αυτά.

Το Σονέτο 18 ίσως είναι το πιό γνωστό. Περιγράφει ο ποιητής τον "Ξανθό Νεαρό" σάμπως να είναι καλύτερος ακόμη κι απ' τις ωραιότερες μέρες του καλοκαιριού. Το καλοκαίρι είναι πρόσκαιρο όμως το νεανικό πρόσωπο θα μείνει αιώνιο μέσα στην ποίηση του Σαίξπηρ. 

Σονέτο 18

Μπορώ να σε συγκρίνω με ημέρα καλοκαιρινή;

Πιο σταθερή και ωραία είναι η δική σου θωριά:

Με δυνατούς ανέμους τρέμουν του Μάη οι βλαστοί,

Και του καλοκαιριού το τέλος είναι πολύ κοντά:

Ο ήλιος καυτός κάποιες μέρες τον ουρανό λαμπρύνει,

Κι άλλες το χρυσό του θάμπος μένει κρυμμένο·

Σε κάθε ομορφιά η ομορφιά κάποτε σβήνει,

Γυμνή την αφήνουν η τύχη και το πεπρωμένο·

Εσύ όμως θα ‘χεις αιώνιο να ζεις καλοκαίρι

Και ούτε θα χάσεις από ομορφιά

Δεν θα καυχιέται για σένα του χάρου το ανήλιαγο χέρι

Γιατί θα ζεις αιώνια στα λόγια αυτά·

Όσο τα μάτια θα βλέπουν και οι άνθρωποι θα έχουν πνοή

Τόσο θα ζούνε οι στίχοι ετούτοι και θα σου δίνουν ζωή.

(Μετάφραση Έλενα Σπυροπούλου)

Sonnet 18 by Shakespeare + Music by David Gilmour

 Στο διάσημο Σονέτο 116, ο ποιητής αντιμετωπίζει ερωτήσεις όπως "τι είναι αγάπη;" και "τι δεν είναι;". Αρχίζει να μιλάει για τον γάμο. Είναι ένας θεσμός που ενώνει όσους τον αποδέχονται. Είναι στιβαρός και κανείς δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψει τον σύντροφό του όταν ο χρόνος τον αλλάξει. Η αγάπη είναι ένα άστρο στον ουρανό για να καθοδηγεί τα χαμένα πλοία στην θάλασσα.

Σονέτο 116

Τον γάμο των πιστών ψυχών αιτία μη μου δώσεις

Να εμποδίσω: Η αγάπη δεν ήταν αγάπη

Αν έσπευσε νʼ αλλοιωθεί στις πρώτες αλλοιώσεις,

Ή αν με την πρώτη εκτροπή αμέσως εξετράπη.

Ω, όχι! σημάδι στη στεριά είναι που δεν κουνιέται

Ακράδαντη κι ακλόνητη την τρικυμία ατενίζει

Είνʼ άστρο για την κάθε βάρκα που περιπλανιέται

Όλοι γνωρίζουν το ύψος της, αλλʼ όχι πόσο αξίζει.

Ο έρως δεν είνʼ τρελός του Χρόνου: μες στην επήρεια ας λειώνουν

Του στρογγυλού του δρεπανιού τα μάγουλα, τα χείλη.

Τον έρωτα ώρες και βδομάδες δεν τον αλλοιώνουν

Θʼ αντέξει μέχρι το στερνό του κόσμου μας το δείλι.

Αν είναι πλάνη όλʼ αυτά και κάποιος τʼ αποδείξει,

Ποτέ δεν έγραψα κι ουδείς έχει ποτέ αγαπήσει.

(Μετάφραση: Λένια Ζαφειροπούλου)

Ed Rex - Sonnet 116 (Shakespeare)

Στο πολύ δημοφιλές Σονέτο 130 ο ποιητής συγκρίνει τα μάτια της αγάπης του με άλλα όμορφα πράγματα. Αλλά δεν έχουν τις ομοιότητες του φυσικού κάλλους που μας υποδεικνύει. Τα χείλια είναι χλωμά, τα στήθη δεν είναι τόσο λευκά και περπατάει στην γη αντί να αιωρείται στον ουρανό σαν θείο πλάσμα. Όμως υπάρχει ανατροπή στο τέλος του ποιήματος. Η αγάπη του ίσως να μην είναι τόσο εντυπωσιακά όμορφη, αλλά αυτό δεν την κάνει λιγότερο σπουδαία ή αξιαγάπητη. Οι άνθρωποι δεν είναι απαραίτητο να διαθέτουν αρωματική αύρα για να αξίζουν την αγάπη.

                                                                           Σονέτο 130

Τα μάτια της δεν μοιάζουν με ηλιαχτίδα

κι είναι τα χείλη της χλωμά μπρος στο κοράλλι.

Άμα το χιόνι είναι λευκό, έχει τα στήθη ωχρά·

μαύρα, συρμάτινα μαλλιά έχει στο κεφάλι.

Τριαντάφυλλα έχω δει ολοπόρφυρα,

μα τέτοια δεν θα βρω στα μάγουλά της.

Γεύθηκα αρώματα πολύ τερπνότερα

από τα μύρα που ανασαίνω στα φιλιά της.

Ευφραίνομαι όταν μου μιλάει κι ας ξέρω

πόσο γλυκύτερη είναι η μουσική.

Ποτέ μου δεν αντίκρισα θεά να περπατά,

μα αυτή βαδίζοντας πατάει στη γη.

Τόσο όμως στη ζωή μου βασιλεύει,

που κάθε σύγκριση άλλη περιττεύει.

Τόσο όμως τη ζωή μου κυβερνά,

που ανούσια τ’ άλλα μοιάζουν. Και κενά.

(Μετάφραση: Κώστας Κουτσουρέλης) 

Shakespeare Sonnet 130 - Music by Mellow Melange

To Σονέτο 130 υπήρξε έμπνευση για τον Sting ολόκληρου του άλμπουμ του "...Nothing like the Sun". Aν δεν έχετε χρόνο να ακούσετε όλο το άλμπουμ, ακούστε το "Fragile". Από τα πιο ωραία του...

Sting :  ...Nothing like the sun

Sting - Fragile (CD ...Nothing like the sun)

Το Γήινο Τριαντάφυλλο

 Το κομμάτι αυτό αποτελεί μέρος ενός ορατορίου για έξι εναλλασσόμενες μικτές χορωδίες και σολίστα (αφηγήτρια) με τον τίτλο "Τα Τραγούδια της Πόλης" (City Songs). Είναι του Λιθουανού συνθέτη Έρικς Έσενβαλντς (Ēriks Ešenvalds) που γεννήθηκε το 1977. 'Εχει βραβευθεί τρεις φορές για τις συνθέσεις του στην Λιθουανία 2005, 2007 και 2015 με το Μεγάλο Μουσικό Βραβείο. Το λιμπρέτο του ορατορίου είναι της Αυστραλέζας Emma Jones και παρουσιάστηκε στο κοινό για πρώτη φορά το 2013 στο Λονδίνο.

Η ιστορία παρουσιάζει μια ταξιδιώτισσα που επιστρέφει στην πόλη που γεννήθηκε (δεν κατονομάζεται) ελπίζοντας να βρει το σπίτι των παιδικών της χρόνων. Στην διάρκεια μιας και μοναδικής μέρας - από την αυγή μέχρι το δείλι - συναντιέται με "εργάτες, πεζούς, υπαλλήλους, πλανόδιους μουσικούς και πελάτες" μέχρι που τελικά φτάνει στο πρώην σπίτι της "στην κορυφή ενός λόφου".

Η επιστροφή κάποιου στην γενέτειρά του μοιάζει με δρόμο προσκυνήματος που φέρνει πολλές αναμνήσεις και συναισθήματα.

Καθώς τα τραγούδια διαδέχονται το ένα το άλλο, κάθε συναπάντημα της ταξιδιώτισσας παρουσιάζεται από διαφορετική χορωδία, με κάθε τμήμα να χαρακτηρίζεται με διαφορετικό μουσικό ύφος: γκόσπελ, ροκ, κινηματογραφικό, τζαζ, χιπ-χοπ και έναν ύμνο με ύφος κοράλ.

H ιστορία, φυσικά, είναι το πρόσχημα για να φανούν οι δεξιότητες των έξι χορωδιών που προέρχονται όχι μόνο απ' το Λονδίνο αλλά και από την Ν. Αγγλία, την Β. Ιρλανδία και όλες μαζί αντανακλούν  ένα μεγάλο εύρος μουσικών παραδόσεων. Ο Ešenvalds φαντάζεται τις χορωδίες σαν την μουσική στο ραδιόφωνο της ταξιδιώτισσας, όπου τελικά εμπλουτίζονται με περισσότερες από 200 φωνές που συνευρίσκονται στον ίδιο χώρο. 

Πιο εντυπωσιακά είναι τα μέρη όπου και οι έξι χορωδίες τραγουδούν μαζί. Στο τέλος, το "Ραδιοφωνικό" θέμα ακούγεται σε φορτίσσιμο από όλες τις χορωδίες, που αναπαριστούν μια παρέλαση στον δρόμο και που οδηγεί την ταξιδιώτισσα στο σπίτι.

Σιγά σιγά χάνεται η μουσική κι έρχεται η σιωπή, αφήνοντας τον αφηγητή να λέει τις τελευταίες λέξεις μ' έναν θρήνο να ακούγεται καθώς πέφτει το σκοτάδι.

The Earthly Rose - Ēriks Ešenvalds

Οι στίχοι του τραγουδιού (Emma Jones)

ΤΟ ΓΗΙΝΟ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟ

Είδαν ο βασιλιάς στο χάρτινο σπίτι του

και η βασίλισσα στην καρέκλα δίπλα στο παράθυρο

και όλοι οι αυλικοί στο πακέτο των καρτών

τον τζόκερ να στέκεται εκεί;

Είδαν ο φάντης που έκλαιγε κι ο βαλές

με τα Κυριακάτικα ρούχα του αδελφού τους

να μεγαλώνει το αμπέλι στο παράθυρο

και το αδιαπέραστο τριαντάφυλλο;

Παράδεισος στον κήπο

το μικρό γήινο τριαντάφυλλο.

Ο τζόκερ στο πακέτο,

Πήρε τρένο. Θα επιστρέψω

είπε στο γήινο τριαντάφυλλο,

στο γήινο τριαντάφυλλο,

τριαντάφυλλο. Μμμ

Το τριαντάφυλλο της πόλης ήταν αστόχαστο.

Γέμιζε μόνο τον άνεμο

Οι τρούλλοι του κι οι λόφοι του ήταν κλειστοί.

Το ίδιο το σπίτι του, το τσακισμένο τριαντάφυλλο

Ο γερο βασιλιάς ξεχνάει

Ω, η βασίλισσα που ξεχνάει είναι μπλε

Το σπίτι από τραπουλόχαρτα ταλαντεύεται

Το τριαντάφυλλο αρχίζει να γνέφει

Παράδεισος στον κήπο

το μικρό γήινο τριαντάφυλλο.

Ο τζόκερ στο πακέτο,

Πήρε τρένο. Θα επιστρέψω

είπε στο γήινο τριαντάφυλλο,

στο γήινο τριαντάφυλλο,

τριαντάφυλλο. Μμμ

                                                           ( η μετάφραση είναι δική μου) 

Over The Rainbow

 "Over the Rainbow". Moυσική του Harold Arlen και στίχοι του E.Y.Harburg! Eίναι μια απ' τις πιο ξακουστές μπαλάντες των αρχών του 20ού αιώνα. Γράφτηκε για την ταινία του 1939 "The Wizard of Oz" και τραγουδήθηκε απ' την ηθοποιό και τραγουδίστρια Judy Garland που υποδύεται την Dorothy, η οποία μπαίνει σε μπελάδες και γι' αυτό ονειροπολεί για έναν τόπο όπου δεν μπορεί να κατηγορηθεί.

  Τα λόγια του τραγουδιού είναι τα παρακάτω:

Κάπου πέρα απ' το ουράνιο τόξο

Πάρα πολύ ψηλά

Υπάρχει μια χώρα που άκουσα

Mια φορά σ' ένα νανούρισμα

Κάπου πέρα από το ουράνιο τόξο

- οι ουρανοί είναι μπλε

Και τα όνειρα που τόλμησες να ονειρευτείς

γίνονται πραγματικότητα

Κάποια μέρα θα κάνω ευχή σ' ένα αστέρι

Να ξυπνήσω εκεί που τα σύννεφα θα είναι πίσω μου πολύ μακριά

Εκεί που τα προβλήματα λιώνουν σαν σταγόνες λεμονιού

Πολύ ψηλά πάνω απ' τις καμινάδες εκεί

Θα με βρεις.

Κάπου πέρα απ' το ουράνιο τόξο

Πετάνε γαλάζια πουλιά

Τα πουλιά πετάνε πέρα απ' το ουράνιο τόξο

Γιατί τότε εγώ δεν μπορώ;

Αν τα χαρούμενα μικρά πουλιά πετούν

Πέρα απ' το ουράνιο τόξο

Γιατί, ω γιατί να μην μπορώ κι εγώ;

Η Τζούντυ Γκάρλαντ στην σκηνή της ταινίας "Ο Μάγος του Οζ" όταν τραγουδάει το τραγούδι.

Somewhere Over the Rainbow - The Wizard of Oz

Ο συνθέτης Harold Arlen και ο στιχουργός Yip Harburg συχνά δούλευαν δίπλα δίπλα. Ο Harburg γενικά έδινε μια ιδέα ή έναν τίτλο στον Arlen για να συνθέσει μουσική, πριν ο Harburg ολοκληρώσει τους στίχους του. Για την συνεργασία τους στον Μάγο του Οζ, ο Harburg έλεγε ότι η έμπνευσή του ήταν "μια μπαλάντα για ένα μικρό κορίτσι που έμπλεκε σε προβλήματα και ήθελε να το σκάσει από το Κάνσας. Μια ξηρή, άνυδρη και άχρωμη πόλη. Δεν είχε δει τίποτε πολύχρωμο στην ζωή της εκτός από το ουράνιο τόξο". Ο Arlen τότε σκέφτηκε ότι η ιδέα αυτή χρειαζόταν "μια μελωδία με απλωμένη μελωδική γραμμή".

Yip Harburg

Harold Arlen

Όμως όταν είχαν γραφτεί όλα τα τραγούδια της ταινίας, ο Arlen ένιωθε ότι δεν είχε ολοκληρώσει το τραγούδι για την σκηνή του Κάνσας. Εν τω μεταξύ συχνά είχε στις τσέπες του άδεια πεντάγραμμα για να γράψει όποια μελωδική ιδέα του ερχόταν στο νου. Και, περιγράφει πώς του ήλθε εντελώς ξαφνικά η έμπνευση για την μελωδία του τραγουδιού "Πέρα απ' το Ουράνιο Τόξο" την ώρα που η σύζυγός του Άνια οδηγούσε το αυτοκίνητο:

"Είπα στην κυρία Άρλεν...ας πάμε στο Κινέζικο του Γκράουμαν. Εσύ θα οδηγείς το αυτοκίνητο, δεν νιώθω πολύ καλά τώρα. Δεν σκεφτόμουν την δουλειά. Δεν σκεφτόμουν συνειδητά την δουλειά, απλά ήθελα να χαλαρώσω. Και καθώς περνάγαμε δίπλα από ένα φαρμακείο στην Λεωφόρο Σάνσετ είπα: Κάνε δεξιά, σε παρακαλώ. Σταματήσαμε και πραγματικά δεν ξέρω γιατί - ευλογημένες ας είναι οι μούσες - έβγαλα τα πεντάγραμμα κι έγραψα αυτό που ξέρετε τώρα σαν "Πέρα απ' το Ουράνιο Τόξο".

H μουσική του τραγουδιού αυτού έχει μια αξιοπρόσεκτη ομοιότητα, αρμονική και μελωδική, με το θέμα του Ιντερμέτσου, γνωστού σαν Το Όνειρο του Ράτκλιφ από την Όπερα Γουλιέλμος Ράτκλιφ του Πιέτρο Μασκάνι που γράφτηκε το 1895. 

Εδώ το Ιντερμέτσο όπου ο προσεκτικός ακροατής θα ανακαλύψει τις ομοιότητες.

Guglielmo Ratcliff, Act III: Intermezzo, "Il Sogno", "Ratcliff's Dream"

Έκτοτε πολλοί καλλιτέχνες τραγούδησαν ή διασκεύασαν αυτή την τόσο όμορφη μελωδία. Ενδεικτικά...

Frank Sinatra

Barbra Streisand

Και μια αξιόλογη μεταγραφή σε jazz piano απ' τον γνωστό πιανίστα και συνθέτη Keith Jarrett

Για επίλογο μια υπέροχη μεταγραφή για σαξόφωνο απ' τον Chet Baker

Stairway to Heaven

 To Stairway to Heaven είναι τραγούδι του αγγλικού ροκ συγκροτήματος Led Zeppelin. Η σύνθεσή του ανήκει στον κιθαρίστα του συγκροτήματος Τζίμι Πέιτζ και τον τραγουδιστή του Ρόμπερτ Πλαντ και κυκλοφόρησε το 1971.  Το τραγούδι, πλέον, θεωρείται ως ένα από τα καλύτερα ροκ τραγούδια όλων των εποχών.

Αλλά ποιό είναι το νόημα που κρύβεται στο τραγούδι αυτό; Αν ρωτήσετε είκοσι ανθρώπους, το πιθανότερο είναι να πάρετε είκοσι διαφορετικές ερμηνείες και η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει λανθασμένη απάντηση. Βέβαια, πρέπει να δούμε τι υπήρχε στα δημιουργικά μυαλά των Πλαντ και Πέιτζ όταν έγραφαν αυτό το τραγούδι.

Κάποιοι λένε ότι μιλάει για τα ναρκωτικά, άλλοι για την ελπίδα και υπάρχουν αρκετοί που βρίσκουν κάποια Χριστιανική άποψη σ' αυτό. Αν είστε οπαδός των Led Zeppelin, ίσως ξέρετε ότι δεν είναι η πρώτη φορά που οι στίχοι τους έχουν γίνει αντικείμενο σχολιασμών. Έχουν φράσεις που δεν βγάζουν νόημα, λες κι ο Πλαντ απλά έγραφε όποια ασυναρτησία του ερχόταν στο μυαλό.

Led Zeppelin

 Το τραγούδι βασικά αναφέρεται στον ρηχό υλισμό και την απληστία. Ο Πλαντ ισχυρίστηκε ότι είναι για "μια γυναίκα που έπαιρνε ό,τι ζητούσε χωρίς να δίνει τίποτε για αντάλλαγμα".

Led Zeppelin - Stairway To Heaven

There's a lady who's sure all that glitters is gold

And she's buying a stairway to heaven

When she gets there she knows, if the stores are all closed

With a word she can get what she came for

Ooh, ooh, and she's buying a stairway to heaven

There's a sign on the wall, but she wants to be sure

'Cause you know sometimes words have two meanings

In a tree by the brook, there's a songbird who sings

Sometimes all of our thoughts are misgiven

You know

There's a feeling I get when I look to the west

And my spirit is crying for leaving

In my thoughts I have seen rings of smoke through the trees

And the voices of those who stand looking

That's you

And it's whispered that soon, if we all call the tune

Then the piper will lead us to reason

And a new day will dawn for those who stand long

And the forests will echo with laughter

Remember laughter?

Oh yeah, yeah, yeah...

And it makes me wonder

If there's a bustle in your hedgerow, don't be alarmed now

It's just a spring clean for the May queen

Yes, there are two paths you can go by, but in the long run

There's still time to change the road you're on

Your head is humming and it won't go, in case you don't know

The piper's calling you to join him

Dear lady, can you hear the wind blow, and did you know

Your stairway lies on the whispering wind?

And as we wind on down the road

Our shadows taller than our soul

There walks a lady we all know

Who shines white light and wants to show

How everything still turns to gold

And if you listen very hard

The tune will come to you at last

When all is one and one is all, that's what it is

To be a rock and not to roll, oh yeah

And she's buying a stairway to heaven

(Mεταφράζω την πρώτη στροφή)

Είναι μια κυρία που ό,τι γυαλίζει το περνάει για χρυσό

Κι αγοράζει μια σκάλα για τον Παράδεισο

Όταν φτάσει εκεί ξέρει, πως αν τα μαγαζιά είναι κλειστά

Μπορεί να πάρει ό,τι θέλει με μια λέξη της

ωωω ωωω και αγοράζει μια σκάλα για τον Παράδεισο

Το τραγούδι μπορεί να χωριστεί σε τρία μέρη, στα οποία μεγαλώνει προοδευτικά τόσο το τέμπο όσο και η έντασή του. Στο πρώτο μέρος υπάρχει μία ακουστική εισαγωγή από κιθάρα και recorder, πριν λάβουν μέρος τα ηλεκτρικά όργανα. Στο τελευταίο μέρος ανεβαίνει το τέμπο του κομματιού και αποκτά έναν πιο Hard Rock ήχο, και κορυφώνεται με το σόλο του Πέιτζ και το κλείσιμο του τραγουδιού, από τον Πλαντ, να τραγουδά ακαπέλα την εξής φράση: «And she's buying the stairway to heaven». (=Kαι αγοράζει μια σκάλα για τον παράδεισο).

Παρόλα αυτά υπάρχουν πολλές μυστικιστικές αναφορές και αλληγορίες στους στίχους. Ένας Κέλτικος εσωτερισμός και πνευματικότητα ενυπάρχουν  αναμφισβήτητα   σε όλο το τραγούδι.

Το Stairway to Heaven ψηφίστηκε ως το τρίτο καλύτερο ροκ κομμάτι όλων των εποχών μέσω του τηλεοπτικού σταθμού VH1, και τοποθετήθηκε 31ο στη λίστα του περιοδικού Rolling Stone, Κατάλογος με τα 500 σημαντικότερα τραγούδια όλων των εποχών. Επίσης, τη δεκαετία του 1970, στις ΗΠΑ, ήταν το τραγούδι που ζήτησαν περισσότερες φορές να ακουστεί στο ραδιόφωνο, αν και ποτέ δεν κυκλοφόρησε εκεί ως single. Ενώ, σε ψηφοφορία που έγινε στην ελληνική έκδοση του περιοδικού Metal Hammer, το τραγούδι κατέλαβε την 7η θέση στα 200 καλύτερα ροκ τραγούδια όλων των εποχών.

Αυτό το τραγούδι με την τόσο υπέροχη μελωδία διασκευάστηκε και παίχτηκε  για Τρίο με πιάνο από το Benaud Trio, στην Μελβούρνη. Ας τους ακούσουμε:

Stairway to Heaven - Piano Trio

Η Μουσική, Οι Μουσικοί και τα Τυχερά Παιχνίδια

 

Στην εποχή της τεχνολογίας, όπου οι οθόνες φωτίζουν τις νύχτες μας και οι ήχοι διαπερνούν τον αέρα σαν ηλεκτρικοί παλμοί, ούτε ο κόσμος των τυχερών παιχνιδιών έμεινε ανεπηρέαστος. Στις αμέτρητες ψηφιακές αίθουσες, εκεί όπου τα φώτα αναβοσβήνουν και οι παίκτες κυνηγούν την τύχη τους, η μουσική ρέει αδιάκοπα· άλλοτε υπόγεια, σαν μυστική υπόσχεση, κι άλλοτε εκρηκτική, σαν κάλεσμα σε μια ακόμη παρτίδα. Κάθε ήχος, κάθε ρυθμός, αντανακλά τις επιθυμίες και τις φαντασιώσεις ενός κόσμου που δεν παύει να ελπίζει.

Κι όμως, πολύ πριν από τις οθόνες και τα ηλεκτρονικά κουμπιά, ο τζόγος είχε ήδη γίνει μούσα. Η ρουλέτα, τα χαρτιά, το καζίνο — όλα αυτά τα σύμβολα της τύχης και της απώλειας — υπήρξαν για αιώνες υλικό έμπνευσης για τους συνθέτες.

Ο Πιότρ ΊλιτςΤσαϊκόφσκι (1840–1893), με την ευαισθησία και το πάθος που τον χαρακτήριζαν, έγραψε την «Ντάμα Πίκα»,  (The Queen of Spades), μια όπερα όπου η μοίρα παίζει τα δικά της παιχνίδια. Στην ιστορία του Πούσκιν βρήκε έναν κόσμο όπου η επιθυμία γίνεται εμμονή και η τύχη μετατρέπεται σε κατάρα. Η άρια της τρίτης πράξης, «Τι είναι η ζωή μας; Ένα παιχνίδι», μοιάζει να αιωρείται ακόμη πάνω από τα τραπέζια των καζίνο, σαν μια υπενθύμιση ότι όλα μπορούν να χαθούν μέσα σε μια στιγμή.

The Queen of Spades, Op. 68, TH 10: What Is Our Life? A Game!

Caravaggio: Οι χαρτοκλέφτες

Ο Σεργκέι Προκόφιεφ (1891-1953), πιο κοφτερός, πιο ειρωνικός, έπλασε τον «Παίχτη» του Ντοστογιέφσκι με μουσικές γραμμές που πάλλονται από αγωνία. Στην όπερα αυτή, η νίκη και η ήττα δεν είναι απλώς αποτελέσματα· είναι συναισθήματα που αφήνουν σημάδια. Το ντουέτο του στρατηγού με τον μαρκήσιο στην Τρίτη Πράξη μοιάζει με εξομολόγηση ανθρώπων που έχασαν όχι μόνο τα χρήματά τους, αλλά και τον ίδιο τους τον εαυτό.

                                 The Gambler: Act III, "A starukha vsjo igrajet" (General, Marquis)

Ο Ίγκορ Στραβίνσκι (1882-1971), με το νεοκλασικό του βλέμμα, δημιούργησε το μπαλέτο «Χαρτοπαίγνιο» (Jeu de cartes, Card Game) . Εκεί, ο Τζόκερ — ένας απατεώνας, ένας μεταμορφιστής, ένας μικρός θεός της απάτης — κινείται ανάμεσα σε Βασίλισσες και Άσσους, σε παίκτες και πιόνια. Το έργο του θυμίζει πως ακόμη και τα πιο ισχυρά χαρτιά μπορούν να νικηθούν από ταπεινούς αντιπάλους· όπως ακριβώς συμβαίνει και στη ζωή, όπου η ισχύς δεν εγγυάται ποτέ τη νίκη. Το έργο αποτελείται από τρεις σκηνές, τις οποίες ο συνθέτης ονόμασε «μοιράσματα», και διαρκεί περίπου 25 λεπτά.

Stravinsky: Jeu de Cartes (Abbado)

Οι χαρτοπαίκτες 

Πάντα τους βρίσκω εδώ. Στο ίδιο καταγώγιο

(Σ’ αυτό το άθλιο καφενείο, σαν καπηλειό)

Μ’ ένα μπουκάλι στο τραπέζι.

Ο αριστερά καπνίζει πίπα.

Όμως κι ο δύο Ψυχή και σώματι δοσμένοι

Στα χαρτιά.

Μόλις που αρχίσαν το παιχνίδι. Τράβηξαν

Τα πρώτα φύλλα κι εξετάζουν εμβριθώς

Ποια τακτική ν’ ακολουθήσουν. Πρόσεξα

Πως, κρύο ή ζέστη, εξάπαντος

Φορούν σακάκι και καπέλο. Πρόσεξα

Κυρίως αυτό: Δεν στέργουνε

Να σταματήσουν την παρτίδα ούτε λεπτό.

Ξεχνούν να φάνε και να πιουν.

Να κοιμηθούνε. Κάθονται

Αντίκρυ ο ένας απ’ τον άλλο. Ακίνητοι.

Κι αυτό επί χρόνια, συνεχώς.

Πώς γίνεται;

Δεν τους γυρεύουν τα παιδιά, η γυναίκα τους,

Δεν έχουν σπίτι και δουλειά; Με ζώσανε

Τα φίδια για καλά. Υποπτεύομαι

Πως κάποιο τέχνασμα γελάει τη λογική μου

Κάποιο περίεργο παιχνίδι θα μου σκάρωσες

Με τα ψυχρά και τα θερμά σου που ζαλίζουνε

Σ’ αυτό το άθλιο μαγαζί

Που με κουβάλησες,

Το καπνισμένο τούτο Καταγώγιο,

Κύριε Σεζάν.

(Αντώνης Φωστιέρης)

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο William Bolcom (γεν. 1938) έγραψε το μιούζικαλ «Casino Paradise», έναν μικρό καθρέφτη της αμερικανικής εμμονής με το παιχνίδι. Τα τραγούδια του, με στίχους του Arnold Weinstein, περιγράφουν με χιούμορ και πίκρα όσα συμβαίνουν πίσω από τα φώτα των καζίνο — τις ελπίδες, τις αυταπάτες, τις μικρές καθημερινές τραγωδίες.

Ας ακούσουμε μερικά από αυτά τα τραγούδια.

                                               Casino Paradise: My Father the Gangster

Casino Paradise

Θα ήταν παράλειψη, μέσα σε όλες αυτές τις συνθέσεις πουσχετίζονται με τον τζόγο, να μην αναφέρουμε και τους συνθέτες που αγαπούσαν οι ίδιοι τα τυχερά παιχνίδια — μερικές φορές σε βαθμό που τους οδήγησε σε δύσκολες καταστάσεις. Ο Β. Α. Μότσαρτ ήταν γνωστός φανατικός τζογαδόρος, συχνά χρεωμένος, καθώς μεγάλο μέρος των εισοδημάτων του κατέληγε στους πιστωτές του.

Κι όμως, η σχέση της μουσικής με τον τζόγο δεν περιορίζεται στις συνθέσεις. Πολλοί μουσικοί υπήρξαν οι ίδιοι παίκτες παθιασμένοι. Ο Β.Α.Μότσαρτ, πάντα κυνηγημένος από χρέη, έβρισκε στον τζόγο μια παράξενη παρηγοριά. 

Ο Ροσσίνι, πιο πρακτικός, έστησε καζίνο μέσα στο ίδιο του το θέατρο, παντρεύοντας τα δύο πάθη του: τη μουσική και τα χαρτιά. 

Ο Παγκανίνι, με τη δαιμονική του δεξιοτεχνία, έχασε κάποτε τόσα πολλά που αναγκάστηκε να πουλήσει το ίδιο του το βιολί πάνω στο πράσινο τραπέζι.

Και στη σύγχρονη εποχή, όπου η φήμη λάμπει αλλά και βαραίνει, πολλοί καλλιτέχνες — από τον Φρανκ Σινάτρα μέχρι τον Λέμυ Κίλμιστερ — βρήκαν στον τζόγο μια διέξοδο από το άγχος, μια στιγμή λήθης. Κάποιοι χαλάρωσαν· άλλοι χάθηκαν.

Οι μουσικοί —ιδίως της ροκ, τζαζ και ραπ— συχνά αντιμετωπίζουν έντονο άγχος λόγω των οικονομικών τους, της φήμης και της δημόσιας εικόνας που καλούνται να διατηρήσουν. 

Ίσως τελικά ο τζόγος και η μουσική να μοιράζονται κάτι βαθύτερο: και οι δύο υπόσχονται μια στιγμή υπέρβασης, μια αναμέτρηση με την τύχη, μια μικρή έκρηξη ελευθερίας. Και στις δύο, ο άνθρωπος παίζει — άλλοτε με νότες, άλλοτε με χαρτιά — προσπαθώντας να νικήσει για λίγο το βάρος της πραγματικότητας.

ΠΗΓΕΣ
Wikipedia
redspins
metropera
Andro