Επί αρκετά χρόνια (1900-1912) ο Τσέχος συνθέτης Λέος Γιάνατσεκ (1854-1928) ετοίμαζε τα πιο σημαντικά του έργα για σόλο πιάνο. Μεταξύ αυτών σπουδαία θέση έχει ένας κύκλος κομματιών με λαϊκές μελωδίες της Μοραβίας. Στην αρχή τα κομμάτια γράφτηκαν για αρμόνιο (harmonium= ένα είδος μικρού εκκλησιαστικού οργάνου), όμως περί το 1908 όταν τα κομμάτια του κύκλου είχαν γίνει εννέα προγραμματίστηκαν για πιάνο και στην τελική μορφή τους κατέληξαν δέκα που εκδόθηκαν περίπου το 1911 και αποτελούν το Πρώτο Βιβλίο του κύκλου "Σε Ένα Κατάφυτο Μονοπάτι".
Leoš Janáček
Ο Γιάνατσεκ περιέγραψε το έργο ώς διπλής σημασίας αφ' ενός των "μακρινών αναμνήσεων" της παιδικής του ηλικίας αλλά και του καθρεπτίσματος του θανάτου της 20ετούς κόρης του Όλγας το 1903 από τυφοειδή πυρετό.
Olga Janáčková
Τα μέρη του κύκλου που αναφέρονται σε μνήμες της παιδικής του ηλικίας είναι: 1.Τα Βράδια μας (για βραδιές δίπλα στο τζάκι) 2.Ένα φύλλο που το πήρε ο αέρας (τραγούδι αγάπης) 3.Έλα μαζί μας (για παιδικά παιχνίδια) 4.Η Μαντόνα του Φράιντεκ (για κάποια θρησκευτική λιτανεία στο χωριό του) 5.Τιτιβίζουν σαν τα χελιδόνια (οι γυναίκες που κουβεντιάζουν)
Καθώς προχωρούμε, έχουμε την συγκινησιακή φόρτιση του θανάτου της Όλγας παρά μνήμη με: 6.Οι λέξεις αποτυχαίνουν (η πίκρα της απογοήτευσης) 8.Ανείπωτη Αγωνία 9.Δάκρυα
Και τα πιο συμβολικά 7.Καληνύχτα (μεταφορά του θανάτου της Όλγας) 10.Η Κουκουβάγια δεν πέταξε (ο συμβολισμός της κουκουβάγιας σαν προφήτης της μοίρας)
Φυσικά στον κύκλο τα αριθ. 7 & 10 ακούγονται στην σωστή σειρά τους. Απλά για λόγους κατανόησης τα ξεχώρισα.
Janáček On an Overgrown Path Book 1
Η ιδέα του έργου αυτού δεν είναι πρωτότυπη για τον Γιάνατσεκ. Μπορούμε να την συγκρίνουμε με τις Εικόνες από μια Έκθεση του Μούσοργκσκυ αλλά και τις Παιδικές Σκηνές του Σούμαν. Το ιδιαίτερο του κύκλου του Γιάνατσεκ είναι ότι υπάρχει μια αλλαγή από παιδικές μνήμες σε τραγωδίες του πατέρα που το καθιστούν τόσο μοναδικό για μια ανθρώπινη κατάσταση.
Ένα Δεύτερο βιβλίο με τον ίδιο τίτλο τυπώθηκε το 1942.
Book II Andante Allegretto - Presto Più mosso Vivo Allegro
Leoš Janáček - On an Overgrown Path: Book II
Έχουν γίνει και μεταγραφές για άλλα σύνολα οργάνων. Ας ακούσουμε το αρ. 10 του Πρώτου Βιβλίου "Η Κουκουβάγια δεν πέταξε" σε μεταγραφή για ορχήστρα εγχόρδων
Arr. Rumler for String Orchestra
Μερικά δε έχουν χρησιμοποιηθεί και στην μουσική της ταινίας "Η Αβάσταχτη Ελαφρότητα του Είναι", όπως το αρ. 4 του Πρώτου Βιβλίου "Η Μαντόνα του Φράιντεκ"
Leos Janacek-The Holy Virgin Of Frydek (The Unbearable Lightness Of Being soundtrack)
Πηγές που χρησιμοποίησα Wikipedia ecmrecords pianoclassics
O Nτβόρζακ (1841-1904) έγραψε μουσική για σόλο πιάνο, όμως τα έργα του δεν είχαν την απήχηση που είχαν οι άλλες συνθέσεις του, ώστε να αποτελούν ρεπερτόριο σε ρεσιτάλ των πιανιστών. Παρ' όλα αυτά υπάρχει ένας κύκλος έργων προγραμματικού χαρακτήρα με τον τίτλο "Poetic Tone Pictures" (Eικόνες Ποιητικού Τόνου ή Ύφους) όπου 13 πανέμορφα κομμάτια μας πλημμυρίζουν με άφθονη πολύχρωμη μουσική.
Antonín Dvořák
Το έργο αυτό είναι η μακροσκελέστερη σύνθεσή του για σόλο πιάνο και το έγραψε την άνοιξη του 1889 σε λιγότερο από δύο μήνες, κυρίως στην Πράγα αλλά και στο εξοχικό του στην Vysoka. Το έδωσε στον εκδότη του Σίμροκ πριν το ολοκληρώσει, ο οποίος το εξέδωσε το ίδιο έτος σε τρία τεύχη. Μ' αυτό τον τρόπο ο συνθέτης ανταποκρίθηκε στις συχνές απαιτήσεις του εκδότη να συνθέτει μικρά κομμάτια για πιάνο που ήταν περιζήτητα στους ερασιτέχνες πιανίστες της εποχής. Ζήτησε δε την συμβολή του μουσικοκριτικού φίλου του Emanuel Chvala για τον συγκεντρωτικό τίτλο του κύκλου λέγοντας:
Το σπίτι του Ντβόρζακ στην Πράγα
"Αγαπητέ μου φίλε! Έγραψα τα 13 κομμάτα για σόλο πιάνο που σου έλεγα. Κάθε κομμάτι έχει το δικό του όνομα, αλλά δεν έχω σκεφθεί για τον τίτλο του κύκλου ακόμη, έτσι ζητώ την συμβουλή σου. Έχω έναν κατάλογο με τίτλους αλλά δεν ξέρω ποιον να διαλέξω. Θα έλθω στην Πράγα την Κυριακή και θα σε αναζητήσω. Ανυπομονώ να δω τι σκέφτεσαι για την καινούργια μου δουλειά."
Το τέλος της δεκαετίας του 1880 ήταν μια περίοδος όπου ο συνθέτης συχνά επέστρεφε σε έργα της νεότητάς του κι έτσι ένας αριθμός των έργων του από αυτή την εποχή έχει μια νοσταλγική νότα. Ο κύκλος "Εικόνες Ποιητικού Ύφους" γράφηκε μ' αυτό το πνεύμα. Μολονότι κάθε κομμάτι του έργου έχει τον δικό του τίτλο, δεν αποτελεί προγραμματική μουσική με την στενή έννοια του όρου και δεν θα βρούμε οποιαδήποτε ειδική σύνδεση έξω απ' την μουσική, αλλά ούτε και τα κομμάτια ακολουθούν κάποια συγκεκριμένη διηγηματική γραφή. Ο συνθέτης έδωσε αυτή την διάσταση της νέας του δουλειάς σ' ένα γράμμα στον εκδότη του, όπου δηλώνει ότι ψάχνει να δημιουργήσει ποιητική μουσική όπως θα έκανε κι ο Σούμαν, ακόμη κι αν τα κομμάτια του δεν μοιάζουν καθόλου με το ύφος του Σούμαν. Το κάθε ένα απ' τα κομμάτια του κύκλου προκαλούν μια γενική διάθεση και οι τίτλοι προτείνουν ένα συγκεκριμένο πεδίο ιδεών στον ακροατή. Τα 13 μέρη ηχούν έναν πλούτο διαφορετικών διαθέσεων, απ' την ρομαντική και ονειρώδη, μέχρι την απόλαυση ενός άγριου και ξέφρενου χορού. Εξαιτίας του ποιητικού ταμπεραμέντου αλλά και των τεχνικών απαιτήσεών του, το έργο αποτελεί μια απ' τις πιο δημοφιλείς συνθέσεις για σόλο πιάνο του Ντβόρζακ.
Το πιο αγαπημένο μου είναι το αρ. 9 Σερενάτα
Poetic Tone Pictures, Op. 85: IX. Serenade. Moderato e molto cantabile
Όλοι οι τίτλοι του έργου:
1 Νυχτερινό Ταξίδι 2 Παίζοντας 3 Στο Παλιό Κάστρο 4 Ανοιξιάτικο Τραγούδι 5 Η Μπαλάντα του Αγρότη 6 Αναπόληση 7 Φλογερός Χορός 8 Ο Χορός του Καλλικάντζαρου 9 Σερενάτα 10 Ξεφάντωμα 11 Κουβεντολόι 12 Στο Μνήμα του Ήρωα 13 Στο Ιερό Βουνό
Στα σχόλια του βίντεο μπορείτε να δείτε σε ποια χρονική στιγμή αρχίζει το καθένα
O Tσέχος Oskar Nedbal (1874-1930) ήταν συνθέτης, έπαιζε βιόλα και ήταν μαέστρος της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Τσεχίας μεταξύ των ετών 1896-1906. Θαύμαζε τον δάσκαλό του Ντβόρζακ αλλά η μουσική του έχει επιρροές κι από άλλους συνθέτες. Αυτοκτόνησε σε ηλικία 56 ετών απ' το βάρος των αυξημένων χρεών του.
Oskar Nedbal
Ο Ηοnza (προφορά Χόνζα) είναι ένα αρκετά συνηθισμένο όνομα στην Τσεχία. Όσοι ονομάζονται Jan, χαϊδευτικά αποκαλούνται Honza. O Honza ( Γιάννης ) είναι επίσης τσέχικος χαρακτήρας παραμυθιού . Μερικές φορές ονομάζεται Hloupý Honza ( βαρετός Γιάννης ) ή Líný Honza ( τεμπέλης Γιάννης ) .
Στις αρχικές ιστορίες , ο Líný Honza είναι ο τεμπέλης κι ο ανίκανος γιος των αγροτών του χωριού . Οι γονείς του τον στέλνουν " στον κόσμο " για να φροντίσει τον εαυτό του και να αποκτήσει εμπειρίες . Στο δρόμο του , συναντά φαινομενικά αδύνατα εμπόδια ( που συχνά σχετίζονται με δράκο ), αλλά τα ξεπερνάει όλα και επιστρέφει στο σπίτι με φήμη ,πλούτο και μια πριγκίπισσα για σύζυγό του .
Αν και μερικές φορές ονομάζεται Hloupý Honza ( βαρετός Γιάννης ) , δεν είναι πραγματικά τόσο βαρετός και στα πιο σύγχρονα παραμύθια χάνει συχνά κι άλλα αρνητικά χαρακτηριστικά .
Αυτοί οι χαρακτήρες έγιναν εθνική προσωποποίηση - συχνά θεωρείται ότι καθρεπτίζουν τον εθνικό χαρακτήρα των Τσέχων. Το έθνος είχε απροσδόκητα ξεσηκωθεί , από τις χαμηλές τάξεις , αγωνίζεται να καθιερωθεί ως ανεξάρτητη οντότητα.
O "βαρετός" Honza που κατέχει την "κοινή λογική", που είναι αντίθετη με την γνώση που λαμβάνεται από την μελέτη, συγκρίνεται με την αριστοκρατία που απεικονίζεται από πρίγκιπες, οι οποίοι αδυνατούν να ξεπεράσουν τα εμπόδια που καταφέρνει να αντιμετωπίσει ο απλός Honza. Αυτό ίσως αναφέρεται στο γεγονός ότι το μεγαλύτερο μέρος της Τσέχικης αριστοκρατίας που διαχωρίζεται απ' τον λαό, συχνά δεν είναι πραγματικά Τσέχικη, αλλά Γερμανική και Αυστριακή.
Έχοντας ο Χόνζα μαζί του μερικά κουλουράκια ταξιδεύει σ' ολόκληρη την χώρα για πολλές γενιές και το παραμύθι του γίνεται ο οδηγός των υπέροχων τοπίων και κάστρων της χώρας του. Κάποιες φορές έχει ηγετικό ρόλο, άλλες φορές συναντάει ήρωες από άλλα παραμύθια στο διάβα του και προσφέρεται να τους βοηθήσει στις περιπέτειές τους.
Αν κι ο φίλος μας ο Honza αντιμετωπίζει φανομενικά ανυπέρβλητες δυσκολίες όπως απόδραση από ένα μπουντρούμι, ληστές που του επιτέθηκαν ακόμη και να αποφύγει τις δαγκάνες του ίδιου του θανάτου. δείχνει απίστευτο κουράγιο και υπομονή μέχρι να επιστρέψει ακούραστος κάποιο δείλι αφού όργωσε ολόκληρη την χώρα κι έτσι κέρδισε την αγαπημένη του.
Ο Oscar Nedbal έγραψε μουσική εξιστορώντας το παραμύθι του Χόνζα σε μορφή μπαλέτου. Το valse triste είναι το 4ο μέρος της Μουσικής Μπαλέτου που έγραψε και που έχει έξι μέρη
Nedbal - Tale of Honza "Valse Triste"
Μπορείτε να ακούσετε στο παρακάτω βίντεο πέντε σκηνές απ' την μουσική μπαλέτου του Παραμυθιού.
Oskar Nedbal (1874-1930) : The Tale of Simple Johnny, selections from the Ballet-Pantomime (1901–02)
Στις 31 Οκτωβρίου σε πολλές Ευρωπαϊκές χώρες αλλά και στην Αμερική γιορτάζεται το έθιμο Χαλοουίν. Μια θεωρία λέει ότι ξεκινάει από παραδοσιακές αρχαίες Κέλτικες γιορτές μα παγανιστικές ρίζες κι άλλοι ότι άρχισε σαν Χριστιανική γιορτή με σκοπό την μνήμη των νεκρών. Οι δραστηριότητες περιλαμβάνουν πάρτι με ενδυμασίες που είναι εμνευσμένες από υπερφυσικά όντα, ξωτικά, φαντάσματα, μάγισσες κλπ.. Άλλες δραστηριότητες είναι το σμίλευμα της κολοκύθας που γίνεται ένα μεγάλο κεφάλι όπου φωτίζεται από μέσα και προκαλεί τρομώδη συναισθήματα τη νύχτα, προφητείες για το μέλλον, άναμμα πυράς, διήγηση τρομακτικών παραμυθιών και άλλα.
Το Ξωτικό του Νερού
Ένα τέτοιο, τρομακτικό παραμύθι θα σας πω κι εγώ σήμερα, που έγινε μουσική απ' τον Τσέχο συνθέτη Αντονίν Ντβόρζακ (1841-1904). Είναι το Συμφωνικό Ποίημα "Το Ξωτικό του Νερού" (The Water Goblin). Αυτό το ξωτικό σύμφωνα με την Τσέχικη μυθολογία έχει ανθρώπινο σώμα με πράσινο δέρμα κι ευθύνεται για όλους τους πνιγμούς που συμβαίνουν. Μετά παίρνει την ψυχή τους και την φυλάει σ' ένα φλυτζάνι από πορσελάνη.
Ο Ντβόρζακ διάβασε το ποίημα "Το Ξωτικό του Νερού" του Τσέχου συγγραφέα Κάρελ Γιαρομίρ Έρμπεν (Karel Jaromir Erben) στο οποίο το ξωτικό παρουσιάζεται με κωμική μορφή, όμως ο Ντβόρζακ του δίνει άλλη διάσταση.
Το παραμύθι με λίγα λόγια λέει: Μια μητέρα προειδοποιεί την κόρη της να μην πλησιάσει την λίμνη γιατί είδε ένα όνειρο για το ξωτικό του νερού. Η κόρη δεν ακούει την μάνα της και καθώς πλένει τα ρούχα της πέφτει μέσα. Τότε το ξωτικό την διεκδικεί για σύζυγό του. Η ζωή της στο υδάτινο βασίλειο είναι μέσα στην θλίψη, αλλά γεννάει ένα παιδί που δίνει ένα νόημα στην ζωή της. Παρακαλάει το ξωτικό να δει την μάνα της γι' αλλη μια φορά και μετά από σκέψη, το ξωτικό απρόθυμα της το επιτρέπει βάζοντας τρεις όρους: 1. Δεν θα αγκαλιάσει κανέναν, ούτε και την μητέρα της 2.Θα επιστρέψει την επόμενη μέρα όταν οι καμπάνες σημάνουν Εσπερινό και 3.Θα αφήσει το παιδί μαζί του σαν όμηρο και σαν εγγύηση της επιστροφής της. Η γυναίκα φεύγει και μετά από μια συνάντηση με την μάνα της μέσα σε θλίψη και κλάμματα, η καμπάνα του εσπερινού κτυπάει αλλά η μητέρα την κρατάει και εμποδίζει την αναχώρησή της. Αυτό εξοργίζει αφάνταστα το ξωτικό που κτυπάει τότε την πόρτα λέγοντας ότι αυτός πεινάει, το κρεβάτι του θέλει στρώσιμο και το παιδί πεινάει. Η μητέρα αρνείται να ανοίξει την πόρτα κι απαιτεί να αφήσει το παιδί σ' αυτές. Το ξωτικό σε μια έξαλλη οργή επιστρέφει στην λίμνη και ακούγονται φρικιαστικές κραυγές που τρυπάνε την ψυχή μέσα σε μια άγρια καταιγίδα. Η καταιγίδα τελειώνει με έναν τρομακτικό θόρυβο που αναστατώνει μητέρα και κόρη. Όταν ανοίγουν την πόρτα βρίσκουν το ακέφαλο σώμα του παιδιού στο δάπεδο.
Αποτρόπαιο και φρικιαστικό σίγουρα, αλλά κάποιες φορές έτσι είναι τα παραδοσιακά παραμύθια με τους δράκους, τα φαντάσματα, τα ξωτικά και τις μάγισσες.
Η σύνθεση αυτή του Ντβόρζακ έχει την φόρμα "ρόντο" και στην μουσική παρουσίαση του έργου χρησιμοποιεί τρεις επαναλαμβανόμενες νότες για το ξωτικό με τις οποίες και αρχίζει η σύνθεση. Oι λέξεις του ποιήματος που εκφράζουν οι νότες είναι: glow, moon, glow (λάμψε, φεγγάρι, λάμψε). Οι νότες αυτές υπάρχουν και σε άλλα σημεία της σύνθεσης δηλώνοντας κάθε φορά κάτι άλλο. Όταν ακούγονται απ' τα τύμπανα δηλώνουν το πείσμα της κόρης να πάει στην λίμνη, η καμπάνα του εσπερινού χτυπάει τρεις φορές και το ξωτικό χτυπάει την πόρτα τρεις φορές. Η κόρη παρουσιάζεται στο δεύτερο θέμα με μια τρυφερή μελωδία και το τρίγωνο που ακούγεται δηλώνει την λάμψη των ματιών της. Η μελωδία που εκφράζει την μάνα έχει κι αυτή τρεις νότες αλλά είναι πολύ πιο μελαγχολική και θλιμμένη.
Το έργο έκανε την πλήρη δημόσια πρεμιέρα του στις 14 Νοεμβρίου 1896 στο Λονδίνο διότι είχε προηγηθεί μια ημι-δημόσια πρεμιέρα στο Ωδείο της Πράγας την 1 Ιουνίου 1896.
Με τον ίδιο μύθο καταπιάστηκε και ο επίσης Τσέχος συνθέτης Zdeněk Fibich (1850-1900) συνθέτοντας ένα έργο όπου αποδίδονται οι στίχοι του Κάρελ Έρμπεν υπό μουσική υπόκρουση.
ΠΗΓΕΣ: Wikipedia Discover Music Αntonin Dvorak Naxos
To Nature Boy είναι μια απ' τις "πολύ" αγαπημένες μου μελωδίες.
Η μελωδία ξεκίνησε από μια Ουκρανική μπαλλάντα. Αρχικά ενέπνευσε τον Τσέχο συνθέτη Antonin Dvorak να συνθέσει ένα κουιντέτο (κουαρτέτο εγχόρδων & πιάνο) και αργότερα κι άλλους καλλιτέχνες.
Το δεύτερο μέρος του κουιντέτου αυτού είναι ένα μελαγχολικό και ελαφρώς ΄σκοτεινό΄andante. Εδώ ο Dvorak δίνει τήν ευκαιρία στό αγαπημένο του Οργανο τήν Βιόλα να μάς χαρίσει μερικά μουσικά ΄περάσματα΄γεμάτα απο θλιμένη διάθεση. Το μέρος αυτό το ονόμασε ο συνθέτης Dumka δλδ μια φόρμα της Ουκρανίας, αλλά και γνωστή στην Τσεχία, όπου εναλλάσονται το αργό - γρήγορο - αργό.
Όλο το έργο είναι απολαυστικό γιά Φθινοπωρινά απογεύματα,πού αναδεικνύει τίς Λυρικές Ικανότητες τού Σημαντικού αυτού Συνθέτη.
Εδώ παραθέτω μια ερμηνεία του κουιντέτου απ' το κουαρτέτο Borodin με τον Sviatoslav Richter στο πιάνο.
Aν θέλετε μπορείτε να ακούσετε όλο το κουιντέτο
Για πληρέστερη ευχαρίστηση σας δίνω μερικά βίντεο από άλλους μουσικούς που με τον δικό του ξεχωριστό τρόπο ο καθένας, έφεραν αυτή την "αγαπημένη" μελωδία στο κοινό τους.
Nat King Cole με τον ίδιο στο πιάνο
Miles Davies
Kurt Elling
Sound track της ταινίας Moulin Rouge
George Benson
Chuck Findley με την ορχήστρα του James Last ( ΣΑΣ ΤΟ ΣΥΝΙΣΤΩ!!!!) O τρομπετίστας Chuck Findley έχει σίγουρα αυτό το "κάτι" που δείχνει πόσες "ανάσες" μπορεί να έχει μια μελωδία
Aziza Mustafa Zadeh
Και πολλοί - πολλοί άλλοι έχουν ερμηνεύσει αυτή την μελαγχολική μελωδία.
Πιστεύω πως θα την χαρείτε όπως κι εγώ...
Εδώ τα λόγια του τραγουδιού που τα έγραψε ο Eden Ahbez
There was a boy
A very strange enchanted boy
They say he wandered very far, very far
Over land and sea
A little shy
And sad of eye
But very wise
Was he
And then one day
A magic day he came my way
And while we spoke of many things, fools and kings
This he said to me
"The greatest thing
You'll ever learn
Is just to love
And be loved
In return"
Ήταν ένα αγόρι
ένα παράξενο μαγεμένο αγόρι
Λένε πως ταξίδεψε μακριά, πολύ μακριά
Πέρα από γη και θάλασσα
Λίγο ντροπαλό
Λίγο θλιμμένο
Αλλά ήταν πολύ σοφό.
Και τότε μια μέρα
Μια μαγική μέρα βρέθηκε στον δρόμο μου
Κι όπως λέγαμε για πολλά, για τρελλούς και για βασιλιάδες
Ο Μπέντριχ Σμέτανα (Bedřich Smetana ή Friedrich Smetana, 2 Μαρτίου 1824 - 12 Μαΐου 1884) ήταν Τσέχος μουσικοσυνθέτης του Ρομαντισμού. Ίδρυσε την πιο βιώσιμη σχολή της εθνικής σχολής της Βοημίας.
Ήταν γιος ζυθοποιού και από πολύ μικρός μπήκε στον κόσμο της μουσικής. Σε ηλικία 6 ετών έπαιζε πιάνο και σπούδαζε βιολί παράλληλα. Τελειοποίησε τις σπουδές του στο πιάνο και ανέλαβε τη θέση του μαέστρου μουσικής στην έπαυλη του κόμη Λ.Τουν. Μια τουρνέ το 1847 ευνόησε την απομάκρυνση από την ταπεινωτική δουλειά που έκανε στον πύργο των Τουν. Ο Σμέτανα ήθελε να δημιουργήσει μια σχολή μουσικής και για να πραγματοποιήσει την επιθυμία του αυτή στράφηκε στον Λιστ, ζητώντας του συμβουλές και οικονομική βοήθεια. Ο Λίστ ικανοποίησε και τα δυο κι έτσι ο Σ. μπόρεσε να ιδρύσει τη σχολή του το 1848. Πατριώτης μουσικός, παρά εθνικιστής, συμμετείχε στην λαϊκή εξέγερση τον ίδιο χρόνο με μερικά κομμάτια αφιερωμένα στους εξεγερμένους σπουδαστές και στην εθνική φρουρά στην οποία είχε εισχωρήσει.
Το 1856, ο Σμέτανα κινήθηκε προς το Γκέτεμποργκ της Σουηδίας, όπου δίδαξε και διηύθυνε. Το 1863, γύρισε πίσω στην Πράγα, άνοιξε ένα νέο σχολείο μουσικής και αφιερώθηκε στην προώθηση της τσεχικής μουσικής. Από το 1875 έζησε στο μικρό χωριό Jabkenice. Ο Σμέτανα άρχισε να χάνει τα λογικά του και να ακούει φωνές στο κεφάλι του. Συχνά υπέφερε κι από έλλειψη μνήμης κι έχασε και την ακοή του. Λόγω των συνεχιζομένων νευρολογικών προβλημάτων της υγείας του κατέληξε παράφρων και εισήχθη σε ένα διανοητικό νοσοκομείο στην Πράγα όπου πέθανε το 1884.
Ο Σμέτανα ήταν ο πρώτος συνθέτης που έγραψε μουσική με συγκεκριμένα τσέχικα θέματα και χαρακτήρα. Πολλές από τις όπερές του είναι βασισμένες σε τσεχικούς μύθους, με πιο γνωστή την κωμωδία της Πουλημένης Μνηστής (1866). Χρησιμοποίησε πολλούς τσεχικούς ρυθμούς χορού και οι μελωδίες του μερικές φορές μοιάζουν με τα λαϊκά τραγούδια της Τσεχίας. Άσκησε μεγάλη επιρροή στον Αντονίν Ντβόρζακ, ο οποίος χρησιμοποίησε επισης τσεχικά θέματα στα έργα του.
Έργο
Είναι γνωστός για το συμφωνικό ποίημά του Vltava (Μολδάβας), το δεύτερο από τα 6 της συλλογής Mα vlast ("Η Πατρίδα μου"), και για την όπερά του Η ΠΟΥΛΗΜΕΝΗ ΜΝΗΣΤΗ. Έγραψε 8 όπερες, 6 συμφωνικά ποιήματα με τον γενικό τίτλο Η Πατρίδα μου, ένα τρίο με πιάνο, 2 κουαρτέτα για έγχορδα, πολλά έργα για πιάνο (πόλκες και τσέχικοι χοροί), χορικά και μελωδίες.
Ένας πλήρης χρονολογικός κατάλογος οπερών του Σμέτανα
Braniboři v Čechách ("Οι Βρανδεβούργιοι στη Βοημία")
Prodaná nevěsta ("Η πουλημένη μνηστή")
Dalibor ("Νταλιμπόρ")
Libuše ("Λιμπούσα")
Dvě vdovy ("Οι δύο χήρες")
Hubička ("Το φιλί")
Tajemství ("Το μυστικό")
Čertova stěna ("Ο τοίχος του διαβόλου")
Οι όπερές του με Τσέχικα θέματα (Οι Βρανδεβούργιοι στη Βοημία, Νταλιμπόρ, Λιμπούσα) είναι σχεδόν άγνωστες έξω από την χώρα. Περιέχουν πολλά εντυπωσιακά περάσματα και δείχνουν την επίδραση της Γερμανικής Ρομαντικής όπερας, ειδικά στην υπερισχύουσα συνεχή δομή και τον σημαντικό ρόλο που δίδεται στην ορχήστρα. Αντίθετα, η διεθνώς δημοφιλής του Πουλημένη Μνηστή, ουσιαστικά μια κωμική όπερα στην μεταφορά της σ’ ένα Τσέχικο χωριό, είναι ένα από τα αριστουργήματα τηςν εθνικής όπερας, με την χιουμοριστική ίντριγκα, τους φυσικούς χαρακτήρες, την μελωδική και ευχάριστη μουσική (στο εισαγωγικό χορωδιακό, αυθεντική παραδοσιακή μουσική). Οι καλύτερες πιανιστικές του συνθέσεις, αρκετά δύσκολες τεχνικά, συχνά χρησιμοποιούνται στους παραδοσιακούς χορούς.
Το έργο Η Πατρίδα μου, που τα έξι του μέρη περιγράφουν σκηνές από τη ζωή και την ιστορία των Τσέχων. Ωραίες ευκολονόητες μελωδίες, εμπνευσμένες από το τσέχικο φολκλόρ, έντονοι ρυθμοί και πλούσια ορχηστρικά χρώματα χαρακτηρίζουν το έργο αυτό. Η σύνθεση αυτή είναι μοναδική διότι περιέχει πολύ αυτοβιογραφικό υλικό που αντικατοπτρίζεται στις επώδυνες στριγγές κραυγές στις ψηλές νότες του βιολιού, που διακόπτουν τον χορό στο τελευταίο μέρος, αντιπροσωπεύοντας την φυσική ανικανότητα του Σμέτανα.
Λίγα λόγια για κάθε ένα από τα έξι μέρη του έργου Η Πατρίδα μου με την σχετική μουσική.
1.Vysehrad :
Smetana - Vyšehrad
Περιγράφει το κάστρο Βίσεχραντ στην Πράγα όπου βρισκόταν ο θρόνος των πρώτων βασιλιάδων της Τσεχίας.
2. Vltava :
Smetana: Vltava
Περιγράφει την διαδρομή του Μολδαύα αρχίζοντας από δυο μικρές πηγές την Θερμή και την Κρύα, την ένωσή τους παρακάτω σ’ ένα ρεύμα, το πέρασμά του μέσα από δάση και λειβάδια, αγρούς όπου γιροτάζεται ο γάμος ενός αγρότη, τον κυκλικό χορό των νεράιδων κάτω απ’ το σεληνόφως, τους βράχους όπου υψώνονται περήφανα κάστρα, παλάτια αλλά και ερείπια. Ο Μολδαύας περιδινίζεται στα ρεύματα του Αγ. Ιωάννη, μετά διευρύνεται περνάει απ’ το Βίσεχραντ πηγαίνοντας στην Πράγα και τέλος χάνεται μεγαλόπρεπα καθώς διαχέεται στα νερά του Έλβα. ( η περιγραφή ανήκει στον συνθέτη)
3.Sarka :
Smetana - Šárka
Η Σάρκα είναι ο θηλυκός πολεμιστής, κεντρικό πρόσωπο του αρχαίου Τσέχικου μύθου «του Πολέμου των Γυναικών». Η Σάρκα δένεται σ’ ένα δέντρο για να κάνει το δόλωμα. Περιμένει να έλθει ο ηγεμονικός ιππότης Ctirad να την σώσει, εξαπατώντας τον ότι την συνέλαβαν και την έδεσαν οι επαναστατημένες γυναίκες. Όντως ο ιππότης την ελευθέρωσε και την ερωτεύτηκε κι εκείνη σέρβιρε σ’ αυτόν και τους συντρόφους του υδρόμελο με υπνωτικό. Όταν τους πήρε ο ύπνος, κάλεσε μ’ ένα κόρνο τις άλλες γυναίκες που έπεσαν πάνω στους άντρες και τους σκότωσαν στον ύπνο.
4. Z ceskych luhu a haju :
Ο τίτλος σημαίνει «Από τα δάση και τα λειβάδια της Βοημίας».
SMETANA - Z ČESKÝCH LUHŮ A HÁJŮ
Μια απεικόνιση της ομορφιάς της Τσέχικης φύσης, το συμφωνικό ποίημα δεν λέει κάποια ιστορία, αλλά συμπεριλαμβάνει - μετά από ένα τμήμα που εκθειάζει το μεγαλείο των δασών- ένα πανηγύρι του χωριού σε πλήρη λαμπρότητα
5.Tabor :
Smetana - Tábor
Το κομμάτι αυτό έχει το όνομα του χωριού Tabor της Νότιας Βοημίας που το ίδρυσαν οι Χουσίτες και χρησιμοποιήθηκε ως το ορμητήριό τους κατά τους Χουσικούς πολέμους. Το αρχικό θέμα του κομματιού είναι απ’ τους δυο πρώτους στίχους του Ύμνου των Χουσιτών που έχουν τα λόγια «Εσείς, που είστε οι πολεμιστές του Θεού»
6. Blanik:
Smetana - Blaník
Έχει το όνομα του βουνού Μπλανικ, όπου κάποιος μύθος λέει ότι στο εσωτερικό του κοιμάται ένας στρατός ιπποτών υπό τον Βενσεσλας. Οι ιππότες θα ξυπνήσουν για να βοηθήσουν την χώρα στην πιο δύσκολη ώρα της.
Κάθε χρόνο, στην επέτειο του θανάτου του, ξεκινάει το Διεθνές μουσικό φεστιβάλ της Πράγας.
Πηγές που χρησιμοποίησα:
Rey M. Longyear: Nineteenth – Century Romanticism in Music
Donald J. Grout & Claude V. Palisca: A History of Western Music
Karl Neff : Ιστορία της Μουσικής (μετάφρ. Φ. Ανωγειανάκη)
