Edwin Yorke Bowen

 Ο Edwin Yorke Bowen (1884-1961) γεννήθηκε στο Λονδίνο το 1884, τρίτος γιος μιας οικογένειας αποστακτών ουίσκι, και από νωρίς έδειξε ότι προοριζόταν για μια ξεχωριστή μουσική πορεία. Σπουδάζοντας πιάνο στο Royal Academy of Music με την υποτροφία Erard, και αφήνοντας πίσω του τόσο το «Edwin» όσο και το τελικό «e» του «Yorke», έγινε αφοσιωμένος μαθητής του εκκεντρικού Tobias Matthay, χτίζοντας μια τεχνική και εκφραστική ταυτότητα που θα τον συνόδευε σε όλη του τη ζωή.

 

Πολυτάλαντος — πιανίστας, βιολίστας, κορνίστας — βρέθηκε στον Μεγάλο Πόλεμο ως μέλος της μπάντας των Scots Guards, μέχρι που η πνευμονία τον έφερε πίσω σε μια Αγγλία που είχε αλλάξει. Η εποχή δεν ήταν πια φιλική προς τους ρομαντικούς. Κι όμως, ο Bowen συνέχισε να γράφει με την ίδια πίστη, σαν να μην είχε ακούσει ποτέ τις σειρήνες της νεωτερικότητας.

Πριν από τον Πρώτο Πόλεμο, όμως, ο Μπόουεν ήταν ένας από τους λαμπρότερους νέους Βρετανούς συνθέτες. Ο Saint-Saëns τον χαρακτήρισε «τον πιο αξιοσημείωτο», ενώ ο Sorabji τον τοποθέτησε δίπλα στον Ραχμάνινοφ και τον Μέντνερ για τον τρόπο που έγραφε για το πιάνο. Η εποχή του ήταν ακόμη διαποτισμένη από τη λάμψη του Λιστ και των μαθητών του, από τον αισθητικό ίλιγγο του Faust, του Tristan και των πρώτων συμφωνικών ποιημάτων του Στράους. Η γενιά του Bowen μεγάλωσε μέσα σε αυτό το πάθος, σε μια πίστη ότι η μουσική μπορούσε ακόμη να φτάσει σε υπερβατικές κορυφές.

Και ο Μπόουεν ανταποκρίθηκε: τρία κοντσέρτα για πιάνο πριν τα τριάντα του, δύο συμφωνίες που γνώρισαν θερμή υποδοχή, συνεργασίες με τους Wood και Richter, και μια δεξιοτεχνία που κατακτούσε τα πιο απαιτητικά έργα του Chopin, του Liszt, του Lyapunov. Όμως μετά τον πόλεμο, ο κόσμος προχώρησε αλλού — στο Sacre του Στραβίνσκι, στον Pierrot του Σένμπεργκ. Ο Bowen έμεινε πιστός στη δική του γλώσσα, και γι’ αυτό παραμερίστηκε. Αλλά δεν σίγησε. Δίδαξε στο Royal Academy για δεκαετίες, αγαπημένος «Uncle Yobo» (York Bowen) των μαθητών του, και συνέχισε να συνθέτει μέχρι τον ξαφνικό θάνατό του το 1961, στη διάρκεια μιας απλής βόλτας για ψώνια.

Σήμερα, τον θυμόμαστε συχνά ως «τον Άγγλο Ραχμάνινοφ» — μια ταμπέλα βολική αλλά ανεπαρκής. Γιατί ο Bowen δεν ήταν μίμηση· ήταν ένας ρομαντικός που επέμεινε να μιλά με τη δική του φωνή, ακόμη κι όταν ο κόσμος είχε πάψει να ακούει.

Ας ακούσουμε δύο αντιπροσωπευτικά έργα του Bowen 

Piano Concerto No. 3 (1907–08)
Το Τρίτο Κοντσέρτο είναι ο Bowen στο απόγειο της νεανικής του λάμψης: ένα έργο που ανασαίνει μεγαλείο χωρίς έπαρση, γεμάτο ρομαντική ορμή και δεξιοτεχνία που μοιάζει να ρέει φυσικά. Η ορχήστρα ανοίγει έναν χώρο πλατύ και φωτεινό, μέσα στον οποίο το πιάνο κινείται σαν αφηγητής που γνωρίζει καλά τη δύναμή του. Είναι μουσική που δεν φοβάται το συναίσθημα και δεν ντρέπεται για την ομορφιά της.

                                      Bowen: Piano Concerto No. 3 in G Minor "Fantasia", Op. 23

Piano Sonata No. 5 (1923)
Η Πέμπτη Σονάτα είναι πιο εσωτερική, πιο ώριμη — ένα έργο που κουβαλά τη σκιά του πολέμου και την ήρεμη σοφία ενός ανθρώπου που δεν εγκατέλειψε τον ρομαντισμό του. Η γραφή είναι πυκνή, στοχαστική, με στιγμές όπου το πιάνο μοιάζει να μιλάει μόνο στον εαυτό του. Είναι ο Bowen που επιμένει να είναι ο Bowen, ακόμη κι όταν ο κόσμος γύρω του έχει αλλάξει.

                                                   Edwin York Bowen - Piano Sonata No.5

George Butterworth: Rhapsody, A Shropshire Lad

 

Ο George Butterworth (1885–1916) υπήρξε μια από τις πιο εύθραυστες και φωτεινές μορφές της αγγλικής μουσικής των αρχών του 20ού αιώνα. Γνωστός για το ορχηστρικό ειδύλλιο The Banks of Green Willow και για τις μελοποιήσεις του πάνω στη συλλογή του A. E. Housman, A Shropshire Lad, (Ο Νεαρός από το Σρόπσαϊρ),  άφησε πίσω του ένα έργο μικρό σε όγκο αλλά βαθύ σε συγκίνηση -  σαν μια φωνή που πρόλαβε να ακουστεί μόνο για λίγο, πριν χαθεί.

George Butterworth, 1914

Η Rhapsody: A Shropshire Lad είναι ίσως η πιο καθαρή έκφραση αυτής της φωνής. Ένα έργο που μοιάζει να αιωρείται ανάμεσα στη νεότητα και την απώλεια, στην ανάμνηση και στη σιωπή. Συντέθηκε ανάμεσα στο 1911 και το 1913, λίγο πριν ο κόσμος αλλάξει ανεπιστρεπτί, και συχνά διαβάζεται ως μια άθελη προφητεία για τη γενιά που θα χαθεί στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο  -  ανάμεσά τους και ο ίδιος ο Butterworth, που έπεσε στη μάχη του Somme το 1916.

Η ραψωδία ανοίγει σε λα ελάσσονα, με ένα θέμα ήσυχο, σχεδόν ομιχλώδες, που περνά ανάμεσα σε βιόλες και κλαρινέτα. Η μουσική ανασαίνει με τον ρυθμό της αγγλικής υπαίθρου: διάφανες υφές, λυρικές γραμμές, μια μελαγχολία που δεν θρηνεί αλλά θυμάται. Στη μέση του έργου το φως μεγαλώνει, οι τονικότητες ανοίγουν, σαν να αναδύεται για λίγο η υπόσχεση της νεότητας. Κι όμως, στο τέλος, η μουσική επιστρέφει εκεί απ’ όπου ξεκίνησε - μόνο που τώρα το φλάουτο προσθέτει μια νέα, λεπτή φράση, σαν ψίθυρο που έρχεται από μακριά. Το τέλος είναι σχεδόν εξαϋλωμένο, σαν να σβήνει μια μορφή μέσα στο φως.

Αυτή η λεπτή, ανεπαίσθητη ελεγεία είναι η ουσία της Rhapsody: μια φωνή που δεν θρηνεί, αλλά θυμάται. Μια μουσική που κουβαλά την απλότητα και την τρυφερότητα του Housman, του ποιητή που ύμνησε τη νεότητα ακριβώς τη στιγμή που άρχιζε να χάνεται.

Είναι από τα πιο συχνά εκτελούμενα έργα του Butterworth.

Συμπυκνώνει την αγγλική λυρική παράδοση στις αρχές του 20ού αιώνα, δίπλα σε συνθέτες όπως ο Vaughan Williams και ο Finzi.

Το ποίημα που στάθηκε αφετηρία για τη ραψωδία είναι αυτό:

With rue my heart is laden

For golden friends I had

For many a rose-lipt maiden

And many a lightgoot lad

By brooks too broad for leaping

The lightfoot boys are laid;

The rose-lipt girls are sleeping

In fields where roses fade.

Με μια γεύση πίκρας βαραίνει

η καρδιά μου, για τους φίλους

που κάποτε έλαμπαν δίπλα μου,

για τα κορίτσια με τα ρόδινα χείλη

και τα αγόρια που πατούσαν τη γη

σαν να μην τα άγγιζε.

Στις όχθες, πλατιές σαν σύνορα,

έχουν ξαπλώσει τώρα οι γοργοπόδαροι·

κι οι ροδοστόλιστες κόρες κοιμούνται

σε λιβάδια όπου οι ρόδες

ξεθωριάζουν αθόρυβα.

(Ελεύθερη απόδοση δική μου)

George Butterworth - A Shropshire Lad (1912)

Μπρίτεν: Θαλάσσια Ιντερλούδια

 

Αυτά τα Ιντερλούδια του Βρετανού συνθέτη Μπέντζαμιν Μπρίτεν (1913-1976) προέρχονται από την όπερά του Peter Grimes και λειτουργούν σαν αλλαγές σκηνής τόσο σε φυσικό επίπεδο μεταφέροντας τον ακροατή σε διαφορετικές τοποθεσίες όσο και στις αλλαγές της ψυχολογικής κατάστασης του ήρωα της όπερας Peter Grimes. Στην όπερα τα ιντερλούδια διαδέχονται χωρίς διακοπή το ένα το άλλο γι' αυτό ο Μπρίτεν πρόσθεσε εκ των υστέρων ένα τέλος για το καθένα ώστε να μπορούν να παιχθούν μεμονωμένα αλλά και σαν σύνολο τεσσάρων ιντερλουδίων.

Καταιγίδα στο Aldeburgh, Suffolk. Φωτο Steve Braund

(Πολύ περιληπτικά η υπόθεση της όπερας Peter Grimes: Κατά τη διάρκεια μιας έρευνας, ο δικαστής Swallow ερωτά τον ψαρά Peter Grimes για το θάνατο του μαθητευόμενού του  κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας στη θάλασσα. Αν και η αίθουσα είναι γεμάτη με χωρικούς που είναι εχθρικοί προς τον Γκράιμς, ο δικαστής  δέχεται την εξήγηση του άνδρα για το γεγονός  και αποφασίζει ότι το αγόρι πέθανε κατά λάθος. Όμως μετά από καιρό και δεύτερος μαθητευόμενος χάνει την ζωή του σε ατύχημα και τότε ο Γκράιμς είναι φοβερά συντετριμμένος με όλους τους χωρικούς να έρχονται εναντίον του. Στην απόγνωσή του σαλπάρει με το σκάφος του μέσα στην επερχόμενη καταιγίδα και θαλασσοπνίγεται)

ΠΡΩΤΟ ΙΝΤΕΡΛΟΥΔΙΟ

Το πρώτο "Αυγή" (Dawn) γεφυρώνει τον Πρόλογο και την έναρξη της Πρώτης Πράξης της όπερας (ακριβώς μετά το ντουέτο του Πήτερ Γκράιμς και της Έλεν Όρφορντ, μιας δασκάλας που προσδοκά να παντρευτεί.) Το κομμάτι αυτό είναι τόσο όμορφο αλλά και αρκετά αγχωτικό. Σ' αυτό το ιντερλούδιο ο συνθέτης χωρίζει την ορχήστρα του σε τρία ευδιάκριτα ηχοχρώματα: τα φλάουτα και τα βιολιά παίζουν στις υψηλές συχνότητες ένα θέμα με μια φωνή (unison) που είναι κρυστάλλινα ξεκάθαρη. Τα κλαρινέτα και οι άρπες υπογραμμίζουν αυτή τη μελωδία με γρήγορους αρπισμούς  που θυμίζουν ξαφνικές ριπές ανέμου στην παραλία, ανατινάζοντας τον ψεκασμό των κυμάτων. Τα μπάσα έγχορδα και τα χάλκινα παρεμβάλλονται περιοδικά με απειλητικές, ήσυχες συγχορδίες.

Britten - Sea Interludes - 1 - Dawn

ΔΕΥΤΕΡΟ ΙΝΤΕΡΛΟΥΔΙΟ

Στο "Κυριακάτικο Πρωινό" (Sunday Morning) με το οποίο αρχίζει η Δεύτερη Πράξη, ακούμε μεγάλες εκκλησιαστικές καμπάνες που τις υπονοούν οι τρίτες που ηχούν από τα Γαλλικά κόρνα αλλά και από πραγματικές καμπάνες λίγο μετά. Τα ξύλινα, τα έγχορδα και οι τρομπέτες αντιπροσωπεύουν μικρότερες καμπάνες, ενώ ένα φλάουτο θυμίζει πουλιά που ξυπνούν. Μια σαρωτική μελωδία βιολιού στο τέλος είναι (στην όπερα) το τραγούδι της Έλεν που χαιρετίζει το πρωί. 

Britten's Four Sea Interludes - Sunday Morning

ΤΡΙΤΟ ΙΝΤΕΡΛΟΥΔΙΟ

Το "Σεληνόφως" (Moonlight) γεφυρώνει τη νύχτα με την επόμενη μέρα που αποκαλύπτεται κι ο θάνατος του δεύτερου μαθητευόμενου του Γκράιμς. Ο απαλός κυματισμός της θάλασσας ακούγεται μέσα από παλλόμενες συγχορδίες των μπάσων εγχόρδων, των κόρνων και των φαγκότων. Αυτές οι συγχορδίες είναι ευδιάκριτες από τις δέσμες φωτός που ρίχνουν  τα φλάουτα και οι άρπες, ενώ το φως του φεγγαριού αντανακλάται από τα κύματα. Είναι ένα μείγμα κίνησης και στάσης με αρκετή δόση αναστάτωσης  ενώ η ομορφιά αυτού του κομματιού χρωματίζεται από μια συνεχή αίσθηση ενυπάρχουσας ανησυχίας και αβεβαιότητας.

Britten - Sea Interludes - 3 - Moonlight

ΤΕΤΑΡΤΟ ΙΝΤΕΡΛΟΥΔΙΟ

Ενώ η "Καταιγίδα" (Storm) είναι το τελευταίο ιντερλούδιο των τεσσάρων, στην όπερα ακούγεται στην Πρώτη Πράξη . Ξεκινά με τον Grimes να βρίσκεται σε εξωτερικό χώρο και να παρακολουθεί τα σύννεφα της καταιγίδας καθώς πλησιάζουν πάνω από τη φουρτουνιασμένη θάλασσα. Το παρηγορητικό θέμα που ακούγεται όταν η μουσική της καταιγίδας υποχωρεί είναι η μελωδία την οποία ο Γκράιμς μόλις τραγούδησε "Ποιο λιμάνι προστατεύει την ειρήνη, μακριά από παλιρροϊκά κύματα, μακριά από καταιγίδες;" Θα είναι επίσης το τελευταίο πράγμα που τραγουδά ο Peter πριν κατέβει με το σκάφος του που βυθίζεται. Η απόκοσμη ηρεμία που διακρίνεται στην μέση του κομματιού περιέχει μια νευρώδη ενέργεια, αποτέλεσμα της ακραίας πόλωσης στην χρήση των οργάνων.  Τα κοντραμπάσα, τα κοντραφαγκότα και η γκρανκάσα διατηρούν ένα σιγανό βουητό στο χαμηλό Μι, ενώ μια άρπα glissando ανεβαίνει προς την κορυφή του εύρους των χορδών της. Όλη η ορχήστρα παίζοντας ήσυχα, χρωματικά, με όγδοα στακάτο   διακόπτει αυτές τις στιγμές νευρικής στάσης. Το ιντερλούδιο τελειώνει σε μια παμπ όπου οι άνθρωποι περιμένουν την καταιγίδα, που κιόλας άρχισε να χτυπά τα παράθυρα και να απειλεί τη ζεστή ασφάλεια όσων βρίσκονται μέσα και καταλήγει  στο άθλιο μικρό δράμα θανάτου, δυσπιστίας και κοινωνικής απομόνωσης.

Britten - Sea Interludes - 4 - Storm

Το λιμπρέτο της  Όπερας Peter Grimes εργο 33 του Μπρίτεν είναι του Montagu Slater και βασίζεται στο απόσπασμα "Peter Grimes" που το βρίσκουμε σ' ένα μεγάλο αφηγηματικό ποίημα του George Crabbe "The Borough" (Δημοτικό Διαμέρισμα). To  "Δημοτικό Διαμέρισμα" της όπερας είναι μια φανταστική μικρή πόλη που έχει κάποια ομοιότητα με την πατρίδα του Crabbe, αλλά και του Μπρίτεν, το Aldeburgh, Suffolk της ανατολικής ακτής της Αγγλίας. 

Τελειώνοντας μπορούμε να ακούσουμε τον Πρόλογο της Όπερας.

Peter Grimes, Prologue: "Peter Grimes!"

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
LaPhil
hyperion
fort collins symphony
classicfm
london concert choir

Ανοιξιάτικη Συμφωνία - Μπρίτεν

 Είναι μια χορωδιακή συμφωνία του Βρετανού συνθέτη Μπέντζαμιν Μπρίτεν (1913-1976). Ο ίδιος ο συνθέτης είπε ότι "απεικονίζει την πρόοδο του Χειμώνα προς την Άνοιξη και το ξύπνημα της γης και της ζωής". 

William Hagerman 

Η συμφωνία αυτή είναι γραμμένη για ορχήστρα, σοπράνο, άλτο τενόρο και μικτή χορωδία καθώς και χορωδία αγοριών.  Για τα μέρη της έχουν χρησιμοποιηθεί 12 κείμενα  ποιητών κυρίως του 16ου και 17ου αιώνα, μοιρασμένα σε 4 κινήσεις.

Την συμφωνία αυτή αφιέρωσε ο Μπρίτεν στον Ρώσο συνθέτη, μαέστρο και κοντρα-μπασίστα Σέργιο Κουσεβίτσκυ.

Sergei Koussevitsky

Benjamin Britten 

Οι τέσσερις κινήσεις της Συμφωνίας  συνοπτικά έχουν ως εξής:

Στην πρώτη κίνηση ο χειμώνας δεν έχει φύγει ακόμη αλλά σταδιακά αρχίζουν να φαίνονται τα πρώτα σημάδια του ερχομού της  Άνοιξης με τα πουλιά να αρχίζουν δειλά δειλά να τιτιβίζουν χαρούμενα και να ζητούν από την ήλιο να μεταβάλει την χειμωνιάτικη νύχτα σε ανοιξιάτικη (κείμενο George Chapman). O κούκος ακούγεται μετά σαν προάγγελος της Άνοιξης (κείμενο Edmund Spenser). Επίσης χρησιμοποιούνται κείμενα των  George Chapman, Thomas Nashe, George Peele, John Clare και John Milton.

Στην δεύτερη κίνηση έχουμε την εμφάνιση των πρώτων λουλουδιών (κείμενο Robert Herrick) ενώ το κείμενο του Henry Vaughan καλωσορίζει τις ανοιξιάτικες βροχές. Με το κείμενο του W.H.Auden απολαμβάνουμε τις νύχτες του Ιουνίου παρακολουθώντας τα αστέρια στον ουρανό.

Η τρίτη κίνηση αρχίζει δραματικά με το ποίημα του Richard Barnfield "Πότε θα έλθει ο Μάης μου;" Εδώ ο ποιητής αναζητάει την αγάπη του, την ομορφιά του, αλλά μόνο μαραζώνει περιμένοντας. Στο επόμενο ποίημα του George Peele, η αγάπη ήλθε κι όλα είναι μια χαρά. Στο επόμενο ποίημα "Ήχος του Φλάουτου" του William Blake, κάνουν την εμφάνισή τους τα αρνάκια και τα μικρά παιδιά.

Το τελευταίο τραγούδι στην τέταρτη κίνηση είναι κείμενο των Francis Beaumont και John Fletcher από το θεατρικό τους έργο "Ο Ιππότης του Φλεγόμενου Γουδοχεριού" με τον πρώτο στίχο να λέει "Σε σένα Λονδίνο παρουσιάζω τον χαρούμενο μήνα Μάη". Τότε όλοι στην πόλη και στην εξοχή ενώνουν τις φωνές τους τραγουδώντας τον ερχομό της Άνοιξης. 

Στα σχόλια του παρακάτω βίντεο μπορείτε να δείτε τον χρόνο έναρξης της κάθε κίνησης, αλλά και τα επί μέρους ποιήματα των ποιητών που χρησιμοποιήθηκαν.

Britten "Spring Symphony"

H σύνθεση δεν είναι ακριβώς αυτό που θα φανταζόταν κάποιος για ένα έργο  με τον τίτλο "Ανοιξιάτικη Συμφωνία". Με την προσθήκη των ποιητικών κειμένων, ο Μπρίτεν δημιούργησε κάτι σαν καντάτα στην άνοιξη. Η ορχήστρα είναι εξαιρετικά ενεργή πλην όμως έχει δευτερεύοντα ρόλο έναντι των φωνών. Ο Μπρίτεν καταφέρνει να συλλάβει την χαρά της αλλαγής της εποχής, τα προβλήματα που δημιουργούνται από μια τέτοια αλλαγή, αλλά σίγουρα η παρουσία του κούκου, που συμβολίζει τον ερχομό της άνοιξης δημιουργεί την ζωηρή ατμόσφαιρα.

Είναι ένα έργο αρκετά δύσκολο, στο οποίο ο συνθέτης τόλμησε να δημιουργήσει ένα δικό του ύφος και να αναπτύξει την έμπνευσή του πέρα από τα ακούσματα που είχε συνηθίσει στο ακροατήριό του. Όταν ο συνθέτης τολμά να ξεφύγει από την ακινησία, πραγματικά δημιουργεί κι ας υπάρξουν και κάποιοι που δεν θα μπορέσουν να αντιληφθούν το πρωτοποριακό του βήμα. 

Γράφοντας αυτή την συμφωνία ο Μπρίτεν δοκίμασε αρκετό άγχος φτάνοντας μέχρι τα πρόθυρα νευρικού κλονισμού. Έγραφε στον εκδότη του το 1949 ότι "είχε σημαντική αγωνία στο σώμα και στο πνεύμα". Μολαταύτα το έργο αυτό έχει μεγάλη φρεσκάδα, αυθεντικότητα και μια ξεχωριστή λάμψη στην ζωντανή παράστασή του. 

ΠΗΓΕΣ
wikipedia
jstor
interlude
brittenpears

Ο Ορφέας Με Την Λύρα Του

Με το λαούτο του ο Ορφέας έκανε τα δέντρα

κι οι παγωμένες κορφές των βουνών

να σκύβουν στο τραγούδι του.

Στη μουσική του, φυτά και λουλούδια

ξεπετάγονταν αδιάκοπα,

σαν να ’χε γίνει ο κόσμος μια αιώνια άνοιξη.

Κάθε τι που άκουγε το παίξιμό του,

ακόμα και τα κύματα της θάλασσας,

έγερναν το κεφάλι και γαλήνευαν.

Γιατί στη γλυκιά μουσική κρύβεται τέχνη:

φροντίδες και βάσανα της καρδιάς

ή αποκοιμιούνται,

ή - ακούγοντάς την - σβήνουν.

(Ουίλιαμ Σαίξπηρ: Ερρίκος ο Η΄,Τρίτη Πράξη, Σκηνή Πρώτη)

O Oρφέας του Καλιάρι. Μωσαϊκό στο Αρχ. Μουσείο Τορίνο

Όπως δηλώνει το ποίημα, πρόκειται για τον Ορφέα τον κύριο εκπρόσωπο της τραγουδιστικής τέχνης της Αρχαίας Ελλάδας. Ενώ είναι γνωστός για την θλίψη που μετέφερε στους άλλους παίζοντας την λύρα του μετά τον θάνατο της γυναίκας του, είναι επίσης γνωστός για την μετάδοση της ψυχικής του κατάστασης  μέσα από την μουσική του στους ακροατές του, οι οποίοι μπορεί και να μην ανήκαν στο ανθρώπινο είδος,  όπως αναφέρει το ποίημα. Είναι επίσης σημαντικό για την κατανόηση του ποιήματος να πούμε ότι είναι απόσπασμα ενός από τα θεατρικά  έργα του Ουίλιαμ Σαίξπηρ, τον "Ερρίκο Η." Το ποίημα αυτό το απαγγέλει η σύζυγος του Ερρίκου Η΄, η Βασίλισσα Αικατερίνη της Αραγωνίας, όπου ζητάει σε μία απ' τις υπηρέτριές της να την συνοδεύσει με μια λύρα ώστε να ακούσει την τέχνη της γλυκιάς μουσικής. Όταν το τραγούδι τελειώνει, μπαίνουν οι Καρδινάλιοι και την αναγκάζουν να επιστρέψει στην "θλίψη της καρδιάς" που ήθελε ξεκάθαρα να ξεχάσει μέσα από την μουσική. 

Αυτό το εκπληκτικής ομορφιάς ποίημα ενέπνευσε συνθέτες που το μελοποίησαν. Ας απολαύσουμε την τέχνη τους. 

1. Ο 'Αγγλος συνθέτης Βων Ουίλιαμς  (1872-1958) αγαπούσε πολύ την ποίηση κι είχε ασχοληθεί πολύ με τα λαϊκά αγγλικά τραγούδια ώστε ενστικτωδώς αντιλαμβανόταν τον πλούτο των νοημάτων που έκρυβαν. Δεν είναι γνωστή η ημερομηνία της μελοποίησης  του συγκεκριμένου ποιήματος αλλά περίπου πρέπει να είναι μεταξύ των ετών 1901 -1903. 

Orpheus with his lute - Vaughan Williams

2. H μελοποίηση αυτού του ποιήματος από τον Άγγλο συνθέτη Άρθουρ Σάλιβαν (1842-1900) έγινε μεταξύ των ετών 1863 και 1864 και ανήκει σε μια συλλογή πέντε "Σαιξπηρικών Τραγουδιών". Ο Σάλιβαν πούλησε αυτά τα τραγούδια στον εκδότη για 5 γκινέες το ένα αλλά γρήγορα κατάλαβε το λάθος του. Αν εμπορευόταν τα τραγούδια του με δικαίωμα εκμετάλλευσης, θα μπορούσε να ανεβάζει το εισόδημά του σημαντικά.

Orpheus with his lute: Arthur Sullivan

3. Τα πρώτα έργα που δημοσίευσε ο Άγγλος συνθέτης Eric Coates (1886-1957)  ήταν οι μελοποιήσεις τεσσάρων ποιημάτων του Σαίξπηρ υπό την καθοδήγηση του Corder στην Βασιλική Ακαδημία Μουσικής του Λονδίνου. Η επίσημη πρεμιέρα δόθηκε το 1909 από την κυρία Olga Wood με διευθυντή ορχήστρας τον σύζυγό της Henry. Σύντομα αγαπήθηκαν κι από άλλους τραγουδιστές που τα παρουσίασαν. Το πρώτο της συλλογής είναι "Ο Ορφέας Με Την Λύρα Του".

Orpheus with his lute: Eric Coates

4. Η μελοποίηση του Cooper Baldwin (Aμερικανός νεαρός συνθέτης)  είναι προϊόν ανάθεσης ως μέρος του έργου "Χαρούμενος Συνθέτης 2019" (Happy Composer 2019). H παγκόσιμα πρεμιέρα έγινε από την χορωδία "Chorus Austin Chamber Ensemble," με μαέστρο τον  Ryan Heller,  στις 22 Φεβρουαρίου 2020 στο Τέξας.

   

Orpheus with his lute: Cooper Baldwin

5. To 1945 ο  Αμερικανός συθέτης William Schuman (1910 -1992) μελοποίησε το ποίημα του Σαίξπηρ "Ο Ορφέας Με Την Λύρα Του" το οποίο είναι καθηλωτικό. Με μοναδικές τροπικές  αρμονίες ο Σούμαν πλάθει τον μύθο του Ορφέα και του οργάνου με το οποίο σαγήνευε την φύση. Είναι μια μελωδία απλή με μυστήριο αλλά και μοναδική ποιότητα.

 

Orpheus with his lute: William Schuman

Ο Κορυδαλλός στην Τέχνη

 Ο κορυδαλλός είναι ένα πτηνό με περίτεχνο και δυνατό κελάηδημα που μπορεί να φτάσει σε υψηλούς τόνους. Εξ αιτίας αυτών των μελωδικών του ήχων για το ανθρώπινο αυτί  οι κορυδαλλοί έχουν κορυφαία θέση στην μουσική και στην λογοτεχνία. 

Στην Μυθολογία ο κορυδαλλός συμβολίζει το ξύπνημα της μέρας.
Και ο Σαίξπηρ στο σονέτο 29 γράφει για τον κορυδαλλό:
‘The lark at break of day arising, from sullen Earth, sings hymns at Heaven’s gate.'
[Ο κορυδαλλός στο ξύπνημα της μέρας απ' την σκυθρωπή Γη, τραγουδάει ύμνους στην Είσοδο του Παραδείσου]

Ζωγραφική: Archibald Thorburn

Στη μουσική υπάρχουν δυο εξαιρετικά έργα με θέμα τους τον κορυδαλλό.

1.Για βιολί και ορχήστρα:
 Ralph Vaughan Williams: The Lark Ascending (Το πέταγμα του Κορυδαλλού)

Είναι ένα βουκολικό έργο υπερβατικής ομορφιάς και δύναμης του Βρετανού συνθέτη Ραλφ Βων Ουίλιαμς (1872-1958).  Οι δύο αγάπες του Βων Ουίλιαμς  ήταν η ποίηση και το βιολί. Είχε σπουδάσει βιολί και το προτιμούσε από το πιάνο. Όσο για τους ποιητές θαύμαζε τους Βρετανούς ποιητές του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ού.  Ο συνθέτης εμπνεύσθηκε το έργο αυτό από ένα ποίημα του Τζωρτζ Μέρεντιθ (George Meredith) που αποτελείται από 122 στίχους και φέρει τον ίδιο τίτλο "Το πέταγμα του Κορυδαλλού". Ο Βων Ουίλιμας συμπεριέλαβε ένα μικρό απόσπασμα του ποιήματος στο εσώφυλλο της έκδοσης. 

«Υψώνεται και αρχίζει να ελίσσεται, 
 αφήνει μια ασημένια αλυσίδα ήχου 
 με κρίκους πολλούς, δίχως διακοπή, 
 σε τιτίβισμα, σφύριγμα, γλιστρήματα και τρέμουλα.»

«Γιατί τραγουδώντας μέχρι να γεμίσει ο ουρανός του,
είναι η αγάπη για τη γη που ενσταλάζει, 
 και πάντα φτερουγίζοντας ψηλότερα και πιο ψηλά, 
 η κοιλάδα μας είναι το χρυσό του κύπελλο, 
 κι εκείνος το κρασί που ξεχειλίζει 
 για να μας σηκώσει μαζί του καθώς πηγαίνει.»

«Μέχρι που χάνεται στους αιθέριους κύκλους του 
 μέσα στο φως, και τότε η φαντασία τραγουδά.»

(η μετάφραση είναι δική μου) 

Hilary Hahn - V. Williams "The Lark Ascending"

2.Για φωνή και πιάνο:
Glinka: The Lark

O Glinka (1807-1857) Ρώσος συνθέτης έγραψε το 1840 έναν κύκλο τραγουδιών με τον τίτλο "Αποχαιρετισμός στην Αγ. Πετρούπολη". Ο κύκλος αποτελείται από στίχους ποιημάτων δημοφιλών Ρώσων ποιητών της εποχής όπως του Πούσκιν, του Ζουκόφσκυ και άλλων. Έγραψε αυτές τις συνθέσεις σε μια εποχή που πέρναγε πολλές δυσκολίες στην ιδιωτική του ζωή. Η υγεία του είχε αρχίσει να κλονίζεται, η γυναίκα του που πάντα είχε μια δυσαρέσκεια για την μουσική του, τον παράτησε για έναν άλλον άνδρα χωρίς να του δώσει έστω διαζύγιο πρώτα. Το τραγούδι "Ο Κορυδαλλός" είναι το 10 του κύκλου και οι στίχοι ανήκουν στον στενό φίλο του Γκλίνκα και Ρώσο θεατρικό συγγραφέα Nestor Kukolnik (1809-1868). Οι στίχοι σε δική μου μετάφραση από τα αγγλικά:

Ανάμεσα σε ουρανό και γη ένα τραγούδι ακούγεται

Μια ατέλειωτη ροή ήχου ξεχύνεται όλο και πιο δυνατά

Αθέατος ο τραγουδιστής μέσα στον αγρό που ακούγεται τόσο δυνατά

Πάνω απ' το ταίρι του ο ηχηρός κορυδαλλός.

Ο άνεμος μεταφέρει το τραγούδι, σε ποιαν, δεν ξέρει

Αυτή που της το τραγουδάει, θα καταλάβει από ποιόν είναι.

Συνέχισε ασταμάτητα τραγούδι μου της γλυκιάς ελπίδας

Κάποια με θυμάται κι αναστενάζει κρυφά.

Galina Vishnevskaya Sings Mikhail Glinka's "The Lark"

Ο Mily Balakirev, (1837-1910) Ρώσος συνθέτης, πιανίστας και μαέστρος πήρε αυτή την υπέροχη μελωδία του Glinka κι έφτιαξε την παρακάτω εκπληκτική μεταγραφή για πιάνο:

Glinka/Balakirev - The Lark (Kissin)

 Ο ποιητής Ανδρέας Εμπειρίκος έχει γράψει ένα ποίημα με θέμα τον κορυδαλλό

Ο Κορυδαλλός

Γλυκά θροΐζουν γύρω μου τα δένδρα. Τι υψηλός και αίθριος

που είναι ο ουρανός! Μες στην ψυχή μου το ουράνιον τόξον

και στην καρδιά μου μέσα — στιλπνός, πασίχαρος

κορυδαλλός— λαλεί ο μικρός μου γιος.

Τέλος,  ένα βίντεο με την αυθεντική φωνή του κορυδαλλού

Skylark. Singing and chirping birds in the spring sky

Τελειώνω με τους πρώτους στίχους του ποιήματος του Νικηφόρου Βρεττάκου,  όπου ο κορυδαλλός συνδέεται με την αγάπη και την πνευματική ανάταση.

                                        Ο Χορός του Κορυδαλλού

Μου βάσταξες τις σκαλωσιές του ήλιου - ώσπου αναλήφθηκα.

Είδα τον κόσμο από το ύψος του τελευταίου φωτός.

Είσαι συ, που με βοήθηες ν' ανακαλύψω λοιπόν

πως ο κόσμος γυρίζει έξω απ' τη νύχτα.

Πως ο άνθρωπος είναι ένα σύστημα ήλιου. Πως όλα

τα κύτταρά μου είναι λίμνες που αναδίνουνε φως. 

Η Ραψωδία του Νόρφολκ

 Ο Άγγλος συνθέτης Ραλφ Βων Ουίλιαμς (Ralph Vaughan Williams)  1872-1958 είναι περισσότερο γνωστός για το έργο του "The Lark Ascending" (Ο Κορυδαλλός  ανεβαίνει). Όμως, ο Ουίλιαμς έχει γράψει  και άλλα  έργα όπως όπερες, μουσική μπαλέτου, μουσική δωματίου, συμφωνίες αλλά και θρησκευτική μουσική. Ένα ίσως όχι και τόσο γνωστό έργο του είναι "Η Ραψωδία του Νόρφολκ". Το αρχικό σχέδιο του συνθέτη ήταν να γράψει τρεις Ραψωδίες. Όμως μόνο η πρώτη ολοκληρώθηκε από τον ίδιο. Η δεύτερη, ημιτελής συμπληρώθηκε από άλλους ενώ η τρίτη έχει χαθεί εντελώς. 

Ralph Vaughan Williams

Ο στόχος του συνθέτη ήταν  και οι τρεις ραψωδίες μαζί να αποτελέσουν ένα σύνολο συμφωνίας λαϊκών μοτίβων με την Πρώτη Ραψωδία να αντιστοιχεί στην πρώτη κίνηση, την Δεύτερη να συνδυάζει την δεύτερη και την τρίτη κίνηση της συμφωνίας με ένα scherzo να παρεμβάλλεται. Η Τρίτη Ραψωδία θα ήταν το φινάλε που θα χρησιμοποιούσε τέσσερις μελωδίες καθώς κι ένα γρήγορο εμβατήριο κι ένα τρίο.

Η πρώτη ραψωδία γράφηκε το 1906 και αναθεωρήθηκε το 1914. Η πρεμιέρα της έγινε στο Λονδίνο στις 23 Αυγούστου του 1906 και η μετέπειτα ουσιαστικά αναθεωρημένη  παίχτηκε στο Μπούρνμαουθ τον Μάιο του 1914.  Αρχίζει με μια εισαγωγή που έχει σαν έμπνευση δύο τραγούδια " The Captain's Apprentice" και "Τhe Bold Young Sailor". Ακολουθεί η κύρια κίνηση Allegro που χρησιμοποιεί τρία τραγούδια: "A Basket of Eggs", "On Board a Ninety-eight" και "Ward, the Pirate". Ο Βων Ουίλιαμς συνέλεξε τα περισσότερα τραγούδια στο North End of King's Lynn που ήταν ο τόπος της μεγαλύτερης κοινωνίας ψαράδων.

Aκούμε την λαϊκή μελωδία "The Captain's Apprentice" (Το Τσιράκι του Καπετάνιου) διασκευασμένη από τον συνθέτη και που υπάρχει στην Ραψωδία του Νόρφολκ.

The Captain's Apprentice

Ακολουθεί μια εξαιρετική περιγραφή της μουσικής και της ιστορίας της από τον Αγγλο συγγραφέα Τζόναθαν Κόου στο βιβλίο του "Η Λέσχη των Τιποτένιων" (The Rotters' Club). Αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Κόου ηξερε πιάνο,  έπαιζε  ηλεκτρική κιθάρα σε συγκρότημα κι έχει γράψει μουσική για συγκροτήματα. 

[...]

Η Ραψωδία του Νόρφολκ άρχισε με μια λεπτή και θαμπή δέσμη εγχόρδων πάνω απ' την οποία ένα σόλο κλαρινέτο σκορπούσε λυπητερά αποσπάσματα μιας μελωδίας. Ύστερα καθώς έμπαιναν και τα άλλα όργανα βγήκε σιγά σιγά στην επιφάνεια το θέμα. Μια μακρόσυρτη, ταξιδιάρικη μελωδία αφόρητα ευγενική και θλιμμένη. Ο Μπέντζαμιν ένιωθε ότι την ήξερε σε όλη του την ζωή τη μελωδία αυτή, μόνο που μέχρι τώρα ήταν μυστική. Έμενε κλειδωμένη σε κάποιο κρυφό συρταράκι βαθιά στην καρδιά του. Αχ, αναστέναξε, και βρήκε μόνο αυτές τις ανεπαρκείς λέξεις.
-Είναι πολύ όμορφο.
-Είναι παραδοσιακός σκοπός είπε ο Σων. Τον άκουσε (ο Β.Ουίλιαμς)  στο Κινγκς Λιν

Κι ενώ η μουσική συνέχιζε ο Σων κάθισε απέναντι από τον Μπέντζαμιν και άρχισε με πάθος να του διηγείται την ιστορία.

-Φαντάσου είναι το 1905. Έχει πάρει σβάρνα ((ο συνθέτης). με το ποδήλατο τα χωριά του Νόρφολκ  Όποτε έχει την ευκαιρία μπαίνει στα πάμπ, πιάνει την κουβέντα με τον κόσμο και μετά από λίγο τους ζητάει να του τραγουδήσουν. Κυρίως οι γέροι. Αυτός ο τύπος στο Κίνγκς Λιν ήταν 70 χρονών. Ένας εβδομηντάχρονος ψαράς. Όχι, φαντάσου. Ο Βων Ουίλιαμς τον κερνάει μπύρες, την μία μετά την άλλη. Ίσως και να του βάζει κανα δυό σελίνια στην τσέπη. Κι ύστερα από καμιά δυό ώρες, πριν κλείσει το παμπ ας πούμε, ο τύπος αρχίζει να τραγουδάει. Και τραγουδάει αυτό, αυτή τη μελωδία. Έχεις ξανακούσει τέτοιο πράγμα;

-Πώς το λένε;
-Το τσιράκι του Καπετάνιου. Ο Βων Ουίλιαμς είχε τρελαθεί μ' αυτή τη μελωδία. Την χρησιμοποίησε ένα σωρό φορές. Ξέρεις τι λένε τα λόγια; Είναι για ένα τύπο που βρίσκεται στη φυλακή. Είναι στη φυλακή κατηγορούμενος για φόνο. Ήταν καπετάνιος κι είχε ένα ορφανό για βοηθό και μια μέρα το παιδί τον τσάντισε. Ο καπετάνιος δεν λέει γιατί. Φαντάζομαι ότι τον παράκουσε ή κάτι ξέχασε κι εκείνος ξέρεις τι έκανε; Τον έδεσε στο κατάρτι, τον φίμωσε και τον έδειρε μέχρι θανάτου μ' ένα σκοινί. Μια ολόκληρη μέρα. Ολόκληρη την αναθεματισμένη τη μέρα το έδερνε το καημένο το παιδί. Και τώρα είναι στη φυλακή και λέει πόσο λυπάται για όλη αυτή την ιστορία..
Ο Μπέντζαμιν άκουσε το φινάλε του κομματιού κι ένιωσε ένα ρίγος να τον διαπερνά .
-Πωπω, αλλά είναι τόσο όμορφο και τόσο εγγλέζικο.
-Έχεις πάει ποτέ στο Νόρφολκ; ρώτησε ο Σων.
-Όχι.
-Να πας. Είναι απίστευτο μέρος. Σε ορισμένα σημεία είναι σαν την άκρη του κόσμου.
[...]

(Εκδόσεις ΠΟΛΙΣ μετάφρ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΤΣΑΚΝΙΑΣ)

Εδώ ας ακούσουμε ολόκληρη την  τόσο ξεχωριστή Ραψωδία του Νόρφολκ του Β. Ουίλιαμς που συνοδεύεται με πίνακες του Άγγλου ζωγράφου Colin W. Burns και που ακούγεται και η λαϊκή μελωδία "Το Τσιράκι του Καπετάνιου".

Ralph Vaughan Williams : Norfolk Rhapsody No.1. Colin W. Burns : Paintings.

Ο Πρώτος Κούκος της Άνοιξης

Ruth Binney

Το κομμάτι "Ακούγοντας τον Πρώτο Κούκο της Άνοιξης" είναι ένα Συμφωνικό Ποίημα του Άγγλου συνθέτη Frederick Delius (1862-1934). Οι πρώτες του συνθέσεις έχουν λυρισμό κι επιρροές από την μουσική που άκουσε στην Αμερική όταν πήγε για δύο χρόνια, αλλά και από την μουσική του Γκρηγκ και του Βάγκνερ. Σταδιακά δημιούργησε το δικό του μουσικό ύφος με την προσωπική του πινελιά για την ενορχήστρωση αλλά και την χρήση της χρωματικής αρμονίας.

Frederick Delius - On Hearing the First Cuckoo in Spring

Το κομμάτι αυτό είναι το πρώτο από ένα σύνολο δύο κομματιών για μικρή ορχήστρα, που όμως συνήθως δεν παίζονται μαζί. Το δεύτερο έχει τον τίτλο "Καλοκαιρινή Νύχτα στο Ποτάμι". Το "Ακούγοντας τον Πρώτο Κούκο της Άνοιξης" αρχίζει με μια αργή μουσική και αργότερα ακούμε το πρώτο θέμα, που είναι το κάλεσμα του κούκου πρώτα από το όμποε και μετά από τα έγχορδα. Το δεύτερο θέμα ακούγεται από τα πρώτα βιολιά και είναι μίμηση ενός Νορβηγικού λαϊκού τραγουδιού "In Ola Valley" που το άκουσε ο συνθέτης από τον σπουδαίο πιανίστα και  διασκευαστή λαϊκών μοτίβων Αυστραλό Πέρσυ Γκραίηντζερ. Αυτό το ίδιο λαϊκό τραγούδι διασκεύασε και ο Νορβηγός συνθέτης Έντβαρντ Γκρηγκ στο έργο του για σόλο πιάνο αρ. 66, "19 Νορβηγικά Λαϊκά Τραγούδια". Στη συνέχεια ακούμε  το χαρακτηριστικό "κου-κου" από το κλαρινέτο μέχρι να τελειώσει όλο το έργο σε μια ποιμενική ατμόσφαιρα.

Ας απολαύσουμε και την όμορφη έμπνευση του Γκρηγκ από το δεύτερο θέμα του τραγουδιού.

Norwegian Folk Songs, Op. 66: XIV. In Ola Valley, in Ola Lake

Ένα ποίημα για την Άνοιξη με τίτλο "ΕΑΡΙΝΟ" του Ρώμου Φιλύρα (1888-1942)

ΕΑΡΙΝΟ

Ω, εκείνο το αλάλητο στην άνοιξη

μεσ' τη γλυκιά, την απαλή λαχτάρα

Ω! ένα πουλάκι μέσα μου λαλεί

και τρέμει, φτερουγίζει, λαχταρεί

κάτι απαλό κι απόκοσμο πολύ...

Και νοιώθοντας πως κάτι το καλεί

έξω απ' τον εαυτό μου κι' απ' τη φύση,

και θαρρώντας πως άκουσε φωνούλα

τρέμει σάμπως στο λούλουδο η δροσούλα,

και κοντεύει να φύγει απ' την ψυχή μου

και πετώντας στα μάκρη της Αβύσσου

να γίνει Χερουβείμ του Παραδείσου...

(Ποιητική Συλλογή "ΡΟΔΑ ΣΤΟΝ ΑΦΡΟ" 1911, στον τόμο "ΡΩΜΟΣ ΦΙΛΥΡΑΣ-ΑΠΑΝΤΑ" εκδ. Γκοβόστης σελ. 14)

Στο ιστολόγιό μου μπορείτε να δείτε κι άλλα άθρα αφιερωμένα στην Άνοιξη από τον κατάλογο δεξιά με την ετικέτα "Άνοιξη".

Stairway to Heaven

 To Stairway to Heaven είναι τραγούδι του αγγλικού ροκ συγκροτήματος Led Zeppelin. Η σύνθεσή του ανήκει στον κιθαρίστα του συγκροτήματος Τζίμι Πέιτζ και τον τραγουδιστή του Ρόμπερτ Πλαντ και κυκλοφόρησε το 1971.  Το τραγούδι, πλέον, θεωρείται ως ένα από τα καλύτερα ροκ τραγούδια όλων των εποχών.

Αλλά ποιό είναι το νόημα που κρύβεται στο τραγούδι αυτό; Αν ρωτήσετε είκοσι ανθρώπους, το πιθανότερο είναι να πάρετε είκοσι διαφορετικές ερμηνείες και η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει λανθασμένη απάντηση. Βέβαια, πρέπει να δούμε τι υπήρχε στα δημιουργικά μυαλά των Πλαντ και Πέιτζ όταν έγραφαν αυτό το τραγούδι.

Κάποιοι λένε ότι μιλάει για τα ναρκωτικά, άλλοι για την ελπίδα και υπάρχουν αρκετοί που βρίσκουν κάποια Χριστιανική άποψη σ' αυτό. Αν είστε οπαδός των Led Zeppelin, ίσως ξέρετε ότι δεν είναι η πρώτη φορά που οι στίχοι τους έχουν γίνει αντικείμενο σχολιασμών. Έχουν φράσεις που δεν βγάζουν νόημα, λες κι ο Πλαντ απλά έγραφε όποια ασυναρτησία του ερχόταν στο μυαλό.

Led Zeppelin

 Το τραγούδι βασικά αναφέρεται στον ρηχό υλισμό και την απληστία. Ο Πλαντ ισχυρίστηκε ότι είναι για "μια γυναίκα που έπαιρνε ό,τι ζητούσε χωρίς να δίνει τίποτε για αντάλλαγμα".

Led Zeppelin - Stairway To Heaven

There's a lady who's sure all that glitters is gold

And she's buying a stairway to heaven

When she gets there she knows, if the stores are all closed

With a word she can get what she came for

Ooh, ooh, and she's buying a stairway to heaven

There's a sign on the wall, but she wants to be sure

'Cause you know sometimes words have two meanings

In a tree by the brook, there's a songbird who sings

Sometimes all of our thoughts are misgiven

You know

There's a feeling I get when I look to the west

And my spirit is crying for leaving

In my thoughts I have seen rings of smoke through the trees

And the voices of those who stand looking

That's you

And it's whispered that soon, if we all call the tune

Then the piper will lead us to reason

And a new day will dawn for those who stand long

And the forests will echo with laughter

Remember laughter?

Oh yeah, yeah, yeah...

And it makes me wonder

If there's a bustle in your hedgerow, don't be alarmed now

It's just a spring clean for the May queen

Yes, there are two paths you can go by, but in the long run

There's still time to change the road you're on

Your head is humming and it won't go, in case you don't know

The piper's calling you to join him

Dear lady, can you hear the wind blow, and did you know

Your stairway lies on the whispering wind?

And as we wind on down the road

Our shadows taller than our soul

There walks a lady we all know

Who shines white light and wants to show

How everything still turns to gold

And if you listen very hard

The tune will come to you at last

When all is one and one is all, that's what it is

To be a rock and not to roll, oh yeah

And she's buying a stairway to heaven

(Mεταφράζω την πρώτη στροφή)

Είναι μια κυρία που ό,τι γυαλίζει το περνάει για χρυσό

Κι αγοράζει μια σκάλα για τον Παράδεισο

Όταν φτάσει εκεί ξέρει, πως αν τα μαγαζιά είναι κλειστά

Μπορεί να πάρει ό,τι θέλει με μια λέξη της

ωωω ωωω και αγοράζει μια σκάλα για τον Παράδεισο

Το τραγούδι μπορεί να χωριστεί σε τρία μέρη, στα οποία μεγαλώνει προοδευτικά τόσο το τέμπο όσο και η έντασή του. Στο πρώτο μέρος υπάρχει μία ακουστική εισαγωγή από κιθάρα και recorder, πριν λάβουν μέρος τα ηλεκτρικά όργανα. Στο τελευταίο μέρος ανεβαίνει το τέμπο του κομματιού και αποκτά έναν πιο Hard Rock ήχο, και κορυφώνεται με το σόλο του Πέιτζ και το κλείσιμο του τραγουδιού, από τον Πλαντ, να τραγουδά ακαπέλα την εξής φράση: «And she's buying the stairway to heaven». (=Kαι αγοράζει μια σκάλα για τον παράδεισο).

Παρόλα αυτά υπάρχουν πολλές μυστικιστικές αναφορές και αλληγορίες στους στίχους. Ένας Κέλτικος εσωτερισμός και πνευματικότητα ενυπάρχουν  αναμφισβήτητα   σε όλο το τραγούδι.

Το Stairway to Heaven ψηφίστηκε ως το τρίτο καλύτερο ροκ κομμάτι όλων των εποχών μέσω του τηλεοπτικού σταθμού VH1, και τοποθετήθηκε 31ο στη λίστα του περιοδικού Rolling Stone, Κατάλογος με τα 500 σημαντικότερα τραγούδια όλων των εποχών. Επίσης, τη δεκαετία του 1970, στις ΗΠΑ, ήταν το τραγούδι που ζήτησαν περισσότερες φορές να ακουστεί στο ραδιόφωνο, αν και ποτέ δεν κυκλοφόρησε εκεί ως single. Ενώ, σε ψηφοφορία που έγινε στην ελληνική έκδοση του περιοδικού Metal Hammer, το τραγούδι κατέλαβε την 7η θέση στα 200 καλύτερα ροκ τραγούδια όλων των εποχών.

Αυτό το τραγούδι με την τόσο υπέροχη μελωδία διασκευάστηκε και παίχτηκε  για Τρίο με πιάνο από το Benaud Trio, στην Μελβούρνη. Ας τους ακούσουμε:

Stairway to Heaven - Piano Trio

Άρης - Ο Θεός του Πολέμου

Ο Πόλεμος! Μια φρικιαστική πράξη που ο άνθρωπος σκοτώνει άνθρωπο. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα οι λαοί για διάφορους λόγους, εδαφικούς, κοινωνικούς, οικονομικούς και άλλους έρχονται σε ένοπλη σύγκρουση που καταλήγουν σε θνησιμότητα, καταστροφή, πόνο και όλα αυτά νόμιμα. Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν στο Δωδεκάθεό τους και τον Άρη, τον θεό του πολέμου, που ήταν όμως ο πιο μισητός θεός και όχι άδικα. 

Ο Άρης φέρνει τον θάνατο και την καταστροφή. Ο Άρης ήταν γιος του Δία και της Ήρας. Ο Δίας δεν τον αγαπάει. Του το λέει άλλωστε συχνά, ότι κανένας απ' τους θεούς του Ολύμπου δεν του είναι τόσο ανυπόφορος όσο εκείνος κι ότι, αν δεν ήταν γιός του, από καιρό θα τον είχε ρίξει στα σκοτάδια του Τάρταρου, εκεί που ζουν οι Τιτάνες μέσα σε φοβερά βασανιστήρια . 

O Άρης αναπαυόμενος

Ο αναπαυόμενος Άρης (η άνω φωτογραφία)  ήταν ένα αριστουργηματικό γλυπτό, έργο του αρχαίου Έλληνα γλύπτη Σκόπα ή του Λυσίππου. Σήμερα σώζεται μαρμάρινο αντίγραφό του, ρωμαϊκής εποχής, γνωστό επίσης με την επωνυμία Άρης του Λουντοβίζι, το οποίο εκτίθεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Ρώμης.

Μονάχα οι σκληρές μάχες αρέσουν στον άγριο Άρη. Με τ' αστραφτερά του άρματα, με μια πελώρια ασπίδα, τρέχει ορμητικός ανάμεσα στους πολεμιστές, μέσα στις κλαγγές των όπλων και τους αλαλαγμούς της μάχης. Τον συνοδεύουν οι γιοί του Δείμος (τρόμος) κι ο Φόβος που δίπλα τους στέκουν η έριδα, η θεά της διχόνοιας και η θεά Ενυώ που σπέρνει τους φόνους. Ανείπωτη χαρά νιώθει ο Άρης όταν η μάχη φουντώνει και σωριάζονται χάμω βογγώντας οι πολεμιστές. Θριαμβεύει όταν σκοτώνει, με το τρομερό σπαθί του κάποιον πολεμιστή και απολαμβάνει να βλέπει το καυτό αίμα να ρέει πάνω στο χώμα. Βαράει δεξιά, αριστερά δίχως να διαλέγει και σωριάζονται γύρω από τον σκληρό θεό τα κουφάρια.

Σκληρός, παράφορος και τρομαχτικός είναι ο Άρης, μα δεν είναι πάντα νικητής. Πολλές φορές νικιέται στη μάχη από την Αθηνά-Παλλάδα, την πολεμική κόρη του Δία. Η θεά τον νικάει με την εξυπνάδα της και με την ήρεμη εμπιστοσύνη που έχει στην δύναμή της. 

 Μάχη Άρη και Αθηνάς. David, Jacques-Louis 1771

                                   (Ο πίνακας φυλάσσεται στο Παρίσι, Musée du Petit Palais)

Καμιά φορά και οι θνητοί ήρωες τον νικούν, προπαντός όταν τους βοηθάει η Αθηνά με τα φωτεινά μάτια. Έτσι, κάποτε, τον λάβωσε κάτω από τα τείχη της Τροίας ο ήρωας Διομήδης με το χαλκόδετο κοντάρι του. Η ίδια η Αθηνά είχε κατευθύνει το χτύπημα. Έβγαλε μια τόσο δυνατή κραυγή ο λαβωμένος θεός που αντήχησε μακριά μέχρι το στρατόπεδο των Τρώων και των Ελλήνων. Λες και ούρλιζαν με μια φωνή χιλιάδες πολεμιστές ορμώντας στην σκληρή μάχη, έτσι κραύγασε από τον πόνο ο Άρης μέσα στην χάλκινη πανοπλία του. Μεγάλος τρόμος έπιασε τους Τρώες και τους Έλληνες κι ο ορμητικός Άρης, βουτηγμένος στο αίμα και τυλιγμένος μέσα σε πυκνή αιθάλη, έφυγε τρέχοντας στον πατέρα του τον Δία να παραπονεθεί γι' αυτό που του έκανε η Αθηνά. Μα ο Δίας μήτε καν άκουσε τις κλάψες του. Δεν αγάπαγε αυτόν τον γιό που του άρεσαν μόνο οι φαγωμάρες, οι μάχες και οι σκοτωμοί.

Η ετυμολογική προέλευση του ονόματός του, αν και δεν είναι απόλυτα επιβεβαιωμένη συνδέεται με την αρά/αρή που σημαίνει κατάρα.

Σε σύγκριση με άλλους Έλληνες θεούς, ο Άρης λατρευτόταν λιγότερο.  Ανατολικά της Σπάρτης, περιγράφεται πως υπήρχε αρχαϊκό άγαλμα του αλυσοδεμένου Άρη, για να δείξει ότι το πνεύμα του πολέμου και η νίκη πρέπει να φυλάσσονται στην πόλη.

Ο Άρης παίζει σχετικά περιορισμένο ρόλο στην ελληνική μυθολογία όπως αντιπροσωπεύεται στη λογοτεχνική αφήγηση, αν και αναφέρονται οι πολλές ερωτικές σχέσεις του και οι άφθονοι απόγονοι του. Όταν ο Άρης δεν εμφανίζεται στους μύθους, συνήθως αντιμετωπίζει ταπείνωση. Είναι γνωστός ως εραστής της Αφροδίτης, της θεάς του έρωτα, που ήταν παντρεμένη με τον Ήφαιστο, θεό της χειροτεχνίας. 

Ρούμπενς: Οι Συνέπειες του Πολέμου

                                   ( Ο πίνακας βρίσκεται στο  Palazzo Pitti, στην Φλωρεντία, Ιταλία).

Όταν η Ευρώπη βρισκόταν στο τέλος του Τριακονταετούς Πολέμου, ο Φερδινάνδος των Μεδίκων έδωσε παραγγελία στον Ρούμπενς να ζωγραφίσει "Τις Συνέπειες του Πολέμου. Βλέπουμε στον πίνακα, τον Άρη, τον θεό του πολέμου, να προχωράει με ορμή αμέσως μόλις βγήκε από τον ναό του Ιανού και να κινείται από αριστερά προς τα δεξιά με το ματωμένο σπαθί του χαμηλά. Παρατηρούμε την οδύνη, την θλίψη και τον θάνατο στα πρόσωπα των ανθρώπων που τον περιτριγυρίζουν ικετεύοντας το τέλος του πολέμου.

Ο Άγγλος συνθέτης Γουσταύος Χολστ (1874-1934) έγραψε ένα έργο που ονομάζεται "Πλανήτες". Ανάμεσά τους βρίσκεται και ο Πλανήτης Άρης, που εκπροσωπεί τον πόλεμο. Είναι η πρώτη από τις επτά κινήσεις. Αρχίζει ήσυχα με κρουστά, άρπα και έγχορδα. Σταδιακά η μουσική συνεχίζει με κρεσέντο και φτάνει σε μια πολύ δυσαρμονική κορύφωση. Αν και παρουσιάζει τον τρόμο του πολέμου το έργο ολοκληρώθηκε πριν τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο συνθέτης Κόλιν Μάθιους σχολιάζει ότι ο "Άρης" του Χολστ είναι ένα πείραμα ρυθμού και διαφώνων κλιμάκων και η βιαιότητα στην παράσταση εκπλήσσει το ακροατήριο. Συμπληρώνει ότι αν και μουσική για μάχες είχε γραφεί και νωρίτερα, υπονοώντας την "Ζωή ενός Ήρωα" του Ριχάρδου Στράους, ποτέ δεν είχε ακουστεί τέτοια βία και απόλυτος τρόμος. 

Gustav Holst - The Planets - Mars, the Bringer of War

Ο πόλεμος που έρχεται

Δεν είναι ο πρώτος. Υπήρξαν άλλοι

πόλεμοι πριν απ’αυτόν.

Όταν ο τελευταίος τελείωσε

υπήρχαν νικητές και νικημένοι.

Ανάμεσα στους νικημένους οι κοινοί άνθρωποι

πεινούσαν. Ανάμεσα στους νικητές

οι κοινοί άνθρωποι πεινούσαν κι αυτοί.

Μπέρτολντ Μπρεχτ

Poldowski & Verlain

 Poldowski είναι το καλλιτεχνικό ψευδώνυμο της Αγγλίδας συνθέτριας και πιανίστας Régine Wieniawski, που γεννήθηκε στις 16 Μαΐου 1879. Ήταν κόρη του Πολωνού συνθέτη και βιολονίστα Henryk Wieniawski και της Αγγλίδας Isabelle Bessie  Hampton. 

Γεννήθηκε στις Βρυξέλλες τότε που ο πατέρας της ήταν καθηγητής στο Ωδείο των Βρυξελλών. Δυστυχώς ο πατέρας της πέθανε σε κάποια τουρνέ συναυλιών στην Μόσχα όταν η Poldowski ήταν μόλις 10 μηνών. Μελέτησε μουσική στις Βρυξέλλες με διάφορους δασκάλους και όταν ήταν 14 ετών έπαιξε δημόσια δικές της συνθέσεις. Στην ηλικία των 17 ετών μετακόμισε με την μητέρα της στο Λονδίνο όπου ' τα πρώτα έργα της φέρουν υπογραφή Irène Wieniawska. 

Το 1901 παντρεύτηκε τον Sir Aubrey Dean Paul κι έτσι έγινε Lady Dean Paul. Γέννησε τρία παιδιά, όμως ο πρώτος γιος της πέθανε μόλις δύο ετών, κάτι που την συνέθλιψε και κατέληξε στην διάστασή της με τον σύζυγό της. Τότε δημιούργησε το ψευδώνυμο Poldowski. Πήραν διαζύγιο το 1921 αφού η Πολντόβσκι είχε κάνει διάφορες εμφανίσεις στο Βέλγιο, στο Παρίσι και στις ΗΠΑ. Ασθένησε από πνευμονία και της αφαιρέθηκε ο δεξιός πνεύμονας. Όμως το 1932 πέθανε από ανακοπή καρδιάς. Το όνομά της εμφανίζεται με τις  παρακάτω παραλλαγές:

Régine Wieniawski
Irène Wieniawska
Irene Regina Wieniawski or Wieniawska
Lady Dean Paul
Lady Irene Dean Paul
Lady Irene Poldowski Paul
(Madame) Poldowski, Poldowsky or Poldowska.

Madame Poldowski

H Poldowski ήταν μια προικισμένη συνθέτρια σε μελοποίηση ποιημάτων και το ύφος της είναι επηρρεασμένο απ' τον Κλωντ Ντεμπισί. Μελοποίησε 22 ποιήματα του Βερλαίν, αλλά και Άγγλων ποιητών όπως του Μπλέηκ, του Τέννυσον, του Γέιτς και άλλων.

Θα διαβάσουμε και θα ακούσουμε κέποια απ' τα ποιήματα του Βερλαίν. Η μετάφραση είναι δική μου απ' την Αγγλική μετάφραση που φέρει την υπογραφή Richard Stokes.

 

                                                                                         

Θεσπέσια Ώρα

φωτογραφία: Josh Dunlop 

Λάμπει το λευκό φεγγάρι

Μέσα στο δάσος
Από κάθε κλωνάρι
Μια φωνή ακούγεται
Κάτω απ' τις φυλλωσιές.                                                             

Ω αγαπημένη μου

Η λίμνη αντανακλά

Βαθύς καθρέπτης

Την σιλουέτα

Της μαύρης ιτιάς

Όπου θρηνεί ο άνεμος.

Ας ονειρευτούμε, ήλθε η ώρα

Μια μεγάλη και τρυφερή

Παρηγοριά

Φαίνεται να έρχεται

Από τον ουρανό

Το φεγγάρι ιριδίζει...

Θεσπέσια ώρα.

[Ένα θαυμάσιο ποίημα από την συλλογή του La Bonne Chanson όπου ο Βερλαίν γιορτάζει τους αρραβώνες και τον γάμο  του με την Mathilde Mauté de Fleurville]

L'heure exquise

*
*
*

Μαντολίνο

Roberto Bompiani

Oι ευγενικοί τραγουδιστές

Και οι    όμορφοι ακροατές

Ανταλάσσουν γλυκές κουβεντούλες

Κάτω απ' τα τραγουδιστά φυλλώματα

Εκεί είναι ο Τίρκης κι ο Αμίντε

Κι η αιώνια Κλιταντρέ επίσης

Κι η Ντάμη που για πολλούς σκληρή γυναίκα               
 Γράφει για κάποιους τρυφερά τραγούδια.

Τα κοντά μεταξωτά σακκάκια τους

Τα μακριά φορέματά τους με ουρές

Η κομψότητά τους, η χαρά τους

Και οι απαλές γαλάζιες σκιές τους

Περιστρέφονται τρελά με έκσταση

Κάτω από ένα φεγγάρι γκρι και ροζ

Και το μαντολίνο κουβεντιάζει

Στο ανατριχιαστικό αεράκι.

[O Βερλαίν δεν εμπλέκεται ο ίδιος στο ποίημα, απλά ζωγραφίζει με λόγια την παραδοξότητα της σκηνής. Μέσα απ' την λογοτεχνική του πένα, η φανταστική γιορτή γίνεται αφορμή λήθης για τον ποιητή]

Mandoline

*
*
*

Κύθηρα

Οι γρίλλιες του καλοκαιρινού σπιτιού

Κρύβουν απαλά τα χάδια μας

Που τα αρωματίζουν οι τριανταφυλλιές

Το απαλό άρωμα των τριαντάφυλλων                   Που με την καλοκαιρινή αύρα 

Ανακατεύεται με τα δικά της αρώματα                                

Όπως υποσχέθηκαν τα μάτια της

Το θάρρος της είναι μεγάλο,

Ενώ τα χείλη της είναι όλο φωτιά

Και η αγάπη γεμίζει τα πάντα, εκτός

Από την Πείνα - σερμπέτια και μαρμελάδες

Λυτρώστε μας από τον πόνο της.

[Εδώ το ποίημα είναι γεμάτο αισθησιασμό, με ένα φιλί με πυρετό στο στόμα, και μια φύση που συμμετέχει στον εορτασμό σε ένα είδος  κοινωνίας που με σαφείς τρόπους επιτρέπει  στην ματιά να περάσουν οι μυρωδιές σε ένα είδος επικούρου παραμυθιού.]

Cythère

ΠΗΓΕΣ
Wikipedia
BBC
oxford lieder
Classical Music
Bis
PT