Ιθάκη

 

Stenhammar

Oscar Levertin 

H Iθάκη του Σουηδού Μουσικού Karl (Carl) Wilhelm Eugène Stenhammar (1871-1927) είναι μελοποίηση του ομώνυμου ποιήματος του συμπατριώτη του Oscar Levertin (1862-1906). Στο ποίημα αυτό, όπως γίνεται αντιληπτό, παρακολουθούμε τις έντονες αναμνήσεις, την λαχτάρα και το συναίσθημα του Οδυσσέα που όλο και γινόταν μεγαλύτερο καθώς πλησίαζε την πατρική γη μετά από την μακρόχρονη απουσία του. 

   Ο Στενχάμαρ υπήρξε ένας απ' τους σπουδαιότερους συνθέτες της Σουηδίας κι εξαιρετικός πιανίστας της εποχής του. Μελέτησε μουσική στην Στοκχόλμη και στο Βερολίνο και ήταν εξέχουσα προσωπικότητα στο μουσικό γίγνεσθαι της Στοκχόλμης.

   H νοσταλγία υπάρχει σε όλους τους ανθρώπους και τους πολιτισμούς άραγε όμως πώς καθορίζεται σε κάποια συγκεκριμένη χώρα ή περιοχή; Και για τον ποιητή ποιά ήταν η νοσταλγία του; Να επιστρέψει στην πατρίδα του ή να προχωρήσει στον προορισμό του; Προερχόταν από Εβραϊκή γενιά και άραγε πού ήταν η πραγματική πατρίδα του; Η ρομαντική διάθεση της Ιθάκης και της Ελλάδας είναι η κλασική αναζήτηση που ποτέ δεν σταματάει και το βλέμμα ατενίζει προς την αιωνιότητα.

 Οι στίχοι του ποιήματος σε μετάφραση δική μου από την Αγγλική μετάφραση που βρήκα στο διαδίκτυο χωρίς υπογραφή.

Ιθάκη

Oνειρευόμουν ξένος σε μια παράξενη παραλία

Ένας Θεός ξέρει πόσα χρόνια

 θέλω να επιστρέψω στην πατρίδα μου. Είμαι ήδη στην θάλασα.

Η θύελα λυσσομανάει στα μεταξωτά πανιά

Μπροστά σε άπειρα υδάτινα ρεύματα

πέρασα τις Ηράκλειες Στήλες 

στρίβοντας το πηδάλιο του πλοίου

προς το μακρινό νησί στο γαλάζιο πέλαγος

Εκεί, ηλιοφώτιστο καταμεσής της θάλασσας, βρίσκεται

η Ιθάκη μου, το νησί

που ο θησαυρός των οπωροφόρων δένδρων πάντα λαμπυρίζει

και σπάνε τα μεγάλα κύματα

στις καλαμιές σαν ένα βουβό βραδυνό τραγούδι

από μια ερωτική λύρα που σε νανουρίζει 

εκεί, το ταξίδι  είναι τόσο δύσκολο και μακρύ

αλλά θα οδηγήσω το σκάφος μου.

Εκεί η αργυρή λεύκα έχει αυτό το ιερό θρόισμα

που προστατεύει με την ηρεμία της.

Ω, οι δρόμοι του κόσμου, πόσο μ' έχουν κουράσει!

Ακούω τις βουβές προσκλήσεις

προς την Ιθάκη που νοσταλγώ, το σπίτι της καρδιάς μου

το άσπρο μου νησί στην θάλασσα.

Στο ταξίδι για την πατρίδα ακούω αφηρημένα

τις επιθυμίες της ζωής και τον θόρυβο

σαν κάποιος που με συνάντησε τυχαία

και με κρατάει σφιχτά απ' το μπράτσο.

Αδέλφια, αν και περπατώ ανάμεσά σας

ήδη τις θύελλες, σαν χάδια

με την αινιγματική στιγμή του αποχαιρετισμού,

γελοιοποιώ.

Έχω πάρει την απόφασή μου.

Ακόμη πιο έντονα ακούω κάθε μέρα

την ελκυστική μουσική

σαν την ηχώ των κυμάτων που σκάνε το βράδυ

στην ακτή του όρμου στο πατρικό νησί μου!

Ονειρεύομαι καθώς γέρνω στην πλώρη του πλοίου.

Τα δελφίνια διασκεδάζουν στον αφρό.

Δεν φαίνεται ακόμη το νησί, αλλά το άρωμα

των αμυγδάλων έρχεται με τον αέρα

και μου λέει ότι όλο και πλησιάζω.

Έτσι θα αντέξω όλες τις οδύνες 

που μπορεί ν' αντέξει ο άνθρωπος

γιατί το μόνο που ξέρω είναι ότι δεν θα κρατήσει για πάντα

η οδύσσεια της καρδιάς μου.

Η μικρή αλλαγή της λύπης και της χαράς μου

έχει κιόλας ξεχαστεί,

όπως η γη θάβεται σε γη,

όταν το πλοίο φτάσει την Ιθάκη του, του ονείρου μου

το λευκό ανοιξιάτικο νησί στην θάλασσα.

(Oscar Levertin) 

Σε άλλη διάσταση κινείται η Καβαφική Ιθάκη, που οφείλουμε να αντιγράψουμε εδώ για να αντιληφθούμε τα διαφορετικά μήκη κύματος που κινούνται τα δύο ποιήματα.

Σὰ βγεῖς στὸν πηγαιμὸ γιὰ τὴν Ἰθάκη,

νὰ εὔχεσαι νἆναι μακρὺς ὁ δρόμος,

γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις.

Τοὺς Λαιστρυγόνας καὶ τοὺς Κύκλωπας,

τὸν θυμωμένο Ποσειδῶνα μὴ φοβᾶσαι,

τέτοια στὸν δρόμο σου ποτέ σου δὲν θὰ βρεῖς,

ἂν μέν᾿ ἡ σκέψις σου ὑψηλή, ἂν ἐκλεκτὴ

συγκίνησις τὸ πνεῦμα καὶ τὸ σῶμα σου ἀγγίζει.

Τοὺς Λαιστρυγόνας καὶ τοὺς Κύκλωπας,

τὸν ἄγριο Ποσειδώνα δὲν θὰ συναντήσεις,

ἂν δὲν τοὺς κουβανεῖς μὲς στὴν ψυχή σου,

ἂν ἡ ψυχή σου δὲν τοὺς στήνει ἐμπρός σου.

Νὰ εὔχεσαι νά ῾ναι μακρὺς ὁ δρόμος.

Πολλὰ τὰ καλοκαιρινὰ πρωϊὰ νὰ εἶναι

ποὺ μὲ τί εὐχαρίστηση, μὲ τί χαρὰ

θὰ μπαίνεις σὲ λιμένας πρωτοειδωμένους·

νὰ σταματήσεις σ᾿ ἐμπορεῖα Φοινικικά,

καὶ τὲς καλὲς πραγμάτειες ν᾿ ἀποκτήσεις,

σεντέφια καὶ κοράλλια, κεχριμπάρια κ᾿ ἔβενους,

καὶ ἡδονικὰ μυρωδικὰ κάθε λογῆς,

ὅσο μπορεῖς πιὸ ἄφθονα ἡδονικὰ μυρωδικά.

Σὲ πόλεις Αἰγυπτιακὲς πολλὲς νὰ πᾷς,

νὰ μάθεις καὶ νὰ μάθεις ἀπ᾿ τοὺς σπουδασμένους.

Πάντα στὸ νοῦ σου νἄχῃς τὴν Ἰθάκη.

Τὸ φθάσιμον ἐκεῖ εἶν᾿ ὁ προορισμός σου.

Ἀλλὰ μὴ βιάζῃς τὸ ταξείδι διόλου.

Καλλίτερα χρόνια πολλὰ νὰ διαρκέσει.

Καὶ γέρος πιὰ ν᾿ ἀράξῃς στὸ νησί,

πλούσιος μὲ ὅσα κέρδισες στὸν δρόμο,

μὴ προσδοκώντας πλούτη νὰ σὲ δώσῃ ἡ Ἰθάκη.

Ἡ Ἰθάκη σ᾿ ἔδωσε τ᾿ ὡραῖο ταξίδι.

Χωρὶς αὐτὴν δὲν θἄβγαινες στὸν δρόμο.

Ἄλλα δὲν ἔχει νὰ σὲ δώσει πιά.

Κι ἂν πτωχικὴ τὴν βρῇς, ἡ Ἰθάκη δὲν σὲ γέλασε.

Ἔτσι σοφὸς ποὺ ἔγινες, μὲ τόση πείρα,

ἤδη θὰ τὸ κατάλαβες ᾑ Ἰθάκες τί σημαίνουν.

(Κ. Π. Καβάφης)

Με δυο λόγια η Ιθάκη του Καβάφη είναι ποίημα προορισμού και στόχου ενώ του Levertin είναι ποίημα νοσταλγίας. Ο Καβάφης μας συμβουλεύει ότι το ταξίδι αυτό θα μας δώσει γνώσεις ενώ ο Levertin ανυπομονησία για να φτάσουμε.

Δύο βίντεο με την μελοποίηση της Ιθάκης του Καβάφη

Κ.Π Καβάφης "Ιθάκη" (Μελοποίηση:Γιάννης Γλέζος)

"ΙΘΑΚΗ" Κ. Καβάφης (μελοποίηση: Κώστας Πουλής)

ΠΗΓΕΣ
Wikipedia
levandemusikarv
Bards from the Nobel Land

Χειμωνιάτικο Παραμύθι Σαίξπηρ - Λάρσον

 “Το Χειμωνιάτικο Παραμύθι”,γραμμένο σε μορφή θεατρικού έργου από τον σπουδαίο  Ουίλιαμ Σαίξπηρ , παρουσιάστηκε στο θέατρο, το 1611.

Η πρώτη σελίδα του Χειμωνιάτικου Παραμυθιού (1632)

Η ιστορία έχει επίκεντρο το πάθος, την ζήλια αλλά και την ολοκληρωτική εξουσία του ηγεμόνα πάνω στους υπηκόους του αλλά και στην ίδια την σύζυγό του.

Η ιστορία διαδραματίζεται στην Σικελία και στην Βοημία αλλά αναφέρονται και οι Δελφοί. Με λίγα λόγια "Το Χειμωνιάτικο Παραμύθι" λέει τα παρακάτω:

Ο βασιλιάς της Σικελίας Λεόντιος έχει έναν αδελφικό φίλο τον Πολύξενο, βασιλιά της Βοημίας που τον φιλοξενεί για πολλούς μήνες. Ο Πολύξενος αποφασίζει να επιστρέψει στο βασίλειό του για να τακτοποιήσει τις υποθέσεις του, όμως ο Λεόντιος προσπαθεί να τον πείσει να μείνει περισσότερο, αλλά εις μάτην. Αναλαμβάνει, κατόπιν εντολής του συζύγου της, η βασίλισσα Ερμιόνη να τον μεταπείσει και ω του θαύματος ο Πολύξενος αλλάζει γνώμη και μένει.

Αυτή, όμως η μεταστροφή μπολιάζει με ζήλια και φθόνο την καρδιά του Λεόντιου γιατί υποψιάζεται ότια κάτι συμβαίνει μεταξύ της Ερμιόνης και του Πολύξενου και αναθέτει στον Κάμιλλο, έμπιστό του, να σκοτώσει τον Πολύξενο. Ο Κάμιλλος, όμως, νομίζει πως ο βασιλιάς είναι άδικος, ομολογεί τα πάντα στον Πολύξενο και φεύγουν μαζί για την Βοημία.

Όταν μαθαίνει τα νέα ο Λεόντιος θυμώνει περισσότερο και φυλακίζει την Ερμιόνη. Στέλνει απεσταλμένους στο Μαντείο των Δελφών (που είναι νησί στο παραμύθι) για να του πει τι θα κάνει. Η φυλακισμένη Ερμιόνη είναι έγκυος και γεννάει ένα κοριτσάκι, αλλά ο Λεόντιος δεν το αναγνωρίζει ως νόμιμο και διατάζει να το εγκαταλείψουν στα βουνά να πεθάνει. Στο μεταξύ η Ερμιόνη δικάζεται κι έρχεται κι ο χρησμός απ' τους Δελφούς που την αθωώνει αλλά και προσθέτει πως αν δεν βρεθεί το βρέφος ο βασιλιάς δεν θα αποκτήσει απογόνους. Στα νέα ότι το κορίτσι εγκαταλείφθηκε να πεθάνει, η Ερμιόνη πεθαίνει καθώς κι ο μικρός Μαμίλλιος, πρωτότοκος γιος του βασιλικού ζεύγους και διάδοχος.

 Περνούν δεκαέξι χρόνια και το βρέφος που είχε εγκαταλειφθεί, σώθηκε και μεγάλωσε στην οικογένεια ενός βοσκού. Η Περντίτα είναι μια πολύ όμορφη κοπέλα που την έχει ερωτευθεί ο Φλοριζέλ, γιός του Πολύξενου. Αποφασίζει ο Φλοριζέλ να την παντρευτεί, αλλά ο πατέρας του στέκεται εμπόδια λέγοντας ότι δεν κατάγεται από αριστοκρατική γενιά. Όμως, ο βοσκός είχε φυλάξει κάποια εμβλήματα που υπήρχαν στο φασκιωμένο κι εγκαταλειμένο βρέφος, που αποδεικνύουν την βασιλική γενιά της και μάλιστα ότι ήταν κόρη του βασιλιά Λεόντιου. Ο Φλοριζέλ, μετά από συμβουλή του Κάμιλλου, παίρνει την Περντίτα και πάνε στην Σικελία.

Εκεί, βγαίνει αληθινός ο χρησμός του Μαντείου των Δελφών όπου βρέθηκε η κόρη του βασιλιά κι έτσι ο θρόνος θα έχει διάδοχο. Αλλά υπάρχει κι άλλη έκπληξη: μια πιστή υπηρέτρια της Ερμιόνης, η Παυλίνα, ζητάει να παρουσιάσει το άγαλμα της βασίλισσας που έφτιαχνε τόσα χρόνια σ' ένα σπιτάκι του κήπου. Αποκαλύπτοντας το άγαλμα, ζωντανεύει η βασίλισσα που ήταν κρυμμένη δεκαέξι χρόνια στο σπίτι της Παυλίνας ελπίζοντας να έλθει η στιγμή που ο χρησμός θα επαληθευτεί και θα ξαναδεί την αγαπημένη κόρη της. Κι έτσι το παραμύθι έχει αίσιο τέλος!

Η Ερμιόνη ζωντανεύει (πίνακας του 19ου αιώνα)

Γιατί λέγεται "Το Χειμωνιάτικο Παραμύθι" κανείς δεν ξέρει, αλλά στα παραμύθια όλα επιτρέπονται.

Πάνω σ' αυτή την ιστορία ο Σουηδός συνθέτης Λαρς-Έρικ Λάρσον (1908-1986) έγραψε μια σκηνική μουσική το 1937.

Έχει τέσσερις κινήσεις:

I. Siciliana: Andantino
Η πρώτη κίνηση, είναι τόσο λυρική και το κόρνο που ακούγεται προσθέτει ένα πλούσιο και ζεστό ηχόχρωμα στον συνολικό ήχο. 

II. Intermezzo: Allegro leggiero
Η δεύτερη κίνηση, είναι λίγο πιο γοργή, εξακολουθώντας τον απαλό, ήρεμο τόνο αν και σε κάποια σημεία ακούγονται γρήγορα περάσματα εγχόρδων. Η μελωδία είναι χαρούμενη και ο ρυθμός ανάλαφρος.

III. Pastoral: Allegretto pastorale
Εδώ, στην τρίτη κίνηση έχουμε και πάλι το ύφος της εναρκτήριας μελωδίας.

IV. Epilogue: Andante
Στον επίλογο, που έχει την μεγαλύτερη διάρκεια, τα έγχορδα και η άρπα συνθέτουν μια υπέροχη εικόνα, όπου τα ξύλινα πνευστά συμβάλουν στην δημιουργία πολύ ωραίων μελωδιών.

Lars-Erik Larsson : A Winter's Tale 

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
BBC
Allmusic
vivlio