Πάμπλο ντε Σαραζάτε

 

Pablo de Sarasate

Συνθέτης και δεξιοτέχνης βιρτουόζος του βιολιού, που γεννήθηκε στις 10 Μαρτίου 1844 στην Παμπλόνα της Ισπανίας. Από μικρός διακρίθηκε για το μεγάλο ταλέντο του κι έκανε το ντεμπούτο το 1860 στο Παρίσι και τον επόμενο χρόνο στο Λονδίνο ως σολίστ. 

Θα ακούσουμε ένα έργο του που συνέθεσε το 1862 σε ηλικία μόλις 18 ετών. Θαυμάζουμε την μουσική ιδιοφυία ενός νεαρού ταλαντούχου και βιρτουόζου του βιολιού. 

Pablo de Sarasate - Fantaisie Caprice (1862)

Στην διάρκεια της καριέρας του γύρισε όλο τον κόσμο κάνοντας εμφανίσεις σε Ευρώπη, Βόρεια & Νότια Αμερική. H καλλιτεχνική του υπεροχή οφειλόταν κυρίως στην καθαρότητα του παιξίματός του και στην εντυπωσιακή ευκολία του σε δύσκολες εκτελέσεις που τον καθιέρωσαν ως βιρτουόζο. Στην αρχή της καριέρας του έπαιζε κυρίως φαντασίες από όπερες, ιδιαίτερα την Carmen Fantasy, και πολλά άλλα κομμάτια που είχε συνθέσει.

Carmen Fantasy, Op. 25

Υπήρξε πηγή έμπνευσης για πολλούς συνθέτες που αφιέρωσαν σ' αυτόν τα έργα τους, όπως ο Βιενιάφσκυ το 2ο κοντσέρτο του για βιολί, η Ισπανική Συμφωνία του Λαλό, το 3ο κοντσέρτο για βιολί του Σαιν-Σανς καθώς και η Εισαγωγή και Ρόντο Καπριτσιόζο κλπ.

Ας ακούσουμε το Ρόντο Καπριτσιόζο του Σαιν-Σανς αφιερωμένο στον γεμάτο κομψότητα, λυρισμό και δεξιοτεχνία Σαραζάτε.

Introduction and Rondo capriccioso for Violin and Orchestra in A Minor, Op. 28

Ο Μπέρναρντ Σω είπε γι' αυτόν  και το ταλέντο του ότι "άφησε για μίλια πίσω του και  αγκομαχούσα την οποιαδήποτε κριτική".

Τα κομμάτια για βιολί του Σαραζάτε είναι δεξιοτεχνικά και εντυπωσιακά. Οι πιο δημοφιλείς συνθέσεις του που παίζονται περισσότερο σαν "μπιζ" στις συναυλίες με κοντσέρτα για βιολί ή σε ρεσιτάλ είναι από τα 4 βιβλία του με Ισπανικούς χορούς, όπου τέρπουν τα αυτιά των ακροατών αλλά και δείχνουν το ταλέντο των βιολονιστών. 

Ακούμε έναν Ισπανικό χορό σε ρυθμό Χαμπανέρα με πλούσια ρυθμική και αρμονική ποικιλία 

Spanish Dance, Op. 26, No. 8

Kληροδότησε το βιολί του κατασκευής Αντόνιο Στραντιβάρι 1724 στο Μουσείο της Μουσικής στο Παρίσι, που φέρει το όνομα Σαραζάτε - Στραντιβάριους προς τιμήν του.

VIOLON, DIT LE "SARASATE"

Antonio Stradivari

1724

Το δεύτερο βιολί του, πάλι κατασκευής Στραντιβάρι 1713 στο Ανώτατο Ωδείο Μουσικής στην Μαδρίτη.

Το βιολί του 1713 (Boissier)

Ο Σαραζάτε πέθανε στην Γαλλία στις 20 Σεπτεμβρίου 1908 από χρόνια βρογχίτιδα. Στην μνήμη του γίνεται Διεθνής Διαγωνισμός Βιολιού στην γενέτειρά του την Παμπλόνα.

Για επίλογο ας ακούσουμε μια σύνθεσή του όχι για ένα, αλλά για δύο βιολιά.

Pablo de Sarasate - Navarra, Opus 33

Γουσταύος Αδόλφος Μπεκέρ - Μανουέλ Ντε Φάλλια

 

Ο Gustavo Adolfo Domínguez Bastida γεννήθηκε στην Σεβίλλη στις 17 Φεβρουαρίου 1836. Ο πατέρας του κι ο αδελφός του ήταν ζωγράφοι αλλά έμεινε ορφανός από τα δέκα του χρόνια. Υιοθέτησε το δεύτερο επώνυμο του πατέρα του " Bécquer" όπως κι ο ζωγράφος αδελφός του Valeriano.  Πέρασε την παιδική κι εφηβική του ηλικία στην Σεβίλλη όπου παρακολούθησε μαθήματα φιλολογίας και ζωγραφικής. 

Πορτρέτο του Γουσταύου από τον αδελφό του Βαλεριάνο

Το 1854 πήγε στην Μαδρίτη. Εργάστηκε σαν δημοσιογράφος και προσάρμοζε θεατρικά έργα, κυρίως από τα Γαλλικά, σε συνεργασία με τον φίλο του  Luis García Luna με το κοινό ψευδώνυμο  “Adolfo García”. Όσο ήταν στην Σεβίλλη (1858) δημοσίευσε τα πρώτα του έργα με τον τίτλο "Ο Ηγέτης με τα Κόκκινα Χέρια" και γνώρισε την Julia Espin, που ίσως υπήρξε η μούσα του για κάποιους από τους στίχους του. 

Η Ποίηση του Μπεκέρ ήταν πολύ αγαπητή στους συγχρόνους του και πολλοί φίλοι του αποστήθιζαν τους στίχους του. Τους συνέλλεξαν σ' ένα βιβλίο με 77 ποιήματα που το ονόμασαν απλά "Rimas" (Ρίμες) και που το δημοσίευσαν μετά τον θάνατό του. Η μεγάλη του λογοτεχνική φήμη οφείλεται σ' αυτές τις "Ρίμες"  καθώς υπήρξαν η αρχή του κινήματος της πιο εσωτερικής ποίησης που ενέπνευσε τον Χάινε, σε αντίθεση με την στομφώδη ρητορική των προηγούμενων Ρομαντικών ποιητών. Πέθανε στην Μαδρίτη στις 22 Δεκεμβρίου 1870. Σήμερα θεωρείται μια από τις πιο σπουδαίες προσωπικότητες της Ισπανικής Ποίησης. 

Ο συμπατριώτης του  Μανουέλ Ντε Φάλλια (1876-1946) μελοποίησε δύο δραματικά του ποιήματα. Το πρώτο "Olas Gigantes" (Πελώρια Κύματα) αναφέρεται στην μοναξιά εκείνου που πονάει όταν χάνει την αγάπη του.

Manuel de Falla

                                                                    Πελώρια Κύματα

Πελώρια κύματα που σπάνε με βουή

σε μακρινές κι έρημες ακτές

Τυλίξτε με σ' ένα σεντόνι αφρού

και πάρτε με μακριά!

Ριπές από τυφώνα που διώχνουν μακριά

τα ξερά φύλλα απ' τα θεόρατα δάση

ρουφήξτε με σ' έναν ανεμοστρόβιλο στον ουρανό

και πάρτε με μακριά!

Σύννεφα καταιγίδας που σπάει ο κεραυνός

κουρελιάζει τις άκρες σας η φωτιά

σύρτε με στις σκοτεινές ομίχλες

και πάρτε με μακρυά!

Λυπηθείτε με, πάρτε με εκεί που ο ίλιγγος

θα εξαφανίσει την μνήμη μου και την κρίση μου

Λυπηθείτε με! Φοβάμαι να μείνω μόνος

με την θλίψη μου, μόνος, μόνος

Olas gigantes - Manuel de Falla

Το δεύτερο μελοποιημένο ποίημα αναφέρεται στην μακριά διαδικασία του θανάτου και της ταφής του αγαπημένου - τις σκιές της νύχτας, την πορεία στο παρεκκλήσι, τον ήχο της καμπάνας, την κηδεία, την ταφή, την βροχή και τον άνεμο. Είναι ένας στοχασμός για κάποιον που αντικρύζει τον θάνατο για πρώτη φορά.

                                               Θεέ μου! Πόσο μόνοι είναι οι νεκροί

Σφάλισαν τα μάτια του

Που ήταν ακόμη ανοιχτά

Κάλυψαν το πρόσωπό του

Μ' ένα άσπρο σάβανο

Και κάποιους λυγμούς,

Άλλοι σιωπηλά

Από την θλιβερή κρεβατοκάμαρα

Βγήκαν έξω

Το φως, σ' ένα καντήλι

Καίει κάτω στο δάπεδο

Έριξε στον τοίχο

Την σκιά του κρεβατιού

Και μέσα σ' αυτή την σκιά

Ζωγραφισμένο άκαμπτο

Το σχήμα του σώματος.

Ξύπνησε η μέρα

και στην πρώτη πράξη της αυγής

Με τους χιλιάδες θορύβους

Ξύπνησε κι η πόλη

Μπροστά σ' αυτή την αντίθεση

Της ζωής και των μυστηρίων

Του φωτός και του σκότους

Θεέ μου! Πόσο μόνοι

Είναι οι νεκροί.

¡Dios mío, qué solos se quedan los muertos! - Manuel de Falla

 

Το ποίημα είναι μακροσκελές, αλλά στο τραγούδι ο Ντε Φάλλια χρησιμοποιεί τις τρεις πρώτες στροφές.

(Οι μεταφράσεις από την Αγγλική μετάφραση είναι δικές μου)

    

Iberia Albeniz, Iberia Debussy

Μια περιοχή Δύο συνθέτες! 
Ένας Ισπανός κι ένας Γάλλος δημιουργούν  μουσική και μοιράζονται μαζί μας τις εντυπώσεις τους από τον τόπο, τα ήθη & έθιμα αλλά και τα αρώματά του. Μια ατμόσφαιρα γεμάτη Ισπανικό χρώμα! 

Ιβηρία! Γνωστή από την αρχαιότητα με το ελληνικό όνομα που χρησιμοποίησαν οι Έλληνες γεωγράφοι για να περιγράψουν την περιοχή της Ιβηρικής Χερσονήσου που την μοιράζονται κατά το μεγαλύτερο μέρος η Ισπανία, η Πορτογαλία και με λίγα εδάφη που ανήκουν στην Νότια Γαλλία, στην Ανδόρρα και στο Βρετανικής κτήσης Γιβραλτάρ.

Ο Ισαάκ Αλμπένιθ, Ισπανός συνθέτης και πιανίστας (1860-1909) υπήρξε παιδί θαύμα κι έκανε την πρώτη του εμφάνιση σε ηλικία μόλις τεσσάρων ετών. Η κορύφωση της καριέρας του ως πιανίστας ήταν μεταξύ των ετών 1889 και 1892. Με την υποστήριξη πολλών συνθετών της εποχής του (Ντεμπυσσί, Σωσόν, Ντυκά, Λαλό κ.α.) του απενεμήθη ο Μεγαλόσταυρος της Λεγεώνας της Τιμής απ' την Γαλλική κυβέρνηση το 1909. Έφυγε απ' την ζωή μόλις 48 ετών, μετά από μια ασθένεια των νεφρών του.

Ισαάκ Αλμπένιθ

Η μουσική του αντανακλά την καλλιτεχνική παιδεία της Ισπανίας. Ο Ντεμπυσσί είπε γι' αυτόν: "η ατελείωτη φαντασία του είναι εκπληκτική καθώς και η σπάνια ικανότητά του να δημιουργεί ατμόφαιρα". Το τελευταίο του έργο Iberia παρουσιάζει ένα ξεχωριστό ύφος σύνθεσης. Δεν συλλαμβάνει μόνο την κουλτούρα της Ισπανίας στην μουσική, αλλά και το πετυχαίνει με την μεγαλύτερη πιανιστική δεξιοτεχνία.

Ο ίδιος ο Αλμπένιθ χαρακτήρισε την Iberia σαν "12 Νέες Εντυπώσεις" κι όχι σαν σουίτα που συνήθως την παρουσιάζουν αρκετοί μουσικολόγοι. Αποτελείται από τέσσερα βιβλία με τρία έργα το καθένα και δεν είναι όλα χορευτικά.

Ένα χρόνο πριν την σύνθεση ο Αλμπένιθ έγραφε στο ημερολόγιό του: "Η ιδανική συνταγή μέσα στην τέχνη πρέπει να είναι ποικιλία μέσα στην λογική". Και πράγματι, η Ιberia δείχνει μεγάλη ποικιλία μέσα στην "λογική" της.

Στο βίντεο που ακολουθεί υπάρχουν ενδείξεις χρόνου έναρξης του κάθε ενός από τα 12 κομμάτια.

Albeniz: Iberia

Ο Γάλλος Κλωντ Ντεμπυσσί (1862-1918) υπήρξε απ' τους πλέον σημαντικούς συνθέτες του τέλους του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ού. Πολλοί τον κατατάσσουν σαν έναν απ' τους πρώτους ιμπρεσσιονιστές συνθέτες, αν και ο ίδιος δεν συντασσόταν με τον χαρακτηρισμό. Σύγχρονος του Αλμπένιθ, έγραψε μια τριμερή ορχηστρική σύνθεση "Εικόνες για Ορχήστρα" της οποίας το δεύτερο μέρος φέρει τον τίτλο Iberia κι έχει τρία τμήματα.

Κ. Ντεμπυσσί, ζωγράφος Χένρι ντε Γκρου

Η πραγματική εμπειρία του απ' την Ισπανία ήταν σαν να πήγε μια ημερήσια εκδρομή στην Ισπανία. Όμως γι' αυτόν ήταν αρκετό για να οσφρηστεί τα αρώματα της γης αυτής και να νιώσει την κουλτούρα της. Όπως το περιέγραψε ο Μανουέλ ντε Φάλια: "Ο Ντεμπυσσί έγραψε Ισπανική μουσική χωρίς να γνωρίζει την Ισπανία, δηλαδή χωρίς να γνωρίζει την γη της Ισπανίας. Ο Ντεμπυσσί γνώριζε την Ισπανία απ' τα βιβλία του, από φωτογραφίες, από τραγούδια και από χορούς με τραγούδια που χορεύονταν από αληθινούς Ισπανούς χορευτές".

Όποιες κι αν ήταν οι πηγές του, εξωτερικές ή εσωτερικές, η Ισπανία ήταν ζωντανή στην φαντασία του. 

Debussy: Iberia 

Tα τρία μέρη της Iberia είναι:

1.Από τους δρόμους και τα μονοπάτια

Χρησιμοποιούνται ξύλινα πνευστά, πολύ αγαπημένα σ΄ολόκληρη την σύνθεση, καστανιέτες και ταμπουρίνο σ' εναλλαγές με τα έγχορδα σ' ένα συνεχές ρυθμικό μοτίβο που υπαινίσσεται τον περίπατο στους δρόμους και τα μονοπάτια.

2. Αρώματα της Νύχτας

Είναι μια αληθινή ιμπρεσσιονιστική ποίηση όπου περιγράφονται τα αρώματα που θυμάται - ή φαντάζεται - της πικροδάφνης, του κάστανου, του άγριου τριαντάφυλλου και του θυμαριού. "Αργά και ονειρικά" υποδεικνύει ο συνθέτης.

3. Πρωινό μιας Γιορτινής Μέρας

Ο Ντεμπυσσί είπε: "Ακούγεται σαν μουσική που δεν έχει καταγραφεί - όλη η αίσθηση του ξεσηκωμού, των ανθρώπων και της φύσης που ξυπνάνε. Υπάρχει κάποιος που πουλάει καρπούζια και τα παιδιά σφυρίζουν. Τα βλέπω όλα πεντακάθαρα."

ΠΗΓΕΣ

Wikipedia

W.A. Clark:Isaac Albeniz, Portrait of a Romantic

SFSymphony

LAPhil