Σούμπερτ, Μαραμένα Λουλούδια (παραλλαγές)

Τέο Το 1824, ο Φραντς Σούμπερτ συνέθεσε ένα σύνολο παραλλαγών για πιάνο και φλάουτο, εμπνευσμένο από το Trockne Blumen του κύκλου Die Schöne Müllerin (Η ωραία μυλωνού), που είχε ολοκληρώσει μόλις δύο μήνες πριν.

                                         

                                              Trockne Blumen (Μαραμένα Λουλούδια)
          

Οι Παραλλαγές πάνω στο Trockne Blumen είναι ο τελευταίος μεγάλος απόηχος μιας ιδιαίτερης, σχεδόν μυστικής συγγένειας ανάμεσα στο φλάουτο και το βιολί. Στον 18ο αιώνα, τα δύο όργανα ήταν σαν δίδυμες φωνές· η μουσική δωματίου περνούσε άνετα από το ένα στο άλλο. Ο Τέλεμαν, ο Μπαχ, ακόμη και ο Μότσαρτ, έγραφαν έργα που μπορούσαν να "φορεθούν" και από τα δύο, σαν ένδυμα που αλλάζει σώμα χωρίς να χάνει τη χάρη του.

Παρότι γραμμένο για φλάουτο και πιάνο, το έργο κουβαλάει μέσα του την καταγωγή του: το τραγούδι. Το φλάουτο εδώ δεν είναι "όργανο"· είναι η φωνή του νεαρού μυλωνά, γυμνή, εκτεθειμένη, σχεδόν ανθρώπινη. Ο τρόπος που ο Σούμπερτ γράφει τις φράσεις —αναπνοές, αναστεναγμοί, μικρές εκρήξεις— θυμίζει Lied, όχι δεξιοτεχνικό κομμάτι. Γι’ αυτό και το έργο έχει μια παράξενη ένταση: το φλάουτο τραγουδάει κάτι που δεν μπορεί να ειπωθεί με λόγια.

 

                                                  Franz Schubert (1797-1828)

Το ποίημα του Βίλχελμ Μύλλερ βρίσκει μια παράξενη παρηγοριά στον χειμώνα και στον θάνατο — μια παρηγοριά που ίσως ο Σούμπερτ, σιωπηλά, έκανε δική του. Στη μελοποίησή του, η ελπίδα της άνοιξης μέσα στο καταχείμωνο, τα "μαραμένα λουλούδια" πάνω σε έναν τάφο, μεταφράζονται σε μια μετάβαση από ελάσσονα σε μείζονα. Ολόκληρο το τραγούδι μοιάζει με μια εκτεταμένη Tierce de Picardie: εκείνο το μπαρόκ τέχνασμα όπου το έργο, την ύστατη στιγμή, στρέφεται στη μείζονα σαν κάποιος που χαμογελά μέσα από δάκρυα. Μια χειρονομία που μπορεί να μοιάζει απελπισμένη, σχεδόν ικετευτική.

Ο Σούμπερτ χαρτογραφεί την "ανέλπιδη ελπίδα" του ποιήματος. Γιατί ο χειμώνας δεν υπόσχεται την άνοιξη· απλώς η άνοιξη ακολουθεί τον χειμώνα — αν όλα πάνε καλά. Στις παραλλαγές του, ο Σούμπερτ σπρώχνει αυτή τη διαδρομή ακόμη πιο μακριά. Παίζει με τη λάμψη της μείζονας, την αγγίζει, την αφήνει, επιστρέφει στην ελάσσονα, σαν να ξαναπέφτει στο βάρος μιας απαισιοδοξίας που τον είχε ήδη κυκλώσει.

Οι παραλλαγές δεν είναι "στολίδια" — είναι ψυχολογικά επεισόδια. Ο Σούμπερτ δεν κάνει αυτό που κάνουν πολλοί συνθέτες: δεν παίρνει ένα θέμα και το μεταμορφώνει για να δείξει δεξιοτεχνία. Κάθε παραλλαγή μοιάζει με μια νέα προσπάθεια του ήρωα να καταλάβει τον πόνο του.
Μια παραλλαγή είναι σαν να θυμάται.
Μια άλλη σαν να προσπαθεί να ξεχάσει.
Μια τρίτη σαν να εξοργίζεται.
Μια τέταρτη σαν να παραδίδεται.

Είναι σαν να βλέπεις το ίδιο συναίσθημα από διαφορετικές πλευρές, σαν να γυρίζεις ένα μαραμένο λουλούδι στο χέρι σου και να το κοιτάς από όλες τις γωνίες.

Το Trockne Blumen είναι από τα πιο σκοτεινά τραγούδια του κύκλου. Ο ήρωας φαντάζεται τα μαραμένα λουλούδια του έρωτά του να φυτρώνουν πάνω στον τάφο του. Αυτό δεν είναι απλώς ρομαντικό, μακάβριο· είναι μια φαντασίωση εξαφάνισης. Και ο Σούμπερτ, εκείνη την εποχή, ζούσε ήδη με την επίγνωση της ασθένειάς του. Η μουσική του αρχίζει να γίνεται πιο εσωτερική, πιο σπασμένη, πιο ειλικρινής.

Στις παραλλαγές, αυτή η σχέση με τον θάνατο δεν είναι θεωρητική.
Είναι σχεδόν εξομολογητική.

                                             Schubert: Variations on "Trockne Blumen"

Ήταν το πρώτο μεγάλο "μικτό" έργο του — όχι αποκλειστικά για πληκτροφόρο — που τόλμησε να κοιτάξει κατάματα τα προσωπικά του δράματα. Οι Παραλλαγές πάνω στο Trockne Blumen άνοιξαν τον δρόμο για τις μεγάλες παραλλαγές μουσικής δωματίου που θα ακολουθούσαν: το Οκτέτο, το Κουαρτέτο Ροζαμούνδη, τη Φαντασία σε Ντο μείζονα, και το συγκλονιστικό αργό μέρος του Κουαρτέτου σε Ρε ελάσσονα, Ο Θάνατος και η Κόρη.

Οι διαθέσιμες ιστορικές πηγές και καταγραφές δεν αναφέρουν καμία δημόσια παρουσίαση των Trockne Blumen Variationen όσο ο Σούμπερτ ήταν εν ζωή. Φαίνεται ότι το έργο συντέθηκε τον Ιανουάριο του 1824, αλλά δεν υπάρχει καμία ένδειξη για εκτέλεση εκείνη την εποχή. Μπορεί να παίχτηκε ιδιωτικά, σε κάποιο σαλόνι, σε μια από τις γνωστές "σουμπερτιάδες" — αλλά δεν έχουμε καμία καταγραφή. 

Οι σουμπερτιάδες δεν κρατούσαν προγράμματα. 
Ήταν φιλικές συγκεντρώσεις, όχι επίσημες συναυλίες.

Τέλος μια εξαιρετική μεταγραφή του Λιστ

             Liszt: 6 Melodien von Franz Schubert, S. 563: No. 4, Trockne Blumen (After D. 795/18)

Μαξ Μπρουχ: Οκτώ Κομμάτια έργο 83

Από τους πιο γοητευτικούς και παραγνωρισμένους συνθέτες του ρομαντισμού, ο Μαξ Μπρουχ (1838–1920) είναι σήμερα κυρίως γνωστός για το Κοντσέρτο για Βιολί αρ. 1 και το Kol Nidrei για βιολοντσέλο και ορχήστρα. Ωστόσο, το έργο του εκτείνεται σε όλα τα μουσικά είδη, με αξιοσημείωτη ποιότητα και βάθος. Το 1910, σε ηλικία 72 ετών, συνέθεσε τα Οκτώ Κομμάτια για Κλαρινέτο, Βιόλα και Πιάνο, έργο 83, για τον γιο του Μαξ Φέλιξ, έναν ανερχόμενο κλαρινετίστα.

Max Bruch 

Το έργο αυτό δεν είναι απλώς μια σειρά σύντομων μινιατούρων για σαλόνι. Είναι ένα σύνολο από βαθιά εκφραστικά τρίο, γεμάτα λυρικότητα, ρομαντική αρμονία και εσωτερική ένταση. Ο Μπρουχ, αν και συντηρητικός για την εποχή του, δημιουργεί εδώ μουσική που απαιτεί αμοιβαία κατανόηση και ευαισθησία από τους ερμηνευτές, μουσική δωματίου στην πιο αυθεντική της μορφή. Το έργο αυτό δεν είναι απλώς μουσική δωματίου. Είναι μια προσωπική επιστολή από έναν πατέρα προς τον γιο του, γεμάτη τρυφερότητα, καλλιτεχνική σοφία και εσωτερική δύναμη. Ο Μαξ Μπρουχ, στο λυκόφως της ζωής του, επιλέγει να εκφραστεί μέσα από έναν συνδυασμό οργάνων που δεν ήταν συνηθισμένος - κλαρινέτο, βιόλα και πιάνο - και να χαρίσει στον γιο του ένα έργο γεμάτο αγάπη και μουσική ευγένεια.

Η πρώτη σελίδα της σύνθεσης

Μόνο δύο από τα κομμάτια φέρουν τίτλους, ενώ το τρίτο ήταν το αγαπημένο του συνθέτη. Αρχικά, κάποια από αυτά προορίζονταν να περιλαμβάνουν άρπα ως τέταρτο όργανο, αλλά η ιδέα εγκαταλείφθηκε μετά από συζητήσεις με τον εκδότη του. Για να διευκολύνει την εκτέλεση από περισσότερους μουσικούς, ο Μπρουχ διασκεύασε το μέρος του κλαρινέτου για βιολί και της βιόλας για βιολοντσέλο.

Η μουσική αυτή, γραμμένη σε μια εποχή που ο ρομαντισμός έδινε τη θέση του στον μοντερνισμό, αποτελεί έναν ύστατο ύμνο σε μια αισθητική που χανόταν.  Σε μια εποχή που η μουσική άλλαζε ριζικά, με τον μοντερνισμό να ανατρέπει τις ρομαντικές φόρμες, ο Μπρουχ παρέμεινε πιστός σε μια αισθητική που υπηρέτησε με αφοσίωση. Τα Οκτώ Κομμάτια είναι γεμάτα λυρικότητα, εσωτερική ένταση και εκφραστική καθαρότητα. Δεν είναι απλώς «παλιά» μουσική, είναι μουσική που μιλά για την ανθρώπινη εμπειρία, για τη νοσταλγία, για την ομορφιά που δεν χρειάζεται να φωνάζει για να ακουστεί.

Κάθε κομμάτι έχει τον δικό του χαρακτήρα, τη δική του μικρή ιστορία. Οι εναλλαγές διάθεσης, οι αρμονικές μεταμορφώσεις, η ισορροπία ανάμεσα στα όργανα,  όλα απαιτούν λεπτότητα, ευαισθησία και βαθιά επικοινωνία μεταξύ των μουσικών. Δεν είναι έργο για επίδειξη δεξιοτεχνίας, αλλά για εσωτερική ερμηνεία και συναισθηματική σύνδεση.

Το έργο αυτό, όπως και πολλά άλλα του Μπρουχ, κινδύνευσε να χαθεί. Το αυτόγραφο χειρόγραφο δεν σώζεται, και η μουσική του είχε απαγορευτεί από το ναζιστικό καθεστώς λόγω της σχέσης του με εβραϊκά θέματα. Σήμερα, η εκτέλεση αυτών των κομματιών είναι και μια πράξη μνήμης, μια υπενθύμιση ότι η τέχνη μπορεί να επιβιώσει, να συγκινήσει και να ξαναβρεί τη θέση της.

Ας ακούσουμε λοιπόν αυτά τα Οκτώ Κομμάτια όχι ως απλό μουσικό υλικό, αλλά ως προσωπική κατάθεση ενός πατέρα προς τον γιο του, ενός συνθέτη προς την τέχνη του, και ενός ανθρώπου προς την εποχή του.

1. Andante (a minor)

2. Allegro con moto (b minor)

3. Andante con moto (c minor)

4. Allegro agitato (d minor)

5. Romanian melody (f minor)

6. Night Song, Andante con moto (g minor)

7. Allegro vivace (B Major)

8. Moderato (e-flat minor)

Max Bruch's 8 Pieces for Clarinet, Viola, and Piano, Op.83 

Στο παρακάτω βίντεο μπορούμε να ακούσουμε την διασκευή που έκανε ο συνθέτης  για βιολί, τσέλο και πιάνο του 5ου τραγουδιού, την Ρουμάνικη μελωδία.                                      

 M.Bruch: "Rumanian Melody" from the 8 Pieces Op.83

ΠΗΓΕΣ

Wikipedia
earsense
henle
editionsilvertrust
prestomusic
outheremusic

Ernest Chausson - Τρίο για Πιάνο, Βιολί, Τσέλο έργο 3

 

Αν ο Marcel Proust είχε γράψει μουσική θα έμοιαζε σαν του Enest Chausson: έντονα παθιασμένη χωρίς μεγάλες εξάρσεις. Η μουσική του έχει τον χαρακτήρα, το ηχόχρωμα αλλά και την ερωτική μουσική γλώσσα του σπουδαιοτέρου δασκάλου του, César Franck. Δυστυχώς πέθανε μόλις 44 ετών το 1899 μετά από κάποιο ατύχημα που είχε οδηγώντας το ποδήλατό του: έπεσε μετά από μεγάλη ταχύτητα σε κατήφορο σ' ένα τοίχο με το κεφάλι όπου ο θάνατός του ήταν ακαριαίος.

Amédée-Ernest Chausson

Ο Σοσόν (1855-1899) άργησε να ασχοληθεί με την μουσική, αφού πρώτα τελείωσε τις νομικές σπουδές του και έγινε δικηγόρος. Ήταν πολυτάλαντος και προτιμούσε να ζωγραφίζει ή να γράφει αντί της δικηγορίας. Έγραφε μουσική αρκετά καλά, έπαιζε πιάνο ως σολίστ αλλά και σε πιάνο ντούο ώσπου άρχισε μαθήματα μουσικής με τον Ζυλ Μασνέ. Ο Μασνέ τον χαρακτήρισε σαν "εξαιρετική προσωπικότητα και αληθινό καλλιτέχνη". Η μουσική του προσπάθησε να ελευθερώσει την  Γαλλική μουσική από την επιρροή του Βάγκνερ ερευνώντας την μουσική του Γαλλικού μπαρόκ και κυρίως Κουπρέν και Ραμώ. 

Το Τρίο αυτό είναι ο ίδιος ο Chausson - το ιδιαίτερο λυρικό του προφίλ, η πλούσια εφευρετικότητά του και στα τέσσερα μέρη που απαρτίζουν το έργο, καθώς και η παρόμοια με του Franck αφηγηματική διάθεση, όπως ο πόνος της μελαγχολίας στην αρχή του έργου επισκιάζει την χαρά του ζωηρού τελευταίου μέρους που προκαλεί ανατριχίλα.

To τρίο έχει 4 κινήσεις:

1.Pas trop lent. Anime
2.Vite
3.Assez lent
4. Anime

Το έργο αυτό το έγραψε στην Ελβετία μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου 1881. Πάνω απ' όλα δείχνει την εξαιρετική αίσθηση του συνθέτη στην αρχιτεκτονική της μουσικής και τον υπέρτατο λυρισμό. Η πρώτη κίνηση είναι μια σκυθρωπή εισαγωγή που περιέχει μοτίβα που τα βρίσκουμε ξανά στην τρίτη και τέταρτη κίνηση, δημιουργώντας έτσι ένα "κυκλικό έργο" της τεχνοτροπίας του Φρανκ.

Η δεύτερη κίνηση, έχει την αίσθηση ενός ιντερμέτσο που επίσης βασίζεται σε δύο θέματα με το δεύτερο να είναι μακροσκελέστερο και ρυθμικά διακριτικό. Ενώ μια έκπληξη περιμένει τον ακροατή στην τρίτη κίνηση: είναι μόνο ένα θέμα και είναι το δεύτερο μοτίβο της πρώτης κίνησης, που όμως παίζεται στην μισή ταχύτητα.

Στο φινάλε έχουμε πλήρη τον κύκλο, αφού προστίθενται δύο ακόμη θέματα με τα αρχικά στοιχεία της παρτιτούρας ελαφρά αλλαγμένα, δίνουν στο Τρίο την κυκλική φόρμα που αγαπούσε τόσο πολύ ο Φρανκ. 

Καθ' όλη την διάρκεια του Τρίο, το πλούσιο και δεξιοτεχνικό μέρος του πιάνου είναι σημαντικό για την  δομή και την ρυθμική δόνηση ενώ διατηρεί έναν σημαντικό ρόλο στον θεματικό διάλογο.

H πλάκα στον τοίχο του σπιτιού που έζησε.

                                                      22 boulevard de Courcelles, Paris 17

Chausson - Piano Trio op.3 (Trio Archipel).

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
History of Western Music
hyperion
earsense

Παραμύθια του Σούμαν

 Μια από τις τελευταίες συνθέσεις του Σούμαν, (1810-1856) τα Παραμύθια έργο 132 για πιάνο, βιόλα και κλαρινέτο, γράφηκε μέσα σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα: 9 - 11 Οκτωβρίου 1853, λίγο πριν εισαχθεί στο άσυλο και αποπειραθεί ν’ αυτοκτονήσει ο συνθέτης. Χρησιμοποιεί τον ιδιο συνδυασμό οργάνων με το Τριο Kegelstatt του Μότσαρτ. Ο συνθέτης ήθελε να γράψει κάτι “παραστατικό και φανταστικό” χωρίς να έχει στο νου του κάποιο συγκεκριμένο παραμύθι. Η Κλάρα Σούμαν έγραψε στο Ημερολόγιό της: “ Σήμερα ο Ρόμπερτ ολοκλήρωσε 4 κομμάτια για πιάνο, κλαρινέτο και βιόλα και ήταν πολύ χαρούμενος. Έχει την εντύπωση ότι αυτή η συλλογή θα είναι εξαιρετικά ρομαντική με την έννοια του μυστηριώδους. Ο συνθέτης αποκάλεσε τα κομμάτια "παραμυθένια" και η σύνθεση των τριών οργάνων του φάνηκε να έχει ένα πολύ περίεργο αποτέλεσμα". Τα κομμάτια αυτά παρουσιάστηκαν ιδιωτικά για πρώτη φορά με την Κλάρα στο πιάνο, τον βιολίστα Ρούπερτ Μπέκερ και τον κλαρινετίστα Γιόχαν Κόχνερ στις 23 Οκτωβρίου 1853. Αργότερα τα παρουσίασε δημόσια ο Γιόζεφ Γιόακιμ όπου έτυχαν καλής υποδοχής.

photo: Διαδίκτυο

Παρά το ασυνήθιστο σύνολο οργάνων, ο μικρός κύκλος έγινε αμέσως αποδεκτός από τους εκδότες Breitkopf und Härtel και δημοσιεύτηκε ήδη από τον Φεβρουάριο του 1854. Στις 20 Φεβρουαρίου, ο Schumann παρουσίασε περήφανα το πρώτο του αντίγραφο στον αφοσιωμένο Albert Dietrich με την αφιέρωση σ' αυτόν – μια από εκείνες τις μέρες που γλίτωσε τις ακουστικές παραισθήσεις που τον βασάνιζαν για εβδομάδες. Μόλις μια εβδομάδα αργότερα, την Καθαρά Δευτέρα, ο συνθέτης, σε ψυχική σύγχυση, έπεσε από τη γέφυρα του Ρήνου του Ντίσελντορφ στο ποτάμι. Ψαράδες τον έβγαλαν από το νερό. Ο βουρκωμένος, μπερδεμένος και απελπισμένος Σούμαν έπρεπε να μεταφερθεί στο σπίτι του από το πλήθος των ανόητων που φώναζε. Ακολούθησε εισαγωγή στο ψυχιατρείο στο Längenich κοντά στη Βόννη, από το οποίο δεν θα έφευγε μέχρι τον θάνατό του δυόμισι χρόνια αργότερα.

photo:freepik

Τα παραμύθια δεν προοιωνίζονται για το τραγικό τέλος εκείνων των τελευταίων μηνών στο Ντίσελντορφ. H μουσική είναι περιεκτική, χαρούμενη και τα τέσσερα μέρη συνδέονται μ’ ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο. Αν και οι κινήσεις είναι παρόμοιες σε φόρμα με τον τριμερή χαρακτήρα που έχουν κι άλλα έργα του Σούμαν, τα τμήματα των Παραμυθιών έχουν ραψωδιακή δομή με μια αίσθηση της Βιεννέζικης, Κλασικής εποχής.  

Με αυτόν τον ποιητικό, παραμυθένιο τρόπο, πρέπει να κατανοήσει κανείς τις παραμυθένιες αφηγήσεις ως "ένα σύνολο από υπέροχα πράγματα και περιστατικά" (Novalis). Οι συνειρμοί προκύπτουν ακούσια: το πρώτο κομμάτι ακούγεται σαν νεράιδα. Η οικεία μελωδία σε Σιb  μείζονα  με τις πειραχτικές τρίλιες και τα staccatos δεν πρέπει να ερμηνεύεται πολύ γρήγορα. Το δεύτερο κομμάτι σε σολ ελάσσονα είναι γουργουρητό και αδέξιο, σαν μουσική για γίγαντες, με το κλαρίνο να ανεβαίνει σχεδόν στα ύψη. Το λυρικό κέντρο του κύκλου είναι το όμορφο τρίτο, με τις απαλά κυματιστές κύριες συγχορδίες στις οποίες και τα τρία όργανα φαίνονται να συνδυάζονται σε ένα. Το φινάλε τέταρτο ξεκινά με ηρωική δύναμη – μουσική για έναν ορμητικό ιππότη του οποίου η πριγκίπισσα περιμένει στο τρυφερό μεσαίο τμήμα.

Märchenerzählungen, Op.132, Robert Schumann, Trio Saint-Laurent

Αν θέλετε μπορείτε να διαβάσετε και άλλα κείμενά μου για έργα του Σούμαν, αναζητώντας τα με το όνομα του συνθέτη στις αλφαβητικές ετικέτες του ιστολογίου μου.

ΠHΓΕΣ:
Wikipedia
Allmusic
kammermusik
hyperion

DVORAK: Cypresses

 Τα δώδεκα κομμάτια Cypresses (Κυπαρίσσια) για κουαρτέτο εγχόρδων Β.152 προέρχονται από τα 18 ερωτικά τραγούδια για φωνή και πιάνο που γράφηκαν απ’ τον Ντβόρζακ σε μια περίοδο 17 ημερών. Η πηγή των Cypresses ήταν ο ανεκπλήρωτος έρωτας. Το 1865 η Josefina Ermakova, μια 16χρονη ηθοποιός ήταν μαθήτρια του Ντβόρζακ (1841 – 1907). Την ερωτεύθηκε παράφορα αλλά δεν κέρδισε την ανταπόκρισή της. Ο Ντβόρζακ ξεπέρασε το επεισόδιο, βέβαια, αλλά εκείνο τον καιρό έθαψε την λύπη του στην ερωτική ποίηση του Gustav Pfleger-Moravsky, Cypresses: A Collection of Lyric and Epic Poems. (Kυπαρίσσια: Συλλογή από Λυρικά κι Επικά Ποιήματα). Τα τραγούδια γράφηκαν όταν ο Ντβόρζακ ήταν 24 ετών. 

Κυπαρίσσια: Βαν Γκογκ

Βάζοντας μουσική σ’ αυτά τα 18 ποιήματα της συλλογής του ποιητή, τα Κυπαρίσσια (Cypresses), ο Ντβόρζακ επεχείρησε για πρώτη φορά να συνθέσει μουσική σε ποίηση. Ο Ντβόρζακ ποτέ δεν εξέδωσε αυτά τα τραγούδια στην αρχική τους μορφή αλλά το υλικό αρκετών απ’ αυτά ενυπάρχει στις πρώτες δυο συμφωνίες του, στις όπερές του αλλά και σ’ άλλα φωνητικά έργα.  Η πιο εκτεταμένη προσαρμογή ήταν η διασκευή  12 από αυτά τα τραγούδια για κουαρτέτο εγχόρδων το 1887, μετονομάζοντας τον κύκλο "Βραδυνά Τραγούδια"  και αργότερα "Ηχώ των Τραγουδιών".  Τα μέρη ήταν υπέροχα όμως ο συνθέτης δεν κατάφερε να προκαλέσει το ενδιαφέρον του εκδότη του σαν μια ακολουθία μικρών κομματιών για κουαρτέτο εγχόρδων. 

 Το έργο "χάθηκε" γι’ αρκετά χρόνια μετά τον θάνατο του Ντβόρζακ, ώσπου ο μαθητής και σύζυγος της κόρης του, ο Joseph Suk, το έφερε στην επιφάνεια και ξαναδούλεψε εκτεταμένα δέκα απ’ τα τραγούδια. Τελικά, το 1957 οι αρχικές μεταγραφές των Cypresses για κουαρτέτο εγχόρδων δημοσιεύθηκαν πλήρεις. Στα περισσότερα μέρη, το πρώτο βιολί επέχει την θέση που ήταν αρχικά γραμμένη για την φωνή. 

Στα άλλα μέρη ο Ντβόρζακ (μέχρι το 1887 υπήρξε κορυφαίος της μουσικής δωματίου)  υφαίνει απρόσκοπτα  την μουσική των εγχόρδων. Όπως ο σχολιάζει ο Otakar Sourek (αυθεντία στην μουσική δωματίου του Ντβόρζακ):

"Δεν είναι απαραίτητο να αναλύσουμε την θεματική δομή αυτών κομματιών-μινιατούρων...Είναι απλές μορφές τραγουδιών, με ήρεμο φωνητικό χαρακτήρα, βασισμένες σε μια κύρια θεματική ιδέα, που η μορφή τους εξελίσσεται φυσικά απ’ την γραμμή και το ύφος των λέξεων στα οποία είναι δομημένη και όχι σε συμφωνία μ’ οποιεσδήποτε αμιγώς μουσικές αρχές σύνθεσης. Είναι, όμως, αναμφισβήτητα κομμάτια της αληθινής χάρης και μοναδικότητας του Ντβόρζακ."

Τα κομμάτια αυτά είναι εξαιρετικές εκφράσεις της αγάπης και της προσμονής, της αισιοδοξίας και της παραίτησης, που μας θυμίζουν πόσο μελωδικά προικισμένος ήταν, ένα θεϊκό δώρο που είχε ο Ντβόρζακ και που τόσο θαύμαζε ο Μπραμς.

 Θα παραθέσω τα υπέροχα αυτά κουαρτέτα με το αντίστοιχο ποίημα, (σε όσα βρήκα) απ’ το οποίο εμπνεύσθηκε το τραγούδι. Η ελεύθερη απόδοση από την Αγγλική μετάφραση είναι δική μου.

1. Το ξέρω στις γλυκιές ματιές σου

A. Dvořák Cypresses No.1

***

2.     Σε πολλούς κατοικεί ο θάνατος της καρδιάς

A. Dvořák Cypresses No.2

Σε πολλούς κατοικεί ο θάνατος της καρδιάς
Σαν σε μια σκοτεινή έρημο
Σε μια τέτοια καρδιά, υπάρχει μόνο χώρος
Για θλίψη και αρρώστια

Μπαίνει η φλεγόμενη αγάπη

Μέσα στην καρδιά, να την παραπλανήσει,

Η λυπημένη καρδιά μαραζώνει

Και νομίζει ότι είναι ερωτευμένη.

Σ' αυτή τη γλυκιά κατάσταση,

Την κατάσταση του παραδείσου

Η πεθαμένη καρδιά ξαναζωντανεύει

Και τραγουδά, τραγουδά το παλιό της τραγουδάκι.

*** 

3. Στην γλυκιά δύναμη των ματιών σου

A. Dvořák Cypresses No.3

Ευχαρίστως θα χανόμουν

Στην γλυκιά δύναμη των ματιών σου

Αν δεν με ξαναζωντάνευε

Το όμορφο χαμόγελό σου

Θα διάλεγα πάντα ευχαρίστως αυτό τον γλυκό θάνατο

Με αυτή την αγάπη στο στήθος μου:

Αλλά μόνο αν ήξερα ότι τα γλυκά σου χείλη

Θα με ξυπνούσαν από την ανάπαυσή μου 

***

4. Αχ, η αγάπη μας δεν ανθίζει

A. Dvořák Cypresses No.4

Αχ, η αγάπη μας δεν ανθίζει

στην επιθυμητή ευτυχία της .

Και αν άνθιζε, δεν θα διαρκούσε πολύ.

Γιατί ένα δάκρυ κλέβει παθιασμένα φιλιά; 

Γιατί, ενώ είμαι ερωτευμένος μ' αγκαλιάζει αυτό το άγχος;

Αχ, πικρός είναι ο χωρισμός εκεί που η ελπίδα ακόμη ζεί

Γιατί η κρδιά ξέρει ότι η ελπίδα σύντομα θα χαθεί. 

***

5. Εδώ αναζητώ το αγαπημένο γράμμα σου

A. Dvořák Cypresses No.5

***

6. Ω, χρυσό αγαπημένο ρόδο

A. Dvořák Cypresses No.6

***

7. Χασομερώ στο σπίτι της αγαπημένης μου

A. Dvořák Cypresses No.7

Χασομερώ στο σπίτι της αγαπημένης μου,

Το σπίτι που κάποτε ζούσε η αγάπη.

Ακόμη ματώνω απ' τις πληγές τις αγάπης

Αυτές τις γλυκές πληγές,

που σε αγαπούσα μάταια.

Με καλυμμένα μάτια νιώθω τα βήματά σου να με πλησιάζουν

Ανοίγω τα χέρια μου να σ' αγκαλιάσω

Αλλά μόνο δάκρυα νιώθω στα μάτια μου.

Ω, πού είσαι καλή μου, πού

Δεν έρχεσαι στην αγκαλιά μου;

Θα νιώσω ποτέ ξανά στην καρδιά μου

Την ευτυχία να σε κρατάω;

***

8. Στο δάσος δίπλα στο ποταμάκι

A. Dvořák Cypresses No.8

Στο δάσος δίπλα στο ποταμάκι

Στέκομαι ολομόναχος

Και χαμένος στις σκέψεις μου

Κοιτάζω την δίνη του ρεύματος

Εκεί βλέπω μια παλιά πέτρα

Που πάνω της περνάει το νερό.

Κι αυτη η πέτρα κάτω απ' τα κύματα

Πάντα σηκώνεται και πέφτει.

Η πέτρα πολεμάει τα κύματα,

Και τελικά ανατρέπεται.

Πότε επιτέλους τα κύματα της ζωής

Θα με σαρώσουν απ' αυτόν τον κόσμο;

***

9. Ω εσύ αγαπητή της ψυχής μου

A. Dvořák Cypresses No.9

Ω εσύ αγαπητή της ψυχής μου

Που θα ζεις στην καρδιά μου για πάντα:

Οι σκέψεις μου σε αγκαλιάζουν

Κι ας μας χωρίζει η σκληρή μοίρα.

Ω, αν ήμουν ένας κύκνος που τραγουδάει,

Θα πέταγα σε σένα

Με την τελευταία μου πνοή,

Να σου τραγουδήσω με την καρδιά μου

Αχ, με την τελευταία μου πνοή.

***

10. Εκεί στέκεται ένα αρχαίος βράχος

A. Dvořák Cypresses No.10

  

***

11. Πάνω απ' το τοπίο που κυριαρχείται από ανέμελα όνειρα

A. Dvořák Cypresses No.11

Πάνω απ' το τοπίο που κυριαρχείται από ανέμελα όνειρα

Απλώνεται η καθαρή νύχτα του Μάη.

Απαλά ένα αεράκι περνάει μέσα απ' τα φύλλα,

Από τον ουρανό η ηρεμία κατεβαίνει.

Τα λουλούδια κοιμούνται,

και μέσα από το δάσος

Σαν κρυφή χορωδία

τραγουδάει το ρυάκι.

Η πλούσια φύση στοχάζεται μακάρια,

Τίποτε δεν μένει να φέρει σύγκρουση.

Τα αστέρια μαζεύονται για να φέρουν το φως,

Η γη συγχωνεύεται στην σφαίρα του ουρανού.

Αλλά στην καρδιά μου,

εκεί που κάποτε άνθιζε η ευλογία,

Τώρα μόνο η αρρώστια μένει.

***

12.    Ρωτάς γιατί το τραγούδι μου είναι καταιγίδα

A. Dvořák Cypresses No.12

***

Αν θέλετε να ακούσετε ολόκληρο τον κύκλο για φωνή και πιάνο χωρίς διακοπή αλλά και με ενδείξεις για την χρονική στιγμή που αρχίζει το καθένα  αυτά τα αριστουργήματα, δείτε το παρακάτω βίντεο:

Antonín Dvořák - B 11 Cypresses

Ας ακούσουμε το τελευταίο με τενόρο και πιάνο, πριν μεταγραφεί σε κουαρτέτο.  

Cyprise (Cypresses) , B. 11: No. 18. Ty se ptas proc moje zpevy bouri (You are asking why)

ΠΗΓΕΣ
Wikipedia
earsense

Ροσίνι: Καταιγίδα

 To 1804 στην Ραβένα όταν ο Ροσίνι ήταν περίπου 12 ετών έγραψε έξι σονάτες για έγχορδα (δύο βιολιά, τσέλο και και κοντραμπάσο). Η ασυνήθιστη χρήση των συγκεκριμένων οργάνων έχει την αιτία της στο ότι αυτά τα όργανα είχε στην διάθεσή του ο μικρούλης συνθέτης. Γράφτηκαν για έναν νεαρό έμπορο, τον Agostino Triossi.

Tempest: Ivan Aivazovsky

Οι σονάτες αυτές είναι ευχάριστη καλοκαιρινή διασκέδαση στην εξοχή κι έχουν γίνει διάσημες για μικρά σύνολα ποικίλων οργάνων. Ο Ροσίνι εξέδωσε παραλλαγές τους για κλασικό κουαρτέτο το 1823 και το 1824 στο Παρίσι κι αργότερα στο Λονδίνο. Έχουν γίνει δε διασκευές από άλλους για φλάουτο, βιολί, βιόλα και τσέλο. Ή για φλάουτο, κλαρινέτο, φαγκότο και κόρνο καθώς και για σόλο πιάνο.

G. Rossini σαν νεαρό αγόρι

Στην παρτιτούρα έγραψε ο Ροσίνι για την προέλευσή τους, περιγράφοντάς τες σαν "έξι απαίσιες σονάτες που έγραψα στα πολύ νεανικά μου χρόνια, πριν ακόμη έχω έστω κι ένα μάθημα για την χρήση του μπάσου κοντίνουο. Γράφτηκαν και αντιγράφτηκαν μέσα σε τρεις μέρες και παίχθηκαν μ' ένα σκυλίσιο τρόπο από τον Τριόσι (κόντρα μπάσο), τον εξάδεφό του Μόρι (πρώτο βιολί), τον αδελφό του Μόρι (τσέλο) κι εμένα στο δεύτερο βιολί - όχι λιγότερο σκυλίσια από τους άλλους".

Φυσικά δεν πιστεύουμε λέξη απ' αυτά που λέει ο Ροσίνι.

Η τελευταία σονάτα που παρουσιάζω στο μικρό μου αφιέρωμα, η έκτη, είναι η μόνη που έχει ένα ψευδώνυμο "Καταιγίδα" και στην τελευταία κίνηση, που ξεκινάει με την παροιμιώδη νηνεμία πριν από την καταιγίδα, μερικές αστραπές σε απόσταση, έπειτα τον άνεμο που σταδιακά επιταχύνεται, μερικές σταγόνες βροχής και μετά την πλήρη μανία μιας μικρής 4φωνης καταιγίδας.

Στο βίντεο που ακολουθεί ακούμε την έκτη σονάτα  στην μορφή που την έγραψε ο Ροσίνι στα 12 χρόνια του.

G. Rossini: La Tempesta - VI Sonata a quattro in D major (Ravenna, 1804)

Άνοιξη, του Ned Rorem

 Είναι ένα έργο σε 5 κινήσεις, συνολικής διάρκειας 25 λεπτών του Νεντ Ρόρεμ. Γεννήθηκε στην Ινδιάνα το 1923 κι έχει ζήσει δυο παράλληλες καλλιτεχνικές ζωές:  από την μια την ζωή του σπουδαγμένου στο Τζούλιαρντ, βραβευμένου με Πούλιτζερ συνθέτη γνωστού για τα πάνω από 500 τραγούδια του, τις 10 όπερές του και πλήθος άλλων συνθέσεων. Κι από την άλλη την ζωή του διάσημου δοκιμιογράφου που τα δημοσιευμένα άρθρα του έχουν δώσει στους αναγνώστες μια εσωτερική ματιά του συχνά έκφυλου τρόπου ζωής των δημιουργών καλλιτεχνών, των ταξιδιών του, αλλά και των σημαντικών ανθρώπων που γνώρισε.  Λέει ο ίδιος ότι οπαδοί της λογοτεχνικής του πένας δεν γνωρίζουν την μουσική του δημιουργία αλλά και το αντίθετο.

Τα Ημερολόγιά του αρχικά παρουσιάστηκαν σαν ένα είδος σειράς: Το Ημερολόγιο του Παρισιού, το Ημερολόγιο της Ν. Υόρκης.

Η Μουσική για την άνοιξη, γράφηκε για το τρίο Beaux Arts το 1991, όπου και ερμηνεύει το έργο με υποδειγματικό τρόπο. Είναι δε, μέρος μιας μεγαλύτερης σύνθεσης που περιλαμβάνει κι άλλα εποχικά έργα, όπως "Το Τέλος του Καλοκαιριού" και "Οι Χειμωνιάτικες Σελίδες".

Το άνω εικαστικό είναι πίνακας του Ντάντε Γκάμπριελ Ροσέτι , με τίτλο Βερόνικα Βερονέζε. Λέγεται ότι "εκφράζει την καλλιτεχνική ψυχή την ώρα της δημιουργίας".

H πρώτη κίνηση  της Μουσικής της Άνοιξης ξεκινάει μ' ένα Εωθινό  ( Aubade) σε ποιμενικό ύφος με συγκρατημένες συγχορδίες στο πιάνο, αλλά σύντομα υπαινίσσονται μια αυξανόμενη ζωτικότητα με διευρυμένες πιανιστικές διακοσμήσεις.

\

Rorem: Spring Music - 1. Aubade

Με την δεύτερη κίνηση (Τοκάτα), η μουσική προχωράει σε σκληρότερο, οξύτερο ύφος. Το κείμενο αντανακλά την σταθερή θέση ενός τρίο στην σκηνή, με το βιολί και το τσέλο σε πρώτο πλάνο κι ένα βιρτουόζικο πιανιστικό μέρος πιο πίσω, να κυριεύει τα έγχορδα.

Rorem: Spring Music - 2. Toccata

Η τρίτη κίνηση (Φαντασία) κινείται σε πιο αιθέρια βήματα με τα τρία όργανα να διαμορφώνουν μια ονειρική ατμόσφαιρα, υπερβατική αλλά και γήινη κάποιες φορές να θυμίζει τις αλλαγές της φύσης στο γήινο αλλά και στο ουράνιο επίπεδο.

Rorem: Spring Music - 3. Fantasia

Ολο το έργο είναι μια ζωηρή και δυναμική σύνθεση που φαίνεται να ακολουθεί πιο συμβατικούς κανόνες στην μικρή, αλλά πολύ μελωδική τέταρτη κίνηση, την Μπαγκατέλα. Εδώ βλέπουμε πιο οικείες εικόνες στους ανθισμένους αγρούς και στα ρυάκια.

Rorem: Spring Music - 4. Bagatelle

Η τελευταία πέμπτη κίνηση (Πρέστο) έχει την δυναμική, την ζωηρότητα της βέβαιης επικράτησης της Άνοιξης στην φύση με τα τρία όργανα να ισορροπούν με ακρίβεια στο πεντάγραμμο και με τις αυξομειώσεις της έντασης να δημιουργούν τις εντυπώσεις των διαφόρων φυσικών φαινομένων της εποχής.

Rorem: Spring Music - 5. Presto

Charles Ives, Piano Trio

 O Charles Ives γεννήθηκε στις 20 Οκτωβρίου 1874 στο Κονέκτικατ της Αμερικής. Σαν παιδί είχε ακούσματα απ' τις μπάντες που παρέλαυναν, από λαϊκούς οργανοπαίχτες, από ύμνους και πατριωτικές μπαλάντες. Όλες αυτές οι επιρροές χρησιμοποιούνται στις συνθέσεις του.

Τα τελευταία χρόνια η μουσική του Ives έχει αποκτήσει μια σημασία  εντελώς παραμελημένη στην εποχή του και η χρήση της πολυτονικότητάς του, των τονικών του σχημάτων, της τζαζ, της διαφωνίας και της χρωματικής αντίθεσης εμφανίζεται στην ιστορική του διαδρομή σαν  ένα εξαιρετικά πρωτότυπο φαινόμενο.  Κατά τη διάρκεια της ζωής του, τα έργα του αντιπετωπίστηκαν σαν  ερασιτεχνικά, που δεν μπορούσαν να παιχτούν, αλλά το  ενδιαφέρον του κοινού, που αναζωπυρώθηκε τα τελευταία χρόνια του επέτρεψε σε κάποιο βαθμό να απολαύσει την αναγνώριση που δεν του είχε δοθεί νωρίτερα.

Οι συνθέσεις του Άιβς περιλαμβάνουν τέσσερις συμφωνίες, πολυάριθμα τραγούδια, έργα μουσικής δωματίου και μερικά κομμάτια για πιάνο. 

Σήμερα προτείνω ν' ακούσουμε το Τρίο του σε τρεις κινήσεις, που το έγραψε το 1904, χρονιά κατά την οποία ολοκλήρωσε και την Τρίτη Συμφωνία του. Το έργο είναι πυκνό σε ηχητικότητα, με χρωματικούς σχηματισμούς και σύνθετα ρυθμικά μοτίβα που εναλλάσσονται με διάχυτα αρμονικά και αντιστικτικά στοιχεία. 

Η πρώτη κίνηση αποτελείται από 27 μέτρα που επαναλαμβάνονται τρεις φορές, με κάποιον ιδιόρρυθμο τρόπο: την πρώτη φορά το βιολί παραμένει σιωπηλό, την δεύτερη σιωπά το τσέλο ενώ την τρίτη φορά συμμετέχουν όλα τα όργανα.

Η μεγάλης διάρκειας δεύτερη κίνηση  φέρει τον υπότιτλο "Tsiaj" - μια λέξη που αυθαίρετα προέρχεται από την ακροστιχίδα των λέξεων "This Scherzo Is A Joke". [Ειρήσθω εν παρόδω ότι η λέξη Scherzo σημαίνει Αστείο.] Εδώ ακούμε φωνές παιδιών που παίζουν και μας έρχονται στο νου παρελάσεις κι εμβατήρια εξ αιτίας της ιδιαίτερης ρυθμικής αίσθησης. 

Η τρίτη κίνηση, τόσο λυρική, ολοκληρώνεται με την παρεμβολή του ύμνου "Rock of Ages", περίπου στο 21ο λεπτό και το έργο τελειώνει με σκεπτικισμό. Πιο κάτω μπορείτε να ακούσετε τον ύμνο.

Στο επόμενο βίντεο, αν δεν θέλετε να ακούσετε όλο το Τρίο, μπορείτε στα σχόλια να δείτε το χρονικό σημείο που αρχίζει κάθε κίνηση, ώστε να ακούσετε ό,τι σας ενδιαφέρει

Ives Piano Trio

Ο Ύμνος Rock of Ages  χρονολογείται από το 1763. Όταν ο κληρικός Augustus Toplady, διασχίζοντας μια χαράδρα, αντιμετώπισε μια ισχυρή καταιγίδα  βρήκε καταφύγιο σ' ένα κοίλωμα των βράχων. Έγραψε τους στίχους του ύμνου κι ο Αμερικανός συνθέτης Thomas Hastings συνέθεσε την μουσική.

Rock of Ages

Ο Άιβς πέθανε στην Ν. Υόρκη στις 19 Μαΐου 1954

Μπραμς, Κουιντέτο για κλαρινέτο έργο 115

 

To Κουιντέτο για Κλαρινέτο και Κουαρτέτο Εγχόρδων έργο 115 του Μπραμς (1833-1897) είναι σίγουρα ένα απ' τα σπουδαιότερα έργα μουσικής δωματίου που γράφηκαν. Από την πρώτη του εκτέλεση έχει αγαπηθεί από μουσικούς, ακροατές και μουσικόφιλους σε όλον τον κόσμο.

Στην δεκαετία του 1880, όταν ο Μπραμς ήταν στα πενήντα του, θεώρησε ότι δεν θα ξανασυνέθετε μουσική. Όταν άκουσε όμως κάποιες παραστάσεις του κλαρινετίστα Richard Mühlfeld, εντυπωσιάστηκε απ' τον καλλιτέχνη τόσο πολύ που του δημιουργήθηκε η έμπνευση να συνθέσει και πάλι, πιστεύοντας ότι ο Mühlfeld ήταν ο καλύτερος ερμηνευτής ξύλινων πνευστών που είχε ακούσει μέχρι τότε. Έτσι έγραψε το Τρίο για Κλαρινέτο, Τσέλο και Πιάνο έργο 114.

Johannes Brahms

Το ίδιο έτος έγραψε και το κουιντέτο για κλαρινέτο και κουαρτέτο εγχόρδων. Το έργο αποτελείται από 4 κινήσεις και περιέχει τις πιο όμορφες μουσικές γραμμές και ηχοχρώματα από οποιοδήποτε άλλο έργο μουσικής δωματίου. Ο Μπραμς ήταν στο λυκόφως της καριέρας του αλλά και στο ύψος των δημιουργικών του δυνάμεων. Η πρώτη δημόσια εκτέλεση έγινε στις 12 Δεκεμβρίου 1891, στο Βερολίνο.

Ακούγοντας αυτή την μουσική ο ακροατής κάνει ένα απίστευτο ταξίδι μεγάλης ομορφιάς, βαθειάς ενδοσκόπησης, επιθυμίας και μελαγχολίας. Έχει σκούρα τονικά χρώματα, πλούσια δομή και υπέροχες μελωδίες. 

1 Allegro
H πρώτη κίνηση περιέχει τα θέματα που εμφανίζονται σχεδόν σε όλο το έργο πότε ατόφια, πότε καλυμμένα ή σαν θύμισες κάποιας οικείας μελωδίας που πέρασε. Έχει μια φινέτσα και το κλαρινέτο επιδέξια ενσωματώνεται μέσα στο κουαρτέτο δίνοντας ένα ιδιαίτερο χρώμα, αφήνοντας  όμως χώρο και για τους άλλους σολίστες να βγουν στην επιφάνεια.

2 Adagio
H δεύτερη κίνηση έχει σαν βάση της ένα θλιμμένο και σκοτεινό θέμα σαν να αντικατροπτίζει ο Μπραμς  την φύση της ζωής του καθώς ο ρομαντικός του χαρακτήρας πλησιάζει προς το τέλος: κάτι σαν αυτοβιογραφική δήλωση

3 Andantino; Presto non assai, ma con sentimento
Η ιδέα των αυτοβιογραφικών δηλώσεων χαρακτηρίζει και την τρίτη κίνηση που αρχίζει μ' ένα μουσικό θέμα που θυμίζει Μπαχ και που εμφανίζοντας  έναν κύκλο από διαστήματα πέμπτης καταλήγει σ' έναν Ουγγρικό Χορό. Ποιός μπορεί να ξεχάσει τους "Ουγγρικούς Χορούς" του Μπραμς!

4 Con moto
Το φινάλε είναι ένα σετ παραλλαγών και το τελικό θέμα επιστρέφει στο υλικό που ακούστηκε στην αρχή του έργου με ένα αριστοτεχνικό κλείσιμο.

Όλο το κομμάτι δίνει στην εντύπωση στον ακροατή ότι ο συνθέτης κοιτάζει πίσω του σε έντονες στιγμές της ζωής του που αποδίδονται με τα μουσικά χαρακτηριστικά που αντιπροσωπεύουν ό,τι καλύτερο είχε δώσει ο Μπραμς στην μουσική. Το έργο τελειώνει με μια "μοναδική", θλιμμένη συγχορδία: έτσι όπως μετά από ένα ζεστό καλοκαίρι αισθάνεται  κανείς το θανατερό κρύο του χειμώνα.

Ο κλαρινετίστας Michael Collins έχει πει γι' αυτό:

"Για μένα, το Κουιντέτο για Κλαρινέτο τεκμηριώνει όλα τα συναισθήματα που συνδέονται με τον Μπραμς: είναι η ιστορία της ζωής του. Από την πρώτη μέχρι την τελευταία φράση, υπάρχει τόση προσμονή. Σε πάει σ' ένα μακρύ ταξίδι και μόλις φτάσεις στην τελευταία συγχορδία νιώθεις ότι έφτασες στο τέρμα. Πραγματικά αγγίζει την καρδιά μου, επειδή, πολύ πριν μάθω να παίζω κλαρινέτο ήταν η πρώτη σύνθεση που άκουσα σε δίσκο βινυλίου. Ακόμη και τώρα αναπολώ τις στιγμές που όντας μικρό παιδί κοίταζα τον ουρανό ακούγοντας αυτό το απίστευτο κομμάτι. Η γραφή του κουαρτέτου του Μπραμς είναι αξιοθαύμαστη - τόσο καλοδουλεμένη και με πολλή περισυλλογή ενώ το μέρος του κλαρινέτου είναι εξίσου εξαίσιο. Αν βάλετε αυτά τα δύο μαζί έχετε ένα έργο μιας ιδιοφυίας".

Στο βίντεο που ακολουθεί, υπάρχει δυνατότητα απ' τα σχόλια να δείτε πότε αρχίζει η κάθε κίνηση.

Johannes Brahms - Clarinet Quintet in B minor, Op. 115

Άλλα άρθρα μου για τον Μπραμς:
Μπραμς Τρίο για βιολί, κόρνο και πιάνο έργο 40
Brahms - Chorale Preludes

ΠΗΓΕΣ
Wikipedia
BBC
DANSR
OMEGA ENSEMBLE

Μπραμς Τρίο για βιολί, κόρνο και πιάνο έργο 40

 O Johannes Brahms γεννήθηκε στις 7 Μαΐου 1833 και πέθανε στις 3 Απριλίου 1897. Ήταν Γερμανός συνθέτης και εκτός από το πιάνο, το βιολί και κάποιες βασικές γνώσεις για το τσέλο, αγαπούσε κι έπαιζε κόρνο ήδη από την εφηβεία του. Του το δίδαξε ο πατέρας του, που ήταν επαγγελματίας μουσικός. Αγαπούσε κι έπαιζε το φυσικό κόρνο, χωρίς κλειδιά και βαλβίδες. Ένα από τα τελευταία έργα της ζωής του είναι και το Τρίο για βιολί, κόρνο και πιάνο έργο 40.

Johannes Brahms 

H αγάπη του για το κόρνο, εκτός από το συγκεκριμένο τρίο, φαίνεται από στην χρήση του ηχοχρώματος  του συγκεκριμένου οργάνου  και σε άλλες συνθέσεις του, όπως για παράδειγμα στις πρώτες εισαγωγικές νότες του δεύτερου κοντσέρτου του για πιάνο, που είναι δοσμένες στο κόρνο. Οι τέσσερις κινήσεις του τρίο έχουν την σειρά Αργό - Γρήγορο - Αργό - Γρήγορο, μια πρακτική της εποχής Μπαρόκ με την μορφή της εκκλησιαστικής σονάτας (sonata da chiesa)

Ήταν η εποχή που άρχιζε να εμφανίζεται το κόρνο με τα κλειδιά και τις βαλβίδες κι ο Μπραμς ένιωθε μια νοσταλγία για το φυσικό κόρνο και απαιτούσε απ' τον εκτελεστή να το παίξει με τέτοιο όργανο μια και το νέο κόρνο κέρδιζε συνέχεια έδαφος μέχρι που το φυσικό κόρνο εκτοπίστηκε εντελώς.

Πρώτη κίνηση: Αndante. Παρατηρούμε μια απλότητα στο θέμα και ο Μπραμς δεν υιοθετεί την φόρμα σονάτας. Τα δύο όργανα συνομιλούν πάνω σ' ένα σκοτεινό θέμα με την υποστήριξη των αρμονιών του πιάνου.

Brahms Horn Trio Op.40 - Barenboim, Perlman, Clevenger 1/4

Δεύτερη κίνηση: Scherzo (Allegro) Η κίνηση αυτή παρουσιάζει μια ανακούφιση από την θλίψη. Έχει περισσότερη ενέργεια δίνει την ευκαιρία στο κόρνο να προκαλέσει μια πιο βουκολική εικόνα, που αναπόφευκτα δημιουργεί το ηχόχρωμα του οργάνου αυτού.

Brahms Horn Trio Op.40 - Barenboim, Perlman, Clevenger 2/4

Τρίτη Κίνηση: Adagio mesto. Η κίνηση αυτή αρχίζει με σπαστές συγχορδίες στις χαμηλές νότες του πιάνου και μοιάζουν με αναστεναγμό. Υπάρχει μια αυτοβιογραφική ερμηνεία για την βαθειά μελαγχολία αυτής της κίνησης: η μητέρα του Μπραμς είχε πεθάνει νωρίτερα το έτος της σύνθεσης του Τρίο (1865) κάτι που υποδηλώνει η λέξη "mesto" (θλιβερό) στην ρυθμική ένδειξη. Ο Αμερικανός συνθέτης και κριτικός μουσικής Daniel Gregory Mason είπε ότι αυτό το αργό μέρος είναι απ' τα πλέον γεμάτα πάθος και βγαλμένα απ' την καρδιά αργά κομμάτια του Μπραμς.

Brahms Horn Trio Op.40 - Barenboim, Perlman, Clevenger 3/4

Τέταρτη Κίνηση: Allegro con brio. Σε αντίθεση με την τρίτη κίνηση που  είναι θλιβερή και τραγική,  το Φινάλε είναι γεμάτο με πνεύμα και ενέργεια όπως υποδηλώνει ο ρυθμός του  Allegro con brio. Η ένταση και το σκοτάδι που δημιουργούνται  στην τρίτη κίνηση  διαλύονται εντελώς  από την χαρούμενη και παιχνιδιάρικη  διάθεση που διατηρείται σε όλο το Φινάλε. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι υπάρχει η ανάκαμψη του πένθους.

Brahms Horn Trio Op.40 - Barenboim, Perlman, Clevenger 4/4

Επέλεξα του καλλιτέχνες:

Daniel Barenboim, πιάνο

Itzhak Perlman, βιολί

Dale Clevenger, κόρνο

Θεωρώ ότι η εκτέλεση του Τρίο είναι εξαιρετική και απόλυτα πιστή στο ύφος και τις οδηγίες της παρτιτούρας του Μπραμς.

Μπορείτε να διαβάσετε άλλο άρθρο μου για τον Μπραμς
 Brahms - Chorale Preludes
Μπραμς, Κουιντέτο για κλαρινέτο έργο 115

Bloch, Τρία Νυχτερινά για Πιάνο Τρίο

 Ο Έρνεστ Μπλοχ γεννήθηκε στην Γενεύη, στην Ελβετία στις 24 Ιουλίου 1880 Εβραϊκής καταγωγής.  Η μουσική του παιδεία άρχισε στην πόλη αυτή ώσπου το 1897 έγινε μαθητής του Υsaey στις Βρυξέλλες. Τελειοποίησε τις μουσικές του σπουδές στην Γερμανία και ταξίδεψε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ το 1916 όπου παρέμεινε μέχρι το 1930 κατακτώντας διάφορες θέσεις διευθυντού σε Μουσικά Ιδρύματα και Ωδεία. Με την έναρξη του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου επέστρεψε στην Αμερική όπου πέρασε όλα τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του μέχρι τον θάνατό του στις 15 Ιουλίου 1959.

Ερνεστ Μπλοχ

Η μουσική του φέρει έκδηλα στοιχεία φυλετικής συνείδησης. Αν και πολλές από τις συνθέσεις του είναι αφιερωμένες σε εβραϊκά θέματα εν τούτοις η εκφραστικότητα κι η μουσική του επικοινωνία είναι εμφανείς και αλλού. Οι πολυάριθμες συνθέσεις του περιλαμβάνουν συμφωνική και θρησκευτική μουσική καθώς κι έναν μεγάλο αριθμό έργων  μουσικής δωματίου.

Τα Τρία Νυχτερινά που γράφηκαν το 1924, ενώ χρωματίζονται με εβραϊκές μελωδίες, είναι παράδειγμα γραφής παραδοσιακής ρομαντικής μουσικής για τρίο. Οι δύο πρώτες κινήσεις έχουν ρέουσες μελωδικές γραμμές, καθαρές τονικότητες και αρμονίες με την πρώτη να υπογραμμίζει τις ιμπρεσιονιστικές τάσεις του Bloch με εξωτικές κλίμακες και αιθέρια ηχοχρώματα και την δεύτερη να στέκεται σαν ένα εκπληκτικό νανούρισμα με παραδοσιακά χρώματα. Ενώ η τρίτη, με τον έντονο ρυθμικό της χαρακτήρα, αν και χρησιμοποιεί θεματικό υλικό απ' την δεύτερη κίνηση, καταλήγει σε μια ήρεμη λυρική νότα.

Στο βίντεο που ακολουθεί, μπορείτε στα σχόλια να δείτε τον χρόνο που αρχίζει η κάθε κίνηση.

Bloch: Three Nocturnes - Palatine Piano Trio

Μπορείτε να διαβάσετε άλλο άρθρο μου για τον Μπλοχ
Μπλοχ, Schelomo

Φραντς Σούμπερτ - Ο Θάνατος και η Κόρη

 Τέταρτος στη σειρά γιος ενός δασκάλου, γεννήθηκε στις 31 Ιανουαρίου 1797 δέχτηκε τα πρώτα μαθήματα μουσικής απ’ τον πατέρα ου και τον οργανίστα της εκκλησίας του Λίχτενταλ, Μ. Χόλτσερ. Χάρη σε μια υποτροφία εισάγεται το 1808 στο  Stadtkonvikt της Βιέννης ως επίδοξος χορωδός του παλαιού. Μαθήτευσε για πέντε χρόνια δίπλα στον Α. Σαλιέρι και μπόρεσε έτσι να διευθύνει τη μαθητική ορχήστρα για την οποία έγραψε και τις πρώτες συμφωνικές συνθέσεις του.

Φραντς Σούμπερτ

Το 1813 αφήνει στο  Stadtkonvikt και παρακολουθεί για ένα χρόνο μαθήματα στην Παιδαγωγική Ακαδημία, με σκοπό να ασκήσει το επάγγελμα του δασκάλου. Το φθινόπωρο του 1814 κατορθώνει να προσληφθεί στο σχολείο του πατέρα του ως δάσκαλος.

Χάρη στη γενναιοδωρία ενός φίλου του Φ.φον Σόμπερ ο Σούμπερτ μπόρεσε να εγκαταλείψει το 1817 την διδασκαλία στη στοιχειώδη εκπαίδευση. Στο σπίτι της μητέρας του Σόμπερ όπου ήταν φιλοξενούμενος, γνώρισε τον τραγουδιστή Τζ. Μ. Φόγκλ και μαζί του αφιερώθηκε στην διοργάνωση μουσικών βραδινών, τις «σουμπερτιάδες» τηςν Βιέννης. Παρ’ όλα αυτά, οι αβέβαιες οικονικές συνθήκες τον αναγκάζουν να αναλάβει εκ νέου τη θέση του δασκάλου. 

Το 1821 με τη συνδρομή κάποιου ατόμου μπόρεσε να δημοσιεύσει ορισμένα λίντερ και μια συλλογή 36 χορών. Μια όπερα, η Alfonso und Estrella δεν ανέβηκε ποτέ κατά τη διάρκεια της ζωής του. 

Προς το τέλος του 1822 και κατά τη διάρκεια ολόκληρου του 1823 υπέφερε από αφροδίσιο νόσημα, πράγμα που δεν τον εμπόδισε να εργάζεται δραστήρια.

Το 1824 αρχίζει με τρία αριστουργήματα μουσικής δωματίου, τα Κουαρτέτα σε λα ελάσσονα και ρε ελάσσονα ( Ο θάνατος και η κόρη) και το Οκτέτο, όμως η όλη παραγωγή του Σούμπερτ έργων για όργανα περνά απαρατήρητη. Σ’ αυτό το διάστημα η κατάσταση της υγείας του χειροτερεύει και αυτό τον αναγκάζει να αποσυρθεί από την κοινωνική ζωή. Το Μάρτιο του 1827, πεθαίνει ο Μπετόβεν. Στην κηδεία του ο Σούμπερτ μεταφέρει του επικήδειους πυρσούς. Τον Οκτώβριο 1828 η αρρώστια τον στέλνει εκ νέου στο κρεβάτι. Η διάγνωση είναι τυφοειδής πυρετός. Ο θάνατος επήλθε στις 19 Νοεμβρίου.

Το κουαρτέτο αρ. 14 σε ρε ελάσσονα γνωστό με την επωνυμία  "Ο θάνατος κι η κόρη". Αποτελεί έναν απ’ τους πυλώνες των έργων της μουσική δωματίου. Γράφτηκε το 1824, εποχή κατά την οποία ο συνθέτης ήταν σοβαρά άρρωστος και άρχισε να καταλαβαίνει ότι επέρχεται το τέλος του. Είναι σαν η δήλωση του θανάτου του. Το κουαρτέτο πήρε το όνομα αυτό απ’ το θέμα του δεύτερου μέρους που είναι ο τίτλος ενός τραγουδιού του που έγραψε το 1817. Όμως το θέμα του θανάτου είναι εμφανές σε όλα τα μέρη του κουαρτέτου. Παίχτηκε για πρώτη φορά το 1826 σε ιδιωτικό χώρο με τον Σούμπερτ στην βιόλα και εκδόθηκε το 1831, τρία χρόνια μετά τον θάνατο του συνθέτη. Παρ’ όλα αυτά αποτελεί μόνιμο ρεπερτόριο των εκτελεστών μουσικής δωματίου. 

Ένας πίνακας της Marianne Stokes  (1854–1935) με θέμα  "Ο Θάνατος και η Κόρη"

Το έργο αποτελείται από 4 κινήσεις:

1.Αllegro    2. Andante    3. Scherzo   4. Presto

Γενικά το κουαρτέτο χαρακτηρίζεται από απότομες και δραματικές αντιθέσεις fortissimo μέχρι pianissimo, απ’ το λυρισμό μέχρι την τραγικότητα.

 Εκτός από το μικρό και φοβισμένο ξέσπασμα της κόρης, η μελωδία και η συνοδεία στο πρώτο μέρος υπακούουν σ’ ένα θρηνώδη ρυθμό που ελάχιστα ξεφεύγει από ένα μονότονο παλμό, υπονοώντας την ζοφερότητα και το αναπόφευκτο του χάους που μια αφελής κοπέλα δύσκολα υποψιάζεται.

Schubert: String Quartet No.14 In D Minor, D. 810 "Death and the Maiden" - 1. Allegro

Το δεύτερο μέρος του κουαρτέτου αποτελείται από παραλλαγές του τραγουδιού που αναπτύσσσεται. Αφού αρχίσει μ’ ενα αυστηρό θέμα, τα κεντήματα του βιολιού θυμίζουν την κόρη, έπειτα η δομή πυκνώνει, σκοτεινιάζει και γίνεται πιο επείγουσα καθώς ο θάνατος πλησιάζει πριν αναδυθεί στην υπεσχημένη ακινησία. Στην τελευταία παραλλαγή, το μοιρολόι επιστρέφει, προχωρεί σε μια δυναμική κορύφωση θριάμβου και μετά υποχωρεί σ’ ένα ψίθυρο καθώς ο θάνατος κινείται για να παραμονεύσει το επόμενο αθώο του θύμα.

Schubert: String Quartet No.14 In D Minor, D. 810 "Death and the Maiden" - 2. Andante con moto

Το υπόλοιπο του κουαρτέτου παρέχει ένα πρόλογο και ένα επακόλουθο σ’ αυτό το κεντρικό δράμα, εδραιώνοντας και συντηρώντας την διάθεση σε ελάσσονα τονικότητα, τεταμένους ρυθμούς, τολμηρές αρμονικές ακολουθίες και θυελλώδεις συγκινήσεις.  Το Scherzo  είναι ένας γκροτέσκος χορός του θανάτου, οξύς και μ’ ενα είδος τραχιάς γοητείας.

Schubert: String Quartet No.14 In D Minor, D. 810 "Death and the Maiden" - 3. Scherzo (Allegro...

Το φινάλε είναι μια συνεχής σπειροειδής ένταση και με μια δέσμη ενέργειας, που θα κορυφωθεί με μια ιλιγγιώδη επιτάχυνση σ’ ένα ξέπνοο λαχάνιασμα. Όλοι ξέρουμε ότι ο προορισμός της ανθρωπότητας στο τέλος είναι να χάσει την μάχη με τον θάνατο, αλλά ο Σούμπερτ μας παρακινεί ( και τον εαυτό του βέβαια) να αντισταθούμε.

Schubert: String Quartet No.14 In D Minor, D. 810 "Death and the Maiden" - 4. Presto

Εδώ θα σας παραθέσω το Lied Der Tod und das Madchen  D.531 ( O Θάνατος κι η κόρη) το οποίο περιέχεται στο δεύτερο μέρος του κουαρτέτου.

Schubert: Der Tod und das Mädchen, D. 531

Τα λόγια είναι από ένα ποίημα του Matthias Claudius

 

Der Tod und das Mädchen

 Das Mädchen:

"Vorüber! ach, vorüber!

Geh, wilder Knochenmann

Ich bin noch jung, geh, Lieber!

Und rühre mich nicht an."

 Der Tod:

"Gib deine Hand, du schön und zart Gebild

Bin Freund und komme nicht zustrafen

Sei gutes Muts! Ich bin nicht wild,

Sollst sanft in meinen Armen schlafen."

                                                                        

Ελληνικά: ( Η μετάφραση έγινε απ' τον ευγενικό φίλο Άκη Α.)

 Η κόρη:

 Μακριά μου, αχ, μείνε μακριά μου!

Φύγε, αγριεμένε σκελετέ

Είμαι ακόμη νέα, φύγε καλέ μου!

Και μην με αγγίζεις / ακουμπάς

 Ο θάνατος:

 Δώσε μου το χέρι σου, εσύ, με την όμορφη και τρυφερή παρουσία.

Είμαι φίλος και δεν έρχομαι για να σε τιμωρήσω.

Να είσαι αισιόδοξη (μην ανησυχείς), δεν είμαι άγριος.

Κοιμήσου απαλά στα χέρια μου (στην αγκαλιά μου).

*

*

*

 

΄Ηταν κοινή πρακτική στην αλλαγή απ’ τον 19ο στον 20ο αιώνα, οι μαέστροι να κάνουν μεταγραφές σε επιλεγμένα έργα μουσικής δωματίου ώστε να γίνουν γνωστά στο ευρύτερο κοινό.  Ο Μάλερ συνήθιζε να αλλάζει τα κείμενα σε δημοφιλή κομμάτια και έκανε συχνά αξιοσημείωτες αλλαγές στις παρτιτούρες που διηύθυνε.  Κάποτε εκμυστηρεύθηκε στην φίλη του Natalie Bauer-Lechner ότι «κάποιος μπορεί να πάρει τα θέματα του Σούμπερτ και να τα αναπτύξει. Στην πραγματικότητα δεν θα τους έκανε κανένα κακό διότι ήταν ελάχιστα επεξεργασμένα». Ο Μάλερ πήρε το εξαιρετικό κουαρτέτο εγχόρδων του Σούμπερτ, «Ο Θάνατος και η Κόρη» κι έγραψε λεπτομερείς σημειώσεις υποδεικνύοντας πώς θα έπρεπε η μουσική αυτή να μεταγραφεί για ορχήστρα εγχόρδων ώστε να παρουσιαστεί σε μεγάλες αίθουσες συναυλιών με την πρώτη ευκαιρία. Αυτό που άφησε πίσω του ήταν μια ημιτελής μεταγραφή, με άφθονες και λεπτομερείς σημειώσεις στην ενορχήστρωση, στους χρωματισμού και στον τρόπο παιξίματος. Πολύ μετά τον θάνατό του η κόρη του Μάλερ ανακάλυψε την ημιτελή μεταγραφή και την έδωσε στους αναλυτές και σχολιαστές του Μάλερ: David Matthews και Donald Mitchell. Αυτοί έφτιαξαν τα ορχηστρικά μέρη σύμφωνα με τις σημειώσεις του Μάλερ και η παρτιτούρα δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά το 1984.

Schubert - Death and the Maiden (Arr. by Gustav Mahler)