Μπρίτεν: Ύμνος στην Αγία Καικιλία

 Στις 22 Νοεμβρίου γιορτάζεται η Αγ. Καικιλία προστάτιδα της μουσικής και των μουσικών. Την ημέρα αυτή διοργανώνονται συναυλίες και άλλες μουσικές δραστηριότητες. Η πρώτη καταγεγραμμένη συναυλία προς τιμή της ήταν το 1570. Λέγεται ότι όταν οι μουσικοί έπαιζαν στον γάμο της, εκείνη αφιέρωσε την καρδιά της στον Κύριο. Στους πίνακες που εμπνεύσθηκαν πολλοί ζωγράφοι, εμφανίζεται είτε η ίδια να κρατά κάποιο μουσικό όργανο είτε να παίζουν άλλοι μουσικό όργανο. Κατά κάποια σύμπτωση ο συνθέτης Benjamin Britten γεννήθηκε στις 22 Noεμβρίου  1913 κι έχει συνθέσει έναν ύμνο για την Αγ. Καικιλία.

Αγ. Καικιλία: John William Waterhouse

Στον υπέροχο πίνακα του Waterhouse, βλέπουμε την Αγ. Καικιλία να κοιμάται σε ένα κήπο με καταπληκτική θέα, ενώ άγγελοι παίζουν μουσικά όργανα συμβολίζοντας την ιδιότητά της ως προστάτιδας της μουσικής. 

Ο ύμνος αυτός του Μπρίτεν είναι ένα χορωδιακό κομμάτι σε στίχους του W. H. Auden και γράφτηκε μεταξύ των ετών 1940 και 1942. Ο αρχικός τίτλος του ποιήματος ήταν "Τρια Τραγούδια για την Ημέρα της Αγ. Καικιλίας". Όμως αργότερα ο ποιητής δημοσίευσε το ποίημα ως "Ύμνος για την Ημέρα της Αγ. Καικιλίας (για τον Μπέντζαμιν Μπρίτεν)".

Για πολύ καιρό επιθυμούσε ο Μπρίτεν να συνθέσει ένα κομμάτι αφιερωμένο στην Αγ. Καικιλία για κάποιους λόγους. Ο πρώτος ήταν ότι κι αυτός γεννήθηκε την ημέρα της Αγ. Καικιλίας, όπως είπαμε πιο πάνω. Ένας άλλος λόγος ήταν ότι η Αγ. Καικιλία είναι προστάτιδα της μουσικής και μια τρίτη αιτία είναι ότι στην Αγγλία υπάρχει μακρά παράδοση να γράφονται ωδές και τραγούδια αφιερωμένα σε αυτή. Το πιο δημοφιλές από αυτά είναι του John Dryden: "Ένα τραγούδι για την Ημέρα της Αγ. Καικιλίας" (1687). Άλλες μουσικές συνθέσεις είναι του Χένρι Πέρσελ, του Χούμπερτ Πάρι και του Τζωρτζ Φρίντριχ Χαίντελ.

Η πρώτη σωζόμενη αναφορά της επιθυμίας του Μπρίτεν να συνθέσει ένα τέτοιο κομμάτι χρονολογείται από το 1935 όταν ο Μπρίτεν έγραφε στο ημερολόγιό του "Έχω τρομερή δυσκολία να βρω Λατινικούς στοίχους για έναν Ύμνο αφιερωμένο στην Αγ. Καικιλία. Πέρασα όλο μου το πρωινό ψάχνοντας".

Η συνεργασία του Μπρίτεν με τον Ώντεν σε αρκετά μεγάλης κλίμακας έργα, οδήγησε τον Μπρίτεν να του ζητήσει να γράψει έναν Ύμνο για την Αγ. Καικιλία. 'Ετσι ο ποιητής έστελνε στον συνθέτη κατά διαστήματα κομμάτια του ποιήματος κι ο Μπρίτεν άρχισε να συνθέτει τον ύμνο. Το κείμενο ακολουθεί την παράδοση των Ωδών, περιλαμβάνοντας μια επίκληση στην μούσα:

Ευλογημένη Καικιλία

Εμφανίσου στα οράματα όλων του μουσικών

Εμφανίσου και δώσε έμπνευση

Κόρη κατέβα και σκίρτησε

Τους θνητούς που συνθέτουν

Με αθάνατη φλόγα

Ο Ύμνος έχει τρία τμήματα, με τρεις επαναλήψεις του ρεφραίν ελαφρά παραλλαγμένες που ακολουθούν κάθε τμήμα. Το πρώτο τμήμα είναι αρκετά παρόμοιο με το ρεφραίν στην Μι Φρύγια κλίμακα και με την ίδια μελωδία. Το δεύτερο τμήμα είναι σκέρτσο με τροποποιημένη φόρμα φούγκας ενώ το τρίτο είναι το πιο λυρικό, με σόλο σε κάθε φωνή περιγράφοντας διαφορερικό όργανο, κάτι που συμβαίνει κατά παράδοση στις Ωδές της Αγ. Καικιλίας. 

Η πρώτη ραδιοφωνική παράσταση του Ύμνου δόθηκε το 1942

 Στις πληροφορίες του βίντεο μπορείτε να διαβάσετε τους στίχους του ύμνου που γράφτηκε απ' τον W.H. Auden .

Britten: Hymn to St Cecilia

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
hyperion

Οι Μικρές Φωνές

 

O Francis Poulenc (1899-1963) είναι ένας από τους σπουδαιότερους Γάλλους συνθέτες των αρχών του 20ού αιώνα. Επηρεασμένος από τον Νεο-κλασικισμό, ο Πουλένκ ανέπτυξε την δική του προσωπική μουσική γλώσσα που είναι ελαφριά,  εύθυμη και οξυδερκής. Συνέθεσε έργα σε πολλά και διάφορετικά μουσικά είδη σε όλη την ζωή του, όπως μουσική για μπαλέτο, όπερα, πιάνο, φωνητική, χορωδιακή αλλά και μουσική δωματίου. 

Άρχισε να γράφει χορωδιακή μουσική το 1936 μετά τον αιφνίδιο θάνατο του αγαπημένου του φίλου Pierre-Octave Ferroud σε τροχαίο ατύχημα. Ανάμεσα σ' αυτά τα έργα είναι και το Petites Voix (Μικρές Φωνές) που περιλαμβάνει πέντε τρίφωνα χορωδιακά τραγούδια στο κλειδί του σολ. 

Ο Poulenc επέλεξε πέντε υπέροχα ποιήματα απ' την ομώνυμη ποίηση της Madeleine Ley (1901-1981)

Το πρώτο La Petite Fille Sage (Το Μικρό Σοφό Κορίτσι), περιγράφει μια ουσιαστική μέρα ενός κοριτσιού. 

To  μικρό σοφό κορίτσι ήλθε σπίτι

Από το σχολείο με την τσάντα της.

Έβαλε τα πιάτα στο τραπέζι

Και τα βαριά ποτήρια

Κι έπειτα πλύθηκε στην αντλία

Στην πλατεία χωρίς να βρέξει την ποδιά της.

Μόλις πήρε ο ύπνος τον αδελφούλη της στο ντιβάνι του

Πήγε να κάτσει στην φθαρμένη πέτρα

Για να δει το βραδινό αστέρι

Petites voix, FP 83: I. la petite fille sage

Το δεύτερο Le Chien Perdu (Ο Χαμένος Σκύλος), είναι μια συνομιλία ενός παιδιού μ' ένα σκύλο. 

Ποιό είσαι, άγνωστο, χαμένο σκυλί;
Ονειρεύεσαι, κοιμάσαι
Ίσως θα ήθελες
Να σε χαϊδέψω πίσω από τα αυτιά σου,
Γλυκέ σκυλάκο στο πεζοδρόμιο
Πιάνοντας την ματιά μου
Με την ασπρόμαυρη φατσούλα σου;
Ποιό είσαι, άγνωστο, χαμένο σκυλί;

Petites voix, FP 83: II. La chien perdu

Το τρίτο En Renreant de L'école (Επιστροφή απ' το Σχολείο), περιγράφει απρόοπτα πράγματα που συμβαίνουν στον δρόμο πηγαίνοντας απ' το σχολείο στο σπίτι.

Επιστρέφοντας στο σπίτι από το σχολείο σ' ένα μοναχικό δρόμο

Είδα το φεγγάρι πίσω από το μαύρο δάσος.

Ήταν στρογγυλό, καθαρό κι έλαμπε στον ουρανό.

Επιστρέφοντας στο σπίτι από το σχολείο σ' ένα μοναχικό δρόμο

Άκουσες ποτέ την κουκουβάγια που πετάει

Και το γλυκό αηδόνι;

Petites voix, FP 83: III. En rentrant de l'école

 Το τέταρτο Le Petit Garçon Malade (Το Μικρό Άρρωστο Αγόρι), περιγράφει ένα άρρωστο αγόρι που το μυαλό του είναι γεμάτο συναισθήματα και νιώθει αβοήθητο.

Το μικρό άρρωστο αγόρι

Δεν θέλει να κοιτάζει πια τις φωτογραφίες

Κλείνει τα κουρασμένα μάτια του

Κι αφήνει τα ζεστά χεράκια του πάνω στην κουβέρτα

Η μαμά του ανοίγει το παράθυρο και η λευκή κουρτίνα

Ανεμίζει μέσα κι έξω αυτό το Μαγιάτικο βράδυ.

Ακούει τους άλλους να παίζουν και να χοροπηδούν

Και να ουρλιάζουν έξω στο πεζοδρόμιο

Τότε γυρίζει το κεφάλι του και κλαίει σιωπηλά

Μέσα στο μικρό του μπράτσο

Petites voix, FP 83: IV. Le petit garcon malade

 Και το τελευταίο Le Hérisson (Ο Σκαντζόχοιρος), μιλάει για έναν πατέρα που φέρνει στο σπίτι έναν σκαντζόχοιρο και συμβαίνουν διάφορα αστεία πράγματα στην οικογένεια.

Όταν ο μπαμπάς βρίσκει έναν σκαντζόχοιρο τον φέρνει σπίτι

Του δίνουμε λίγο χλιαρό γάλα

Σ' ένα πιάτο.

Δεν θα ξεκουλουριαστεί όταν μας ακούσει να μιλάμε

Αλλά αν φύγουμε 

Από την κουζίνα, δείχνει το σκανταλιάρικο κεφάλι του!

Κι αν κάνω ησυχία για μια στιγμή, τον ακούω απαλά

Να πίνει, τον ακούω απαλά να πίνει.

Όταν ο ομπαμπάς βρίσκει έναν σκαντζόχοιρο τον φέρνει

Στο σπίτι. Στο σπίτι!

Petites voix, FP 83: V. Le hérisson

Κάθε τραγούδι περιγράφει μια ιστορία που μπορεί να συμβαίνει στην καθημερινότητα μέσα απ' τα μάτια ενός παιδιού και ο Poulenc με αριστοτεχνικό τρόπο εκφράζει την παιδική αθωότητα. 

Αν θέλετε μπορείτε να ακούσετε ολόκληρο το έργο, διαρκεί μόλις επτά λεπτά, από ένα μικρό χορωδιακό σύνολο σε μια εξαιρετική ερμηνεία.

Francis Poulenc: Petites Voix · La Maîtrise de Rambouillet

Άλλο κείμενό μου για τον Πουλένκ μπορείτε να διαβάσετε:

Les Chemins de l’Amour - Tα Μονοπάτια της Αγάπης

ΠΗΓΕΣ
Wikipedia
spaziocorale

Αιώνιο Φως - Ρέκβιεμ

 Το Αιώνιο Φως  (Eternal Light) ήταν παραγγελία  απ' τους Musici του Λονδίνου προς τον Χάουαρντ Γκούντολ για τον εορτασμό των 20 ετών τους. Είναι ένα έργο για χορωδία, σολίστες, ορχήστρα  και χορευτές που έκανε πρεμιέρα στις 25 Σεπτεμβρίου 2008 στο Σάλφορντ.

Ο Χάουαρντ Γκούντολ (Howard Goodall) γεννήθηκε στις 26 Μαΐου 1958 και είναι Άγγλος συνθέτης μιούζικαλ, χορωδιακής μουσικής και μουσικής για την τηλεόραση. Έχει παρουσιάσει πολλά μουσικά  προγράμματα στην τηλεόραση και στο ραδιόρωνο κι έχει πάρει πολλές διακρίσεις. Τον Μάιο του 2009 ονομάστηκε "Συνθέτης του Έτους".

Howard Goodall

Μιλώντας για το έργο του "Αιώνιο Φως - Ρέκβιεμ" είπε: "Τα περισσότερα ρέκβιεμ βασίζονται κατά κάποιο τρόπο στην λειτουργία της μεσαιωνικής εκκλησίας για τους νεκρούς και αποτελείται από μια σειρά κομματιών - κινήσεων αρχίζοντας με το "Κύριε Ελέησον" και τελειώνοντα με το "Στον Παράδεισο" (In Paradisum). Αν και το παραδοσιακό κείμενο των ρέκβιεμ ζητάει την "αιώνια ειρήνη, ηρεμία και φως" για όσους έχουν πεθάνει, δίνει έμφαση και στην κρίση, την παντοτινή καταδίκη για όποιους παραβίασαν τον κώδικα συμπεριφοράς της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, όπως διαγραφόταν τον Μεσαίωνα. Ένιωσα άβολα  με αυτήν την προσέγγιση στον τρομακτικό πόνο της απώλειας και της θλίψης, έτσι σε μια προσπάθεια να δώσω κάποια παρηγοριά στους ζωντανούς που πενθούν, έβγαλα τα παλιά λατινικά κείμενα σε μερικές φράσεις σε κάθε κίνηση κι έβαλα δίπλα τους λέξεις από αγγλικά ποιήματα των τελευταίων 500 ετών.

Οι κινήσεις είναι:

1.Requiem aeternam (παντοτινή ειρήνη) – Kyrie Eleison  Κλείσε τώρα τα μάτια σου, η ψυχή σου είναι ασφαλής και το σώμα σου σίγουρο

Eternal Light: A Requiem (2008) : Kyrie: Close now thine eyes

2.Αποκάλυψη Ι: ένα απόσπασμα από τη Βίβλο που απεικονίζει το τέλος του κόσμου (Αποκάλυψη)

Eternal Light: A Requiem (2008) : Revelation: Factum est silentium

3.Litany: Πίστη. «Πρέπει να πιστέψω ότι εξακολουθείς να υπάρχεις κάπου, ότι με βλέπεις μερικές φορές. Ότι με αγαπάς κάπως. 

Eternal Light: A Requiem (2008) : Belief

4. Ύμνος: Οδήγησέ με ευγενικά και φώτισέ με μέσα στην περιτριγυρισμένη θλίψη.

Eternal Light: A Requiem (2008) : Hymn: Lead, kindly light

5. Lacrymosa (Δάκρυα): Μην στέκεσαι στον τάφο μου και κλαις, δεν είμαι εκεί, δεν κοιμάμαι...

Eternal Light: A Requiem (2008) : Lacrymosa: Do not stand at my grave and weep

6. Dies Irae (Αυτή η φοβερή μέρα): Στα  Flanders Fields οι παπαρούνες φυσσάνε, ανάμεσα στις σειρές των σταυρών..

Οι στίχοι είναι από το ποίημα του Καναδού John McCrae και ακολουθούν παρακάτω. Το έγραψε μετά την κηδεία του φίλου του Αlexis Helmer.  Oι αναφορές του στις παπαρούνες που φύτρωσαν στους τάφους των στρατιωτών που έπεσαν στην μάχη είχε σαν αποτέλεσμα η παπαρούνα να γίνει ένα απ' το πιο αναγνωρισμένα σύμβολα μνήμης για τους πεσόντες στην μάχη στρατιώτες.

In Flanders fields the poppies blow

Between the crosses, row on row,

  That mark our place; and in the sky

  The larks, still bravely singing, fly

Scarce heard amid the guns below.

We are the Dead. Short days ago

We lived, felt dawn, saw sunset glow,

  Loved and were loved, and now we lie

      In Flanders fields.

Take up our quarrel with the foe:

To you from failing hands we throw

  The torch; be yours to hold it high.

  If ye break faith with us who die

We shall not sleep, though poppies grow

      In Flanders fields.

Eternal Light: A Requiem (2008) : Dies Irae: In Flanders fields

7. Recordare (Θυμήσου μας, γλυκέ Ιησού): Σταγόνα, σταγόνα αργά δάκρυα

Eternal Light: A Requiem (2008) : Recordare: Drop, drop slow tears

8. Revelation II

Eternal Light: A Requiem (2008) : Revelation: Tum angelus tertius clanxit

9. Agnus Dei (Ο αμνός του Θεού)

Eternal Light: A Requiem (2008) : Agnus Dei

10. In Paradisum – Lux Aeterna (Στον παράδεισο, αιώνιο φως και παντοτινή ειρήνη)

Eternal Light: A Requiem (2008) : Agnus Dei

*

*

*

Σ' ένα ρέκβιεμ δεν περιμένει κανείς να δει χορευτές. Όμως, όπως εξηγεί ο συνθέτης, η παραγγελία που του ανετέθη  έπρεπε να περιέχει ένα καινούργιο χορευτικό κομμάτι ώστε να συμμετάσχουν η Robert Dance Company, η χορωδία της εκκλησίας Christ Church Cathedral της Οξφόρδης και φυσικά η ορχήστρα Musici του Λονδίνου για τα 20 χρόνια ύπαρξής της. Έτσι ένα κομμάτι με κάποιο είδος λατρευτικού ή πνευματικού στοιχείου φαινόταν κατάλληλο. Γι' αυτό και συμφωνήθηκε να γράψει ένα ρέκβιεμ που να συνδέσει όλους τους συμμετέχοντες.

"Ένα κατά παραγγελία ρέκβιεμ για χορωδία, ορχήστρα, σολίστες και χορό είναι, πιστεύω, μια παγκόσμια πρώτη και σίγουρα μια μεγάλη πρόκληση για μένα", είπε ο συνθέτης.

 

To Ρέκβιεμ αυτό μπορεί να παρουσιαστεί και χωρίς την χορογραφία. σαν ένα συνηθισμένο Ρέκβιεμ με ορχήστρα, χορωδία και σολίστες. Οι συντελεστές του έργου μιλούν στο παρακάτω βίντεο :

Eternal Light

ΠΗΓΕΣ
BBC
Wikipedia
Faber Music
Christ Church Oxford University

Όνειρα γλυκά, Νανούρισμα - Μπλέηκ - Πανούφνικ

 Ένα νανούρισμα απ' την Αγγλίδα συνθέτρια Πολωνικής καταγωγής Ροζάνα Πανούφνικ γεν. 1968 ( Roxanna Panufnik) που έγραψε για λογαριασμό της χορωδίας Royal Choral Society.

A Cradle Song

Roxanna Panufnik

H Πανούφνικ εμπνεύσθηκε αυτό το νανούρισμα απ' το ομότιτλο ποίημα του Ουίλιαμ Μπλέηκ κι έχει χρησιμοποιήσει τις περισσότερες στροφές του ποιήματος.

William Blake

Το νανούρισμα όπως το έγραψε ο Μπλέηκ:

A Cradle Song

SWEET dreams, form a shade

O’er my lovely infant’s head;

Sweet dreams of pleasant streams

By happy, silent, moony beams.

Sweet sleep, with soft down

Weave thy brows an infant crown.

Sweet sleep, Angel mild,

Hover o’er my happy child.

Sweet smiles, in the night

Hover over my delight;

Sweet smiles, mother’s smiles,

All the livelong night beguiles.

Sweet moans, dovelike sighs,

Chase not slumber from thy eyes.

Sweet moans, sweeter smiles,

All the dovelike moans beguiles.

Sleep, sleep, happy child,

All creation slept and smil’d;

Sleep, sleep, happy sleep,

While o’er thee thy mother weep.

Sweet babe, in thy face

Holy image I can trace.

Sweet babe, once like thee,

Thy maker lay and wept for me.

Wept for me, for thee, for all,

When He was an infant small.

Thou His image ever see,

Heavenly face that smiles on thee,

Smiles on thee, on me, on all;

Who became an infant small.

Infant smiles are His own smiles;

Heaven and earth to peace beguiles.

Εδώ μια μετάφραση έξι στροφών του ποιήματος (όχι κατ' ανάγκην στην σειρά του πρωτότυπου) του Ανδρέα Αγγελάκη, που περιέχεται στην συλλογή William Blake, "ΠΟΙΗΜΑΤΑ" εκδ. ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ, Αθήνα 1983 σελ. 20-21

ΝΑΝΟΥΡΙΣΜΑ

Ονείρατα γλυκά έναν ίσκιο πλέξτε

πάνω απ' του καλού μωρού μου το κεφάλι.

Ονείρατα γλυκά με γάργαρα νερά

που λούζει ένα καλό και σιωπηλό φεγγάρι.

Χαμόγελα γλυκά, μέσα στη νύχτα

πετάξτε πάνω από το σπλάχνο μου.

Στάζουνε μέλι τα χαμόγελα της μάνας

κι όλη τη νύχτα θα σε θρέφουν, άγγελέ μου.

Κοιμήσου, αστρί, τριαντάφυλλό μου

κι η γης αποκοιμήθηκε χαμογελώντας.

Νάνι το αστρί, το πριγκιπόπουλό μου

στο μαξιλάρι σου δακρύζει η μάνα.

Σπλάχνο μου εσύ, στο πρόσωπό σου

μιαν άγια εικόνα σα να βλέπω.

Σπλάχνο μου εσύ, κι ο Ιησούς Χριστός

δάκρυζε κάποτε έτσι και για μένα.

Για μένα δάκρυζε, για σένα, για όλους

όταν κι Αυτός ένα μικρό ήτανε μωρούλι.

Ας βλέπεις πάντα μπρος σου τη μορφή Του

σε ουράνιο φως να σου χαμογελάει.

Σε σένα και σε μένα, σε όλους.

Μωράκι που έγινε για χάρη μας.

Χαγόγελα μωρού είναι τα χαμόγελά Του.

Στης γης χαρίζει και στα ουράνια ειρήνη.