Πανσέληνος Δεκεμβρίου: Ψυχρή Πανσέληνος

 Η Πανσέληνος του Δεκεμβρίου είναι η τελευταία και μεγαλύτερη πανσέληνος του έτους για αυτό και ονομάζεται και Πανσέληνος  των μεγάλης διάρκειας νυχτών. Αυτό συμβαίνει γιατί έχει υψηλή τροχιά στον ουρανό και θα βρίσκεται πάνω από τον ορίζοντα περισσότερες ώρες από τις άλλες πανσελήνους.  Αυτό σημαίνει ότι ολόκληρο το στραμμένο προς την Γη ημισφαίριό της φαίνεται ως ένας πλήρης φωτεινός κυκλικός δίσκος στον ουρανό. Στη φάση της Πανσελήνου, η Σελήνη διέρχεται κατά το μεσονύκτιο από τον μεσημβρινό του τόπου που παρατηρείται, δηλαδή 12 ώρες ακριβώς μετά τη διάβαση του Ήλιου από τον ίδιο μεσημβρινό. Συνεπώς την ώρα που ανατέλλει η Πανσέληνος δύει ο Ήλιος. Η Πανσέληνος του Δεκεμβρίου είναι η μεγαλύτερη σε διάρκεια αλλά η Πανσέληνος του Αυγούστου είναι η πιο φωτεινή. Σύμφωνα με τις Παγανιστικές παραδόσεις, όποια χρονιά η Πανσέληνος συμβαίνει πριν από την χειμερινή ισημερία, ονομάζεται σαν η Πανσέληνος που θρηνεί. Για τους πρώτους παγανιστές προγόνους μας αυτή ήταν η εποχή των εκκαθαρίσεων γενικά ώστε σταματώντας κάθε κακή συνήθεια να γίνονται οι άνθρωποι δυνατότεροι για να αντιμετωπίσουν τον χειμώνα που ερχόταν. Για αυτό και η πανσέληνος του Δεκεμβρίου είναι πιο γνωστή ως "Ψυχρή Πανσέληνος", ένα όνομα που μεταφέρει τις παγερές συνθήκες αυτής της εποχής του χρόνου, όταν ο κρύος καιρός κάνει την εμφάνισή του. Βέβαια για άλλους πολιτισμούς η πανσέληνος του Δεκεμβρίου συνδέεται με την ζέστη.

Η Ψυχρή Πανσέληνος μας αναγκάζει να μένουμε στα ζεστά μας σπίτια, δίπλα στο τζάκι που τριζοβολάνε τα ξύλα που καίγονται, κι έχοντας γύρω μας όχι μόνο φυσική ζεστασιά αλλά και την ζεστασιά της οικογένειας και των φίλων. Έτσι οι παγανιστές θεωρούσαν αυτή την εποχή κατάλληλη να ανοίξουν τα σπίτια τους και να δώσουν ζεστασιά στους αγαπημένους τους καθώς και σε όσους είναι πιο ευάλωτοι στο κρύο του χειμώνα. 

Για τους μοναχικούς ανθρώπους, η Πανσέληνος αυτή παρέχει μια σπουδαία ευκαιρία να χαρούν το ζεστό τους σπίτι σε ηρεμία και γαλήνη. Μια Αμερικάνικη φυλή, Ζούνι, ονόμαζε την πανσέληνο του Δεκεμβρίου σαν την "Σελήνη όπου ο Ήλιος έρχεται στο Σπίτι για να ξεκουραστεί". Αυτή η πανσέληνος είναι κατάλληλη για να ξεκουραστεί κάποιος, να γεμίσει τις μπαταρίες του, ώστε λάμπει περισσόστερο όταν έρθει η στιγμή να δουλέψει πάλι. 

H Ψυχρή Πανσέληνος (Patrick Hardy)

Η Σελήνη σκαρφάλωσε στο παράθυρό μου χτες τη νύχτα

και με κοίταζε καθώς κοιμόμουν

μου προανήγγειλε

τον ερχομό του χειμώνα

και μου είπε ιστορίες για ξεχασμένους Θεούς

ο κρυστάλλινος ουρανός

έτρεμε

από την παγωμένη ανάσα του

αλλά το φεγγάρι ήταν εκεί

να με παρηγορήσει.

Είχα σκεπαστεί με μια ασημιά κουβέρτα
κι μου έδινε ζεστασιά
σε αυτή την μεγάλη παγωμένη νύχτα
φώτισε το δωμάτιο
να με οδηγήσει
μέσα από τον κύκλο
των ονείρων

                                                                        (ελεύθερη απόδοση δική μου)

Αυτή η περίοδος της μακράς ανάπαυσης είναι πολύ πρόσφορη για ενδοσκόπηση. Όταν κοιτάμε μέσα μας αναπολούμε την ζωή μας, προσπαθούμε να εστιάσουμε σε ό,τι αφήσαμε μισοτελειωμένο για ένα ολόκληρο χρόνο. Καθώς η τελευταία πανσέληνος ανατέλλει πριν την δύση του χρόνου, μας δίνει την ευκαιρία να δώσουμε τέλος στις ημιτελείς μας υποχρεώσεις. Ας εκμεταλλευτούμε την ενέργεια της πανσελήνου και να ολοκληρώσουμε τις δραστηριότητές μας, ας καθαρίσουμε το πνεύμα μας ώστε να προχωρήσουμε μπροστά με καθαρό μυαλό.

Όμως, όπως κάθε τέλος σηματοδοτεί και μια αρχή έτσι οι Ινδιάνοι Σιου ονόμαζαν την πανσέληνο του Δεκεμβρίου σαν "Την Σελήνη που τα Ελάφια Αποβάλλουν τα Κέρατά τους", εννοώντας ότι καινούργια κέρατα θα φύτρωναν στο κεφάλι τους.  Οι Κέλτες την ονομάζουν Πανσέληνο της Κουφοξυλιάς. Η κουφοξυλιά έχει πολύ εύθραστα λουλούδια που μπορεί εύκολα να φθαρούν, αλλά παράλληλα έχει τόο μεγάλη ζωντάνια που ανανεώνονται πολύ γρήγορα. Έτσι λοιπόν, όπως η Πανσέληνος της Κουφοξυλιάς λάμπει πάνω μας, ας αφεθούμε στην ανάπαυση και στην ίαση οποιουδήποτε πράγματος ή σκέψης μας βασάνισε όλο τον χρόνο και ας δούμε τι καινούργια ξεκινήματα αλλά και τις ελπίδες ανανέωσης. Είναι η πιο καλή εποχή να σχεδιάσουμε τις αποφάσεις μας για τον Καινούργιο Χρόνο και να θέσουμε νέους στόχους. 

Ας "πετάξουμε" μαζί με τον Φρανκ Σινάτρα στην Ψυχρή Πανσέληνο κι ας περιπλανηθούμε μαζί της στον ορίζοντα.

Fly Me To The Moon

Μπρίτεν: Ύμνος στην Αγία Καικιλία

 Στις 22 Νοεμβρίου γιορτάζεται η Αγ. Καικιλία προστάτιδα της μουσικής και των μουσικών. Την ημέρα αυτή διοργανώνονται συναυλίες και άλλες μουσικές δραστηριότητες. Η πρώτη καταγεγραμμένη συναυλία προς τιμή της ήταν το 1570. Λέγεται ότι όταν οι μουσικοί έπαιζαν στον γάμο της, εκείνη αφιέρωσε την καρδιά της στον Κύριο. Στους πίνακες που εμπνεύσθηκαν πολλοί ζωγράφοι, εμφανίζεται είτε η ίδια να κρατά κάποιο μουσικό όργανο είτε να παίζουν άλλοι μουσικό όργανο. Κατά κάποια σύμπτωση ο συνθέτης Benjamin Britten γεννήθηκε στις 22 Noεμβρίου  1913 κι έχει συνθέσει έναν ύμνο για την Αγ. Καικιλία.

Αγ. Καικιλία: John William Waterhouse

Στον υπέροχο πίνακα του Waterhouse, βλέπουμε την Αγ. Καικιλία να κοιμάται σε ένα κήπο με καταπληκτική θέα, ενώ άγγελοι παίζουν μουσικά όργανα συμβολίζοντας την ιδιότητά της ως προστάτιδας της μουσικής. 

Ο ύμνος αυτός του Μπρίτεν είναι ένα χορωδιακό κομμάτι σε στίχους του W. H. Auden και γράφτηκε μεταξύ των ετών 1940 και 1942. Ο αρχικός τίτλος του ποιήματος ήταν "Τρια Τραγούδια για την Ημέρα της Αγ. Καικιλίας". Όμως αργότερα ο ποιητής δημοσίευσε το ποίημα ως "Ύμνος για την Ημέρα της Αγ. Καικιλίας (για τον Μπέντζαμιν Μπρίτεν)".

Για πολύ καιρό επιθυμούσε ο Μπρίτεν να συνθέσει ένα κομμάτι αφιερωμένο στην Αγ. Καικιλία για κάποιους λόγους. Ο πρώτος ήταν ότι κι αυτός γεννήθηκε την ημέρα της Αγ. Καικιλίας, όπως είπαμε πιο πάνω. Ένας άλλος λόγος ήταν ότι η Αγ. Καικιλία είναι προστάτιδα της μουσικής και μια τρίτη αιτία είναι ότι στην Αγγλία υπάρχει μακρά παράδοση να γράφονται ωδές και τραγούδια αφιερωμένα σε αυτή. Το πιο δημοφιλές από αυτά είναι του John Dryden: "Ένα τραγούδι για την Ημέρα της Αγ. Καικιλίας" (1687). Άλλες μουσικές συνθέσεις είναι του Χένρι Πέρσελ, του Χούμπερτ Πάρι και του Τζωρτζ Φρίντριχ Χαίντελ.

Η πρώτη σωζόμενη αναφορά της επιθυμίας του Μπρίτεν να συνθέσει ένα τέτοιο κομμάτι χρονολογείται από το 1935 όταν ο Μπρίτεν έγραφε στο ημερολόγιό του "Έχω τρομερή δυσκολία να βρω Λατινικούς στοίχους για έναν Ύμνο αφιερωμένο στην Αγ. Καικιλία. Πέρασα όλο μου το πρωινό ψάχνοντας".

Η συνεργασία του Μπρίτεν με τον Ώντεν σε αρκετά μεγάλης κλίμακας έργα, οδήγησε τον Μπρίτεν να του ζητήσει να γράψει έναν Ύμνο για την Αγ. Καικιλία. 'Ετσι ο ποιητής έστελνε στον συνθέτη κατά διαστήματα κομμάτια του ποιήματος κι ο Μπρίτεν άρχισε να συνθέτει τον ύμνο. Το κείμενο ακολουθεί την παράδοση των Ωδών, περιλαμβάνοντας μια επίκληση στην μούσα:

Ευλογημένη Καικιλία

Εμφανίσου στα οράματα όλων του μουσικών

Εμφανίσου και δώσε έμπνευση

Κόρη κατέβα και σκίρτησε

Τους θνητούς που συνθέτουν

Με αθάνατη φλόγα

Ο Ύμνος έχει τρία τμήματα, με τρεις επαναλήψεις του ρεφραίν ελαφρά παραλλαγμένες που ακολουθούν κάθε τμήμα. Το πρώτο τμήμα είναι αρκετά παρόμοιο με το ρεφραίν στην Μι Φρύγια κλίμακα και με την ίδια μελωδία. Το δεύτερο τμήμα είναι σκέρτσο με τροποποιημένη φόρμα φούγκας ενώ το τρίτο είναι το πιο λυρικό, με σόλο σε κάθε φωνή περιγράφοντας διαφορερικό όργανο, κάτι που συμβαίνει κατά παράδοση στις Ωδές της Αγ. Καικιλίας. 

Η πρώτη ραδιοφωνική παράσταση του Ύμνου δόθηκε το 1942

 Στις πληροφορίες του βίντεο μπορείτε να διαβάσετε τους στίχους του ύμνου που γράφτηκε απ' τον W.H. Auden .

Britten: Hymn to St Cecilia

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
hyperion

Ernest Chausson - Τρίο για Πιάνο, Βιολί, Τσέλο έργο 3

 

Αν ο Marcel Proust είχε γράψει μουσική θα έμοιαζε σαν του Enest Chausson: έντονα παθιασμένη χωρίς μεγάλες εξάρσεις. Η μουσική του έχει τον χαρακτήρα, το ηχόχρωμα αλλά και την ερωτική μουσική γλώσσα του σπουδαιοτέρου δασκάλου του, César Franck. Δυστυχώς πέθανε μόλις 44 ετών το 1899 μετά από κάποιο ατύχημα που είχε οδηγώντας το ποδήλατό του: έπεσε μετά από μεγάλη ταχύτητα σε κατήφορο σ' ένα τοίχο με το κεφάλι όπου ο θάνατός του ήταν ακαριαίος.

Amédée-Ernest Chausson

Ο Σοσόν (1855-1899) άργησε να ασχοληθεί με την μουσική, αφού πρώτα τελείωσε τις νομικές σπουδές του και έγινε δικηγόρος. Ήταν πολυτάλαντος και προτιμούσε να ζωγραφίζει ή να γράφει αντί της δικηγορίας. Έγραφε μουσική αρκετά καλά, έπαιζε πιάνο ως σολίστ αλλά και σε πιάνο ντούο ώσπου άρχισε μαθήματα μουσικής με τον Ζυλ Μασνέ. Ο Μασνέ τον χαρακτήρισε σαν "εξαιρετική προσωπικότητα και αληθινό καλλιτέχνη". Η μουσική του προσπάθησε να ελευθερώσει την  Γαλλική μουσική από την επιρροή του Βάγκνερ ερευνώντας την μουσική του Γαλλικού μπαρόκ και κυρίως Κουπρέν και Ραμώ. 

Το Τρίο αυτό είναι ο ίδιος ο Chausson - το ιδιαίτερο λυρικό του προφίλ, η πλούσια εφευρετικότητά του και στα τέσσερα μέρη που απαρτίζουν το έργο, καθώς και η παρόμοια με του Franck αφηγηματική διάθεση, όπως ο πόνος της μελαγχολίας στην αρχή του έργου επισκιάζει την χαρά του ζωηρού τελευταίου μέρους που προκαλεί ανατριχίλα.

To τρίο έχει 4 κινήσεις:

1.Pas trop lent. Anime
2.Vite
3.Assez lent
4. Anime

Το έργο αυτό το έγραψε στην Ελβετία μεταξύ Ιουλίου και Σεπτεμβρίου 1881. Πάνω απ' όλα δείχνει την εξαιρετική αίσθηση του συνθέτη στην αρχιτεκτονική της μουσικής και τον υπέρτατο λυρισμό. Η πρώτη κίνηση είναι μια σκυθρωπή εισαγωγή που περιέχει μοτίβα που τα βρίσκουμε ξανά στην τρίτη και τέταρτη κίνηση, δημιουργώντας έτσι ένα "κυκλικό έργο" της τεχνοτροπίας του Φρανκ.

Η δεύτερη κίνηση, έχει την αίσθηση ενός ιντερμέτσο που επίσης βασίζεται σε δύο θέματα με το δεύτερο να είναι μακροσκελέστερο και ρυθμικά διακριτικό. Ενώ μια έκπληξη περιμένει τον ακροατή στην τρίτη κίνηση: είναι μόνο ένα θέμα και είναι το δεύτερο μοτίβο της πρώτης κίνησης, που όμως παίζεται στην μισή ταχύτητα.

Στο φινάλε έχουμε πλήρη τον κύκλο, αφού προστίθενται δύο ακόμη θέματα με τα αρχικά στοιχεία της παρτιτούρας ελαφρά αλλαγμένα, δίνουν στο Τρίο την κυκλική φόρμα που αγαπούσε τόσο πολύ ο Φρανκ. 

Καθ' όλη την διάρκεια του Τρίο, το πλούσιο και δεξιοτεχνικό μέρος του πιάνου είναι σημαντικό για την  δομή και την ρυθμική δόνηση ενώ διατηρεί έναν σημαντικό ρόλο στον θεματικό διάλογο.

H πλάκα στον τοίχο του σπιτιού που έζησε.

                                                      22 boulevard de Courcelles, Paris 17

Chausson - Piano Trio op.3 (Trio Archipel).

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
History of Western Music
hyperion
earsense