Σονέτα της Αγάπης

Ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ (1564-1616)  θεωρείται ένας από τους μεγαλύτερους, αν όχι ο μεγαλύτερος συγγραφέας της Αγγλικής Γλώσσας. Έγραψε 37 θεατρικά έργα που τα πιο γνωστά έχουν παιχθεί χιλιάδες φορές στα θέατρα για αιώνες. Έγραψε επίσης 154 σονέτα και 5 μεγαλύτερα αφηγηματικά ποιήματα. 

Τα πρώτα 126 από τα 154 σονέτα του Σαίξπηρ είναι αφιερωμένα σ' έναν νεαρό άνδρα, "Ο Ξανθός Νεαρός". Αυτό το πρόσωπο ποτέ δεν ταυτοποιήθηκε αλλά και δεν είναι ξεκάθαρο τι είδους σχέση είχε ο Σαίξπηρ, αν είχε, μ' αυτόν τον νέο. Κάποιοι θεωρούν ότι ήταν πρόσωπο της φαντασίας του συγγραφέα και δεν είχε σαν βάση δικές του εμπειρίες ή συναισθήματα.

William Shakespeare

Ανάμεσα στα Σονέτα του υπάρχουν κάποια που αφορούν την Αγάπη και την Αφοσίωση αλλά κρύβουν μέσα τους κι άλλα συναισθήματα. Ας δούμε κάποια από αυτά.

Το Σονέτο 18 ίσως είναι το πιό γνωστό. Περιγράφει ο ποιητής τον "Ξανθό Νεαρό" σάμπως να είναι καλύτερος ακόμη κι απ' τις ωραιότερες μέρες του καλοκαιριού. Το καλοκαίρι είναι πρόσκαιρο όμως το νεανικό πρόσωπο θα μείνει αιώνιο μέσα στην ποίηση του Σαίξπηρ. 

Σονέτο 18

Μπορώ να σε συγκρίνω με ημέρα καλοκαιρινή;

Πιο σταθερή και ωραία είναι η δική σου θωριά:

Με δυνατούς ανέμους τρέμουν του Μάη οι βλαστοί,

Και του καλοκαιριού το τέλος είναι πολύ κοντά:

Ο ήλιος καυτός κάποιες μέρες τον ουρανό λαμπρύνει,

Κι άλλες το χρυσό του θάμπος μένει κρυμμένο·

Σε κάθε ομορφιά η ομορφιά κάποτε σβήνει,

Γυμνή την αφήνουν η τύχη και το πεπρωμένο·

Εσύ όμως θα ‘χεις αιώνιο να ζεις καλοκαίρι

Και ούτε θα χάσεις από ομορφιά

Δεν θα καυχιέται για σένα του χάρου το ανήλιαγο χέρι

Γιατί θα ζεις αιώνια στα λόγια αυτά·

Όσο τα μάτια θα βλέπουν και οι άνθρωποι θα έχουν πνοή

Τόσο θα ζούνε οι στίχοι ετούτοι και θα σου δίνουν ζωή.

(Μετάφραση Έλενα Σπυροπούλου)

Sonnet 18 by Shakespeare + Music by David Gilmour

 Στο διάσημο Σονέτο 116, ο ποιητής αντιμετωπίζει ερωτήσεις όπως "τι είναι αγάπη;" και "τι δεν είναι;". Αρχίζει να μιλάει για τον γάμο. Είναι ένας θεσμός που ενώνει όσους τον αποδέχονται. Είναι στιβαρός και κανείς δεν επιτρέπεται να εγκαταλείψει τον σύντροφό του όταν ο χρόνος τον αλλάξει. Η αγάπη είναι ένα άστρο στον ουρανό για να καθοδηγεί τα χαμένα πλοία στην θάλασσα.

Σονέτο 116

Τον γάμο των πιστών ψυχών αιτία μη μου δώσεις

Να εμποδίσω: Η αγάπη δεν ήταν αγάπη

Αν έσπευσε νʼ αλλοιωθεί στις πρώτες αλλοιώσεις,

Ή αν με την πρώτη εκτροπή αμέσως εξετράπη.

Ω, όχι! σημάδι στη στεριά είναι που δεν κουνιέται

Ακράδαντη κι ακλόνητη την τρικυμία ατενίζει

Είνʼ άστρο για την κάθε βάρκα που περιπλανιέται

Όλοι γνωρίζουν το ύψος της, αλλʼ όχι πόσο αξίζει.

Ο έρως δεν είνʼ τρελός του Χρόνου: μες στην επήρεια ας λειώνουν

Του στρογγυλού του δρεπανιού τα μάγουλα, τα χείλη.

Τον έρωτα ώρες και βδομάδες δεν τον αλλοιώνουν

Θʼ αντέξει μέχρι το στερνό του κόσμου μας το δείλι.

Αν είναι πλάνη όλʼ αυτά και κάποιος τʼ αποδείξει,

Ποτέ δεν έγραψα κι ουδείς έχει ποτέ αγαπήσει.

(Μετάφραση: Λένια Ζαφειροπούλου)

Ed Rex - Sonnet 116 (Shakespeare)

Στο πολύ δημοφιλές Σονέτο 130 ο ποιητής συγκρίνει τα μάτια της αγάπης του με άλλα όμορφα πράγματα. Αλλά δεν έχουν τις ομοιότητες του φυσικού κάλλους που μας υποδεικνύει. Τα χείλια είναι χλωμά, τα στήθη δεν είναι τόσο λευκά και περπατάει στην γη αντί να αιωρείται στον ουρανό σαν θείο πλάσμα. Όμως υπάρχει ανατροπή στο τέλος του ποιήματος. Η αγάπη του ίσως να μην είναι τόσο εντυπωσιακά όμορφη, αλλά αυτό δεν την κάνει λιγότερο σπουδαία ή αξιαγάπητη. Οι άνθρωποι δεν είναι απαραίτητο να διαθέτουν αρωματική αύρα για να αξίζουν την αγάπη.

                                                                           Σονέτο 130

Τα μάτια της δεν μοιάζουν με ηλιαχτίδα

κι είναι τα χείλη της χλωμά μπρος στο κοράλλι.

Άμα το χιόνι είναι λευκό, έχει τα στήθη ωχρά·

μαύρα, συρμάτινα μαλλιά έχει στο κεφάλι.

Τριαντάφυλλα έχω δει ολοπόρφυρα,

μα τέτοια δεν θα βρω στα μάγουλά της.

Γεύθηκα αρώματα πολύ τερπνότερα

από τα μύρα που ανασαίνω στα φιλιά της.

Ευφραίνομαι όταν μου μιλάει κι ας ξέρω

πόσο γλυκύτερη είναι η μουσική.

Ποτέ μου δεν αντίκρισα θεά να περπατά,

μα αυτή βαδίζοντας πατάει στη γη.

Τόσο όμως στη ζωή μου βασιλεύει,

που κάθε σύγκριση άλλη περιττεύει.

Τόσο όμως τη ζωή μου κυβερνά,

που ανούσια τ’ άλλα μοιάζουν. Και κενά.

(Μετάφραση: Κώστας Κουτσουρέλης) 

Shakespeare Sonnet 130 - Music by Mellow Melange

To Σονέτο 130 υπήρξε έμπνευση για τον Sting ολόκληρου του άλμπουμ του "...Nothing like the Sun". Aν δεν έχετε χρόνο να ακούσετε όλο το άλμπουμ, ακούστε το "Fragile". Από τα πιο ωραία του...

Sting :  ...Nothing like the sun

Sting - Fragile (CD ...Nothing like the sun)

Ο Κορυδαλλός στην Τέχνη

 Ο κορυδαλλός είναι ένα πτηνό με περίτεχνο και δυνατό κελάηδημα που μπορεί να φτάσει σε υψηλούς τόνους. Εξ αιτίας αυτών των μελωδικών του ήχων για το ανθρώπινο αυτί  οι κορυδαλλοί έχουν κορυφαία θέση στην μουσική και στην λογοτεχνία. 

Στην Μυθολογία ο κορυδαλλός συμβολίζει το ξύπνημα της μέρας.
Και ο Σαίξπηρ στο σονέτο 29 γράφει για τον κορυδαλλό:
‘The lark at break of day arising, from sullen Earth, sings hymns at Heaven’s gate.'
[Ο κορυδαλλός στο ξύπνημα της μέρας απ' την σκυθρωπή Γη, τραγουδάει ύμνους στην Είσοδο του Παραδείσου]

Ζωγραφική: Archibald Thorburn

Στη μουσική υπάρχουν δυο εξαιρετικά έργα με θέμα τους τον κορυδαλλό.

1.Για βιολί και ορχήστρα:
 Ralph Vaughan Williams: The Lark Ascending (Το πέταγμα του Κορυδαλλού)

Είναι ένα βουκολικό έργο υπερβατικής ομορφιάς και δύναμης του Βρετανού συνθέτη Ραλφ Βων Ουίλιαμς (1872-1958).  Οι δύο αγάπες του Βων Ουίλιαμς  ήταν η ποίηση και το βιολί. Είχε σπουδάσει βιολί και το προτιμούσε από το πιάνο. Όσο για τους ποιητές θαύμαζε τους Βρετανούς ποιητές του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ού.  Ο συνθέτης εμπνεύσθηκε το έργο αυτό από ένα ποίημα του Τζωρτζ Μέρεντιθ (George Meredith) που αποτελείται από 122 στίχους και φέρει τον ίδιο τίτλο "Το πέταγμα του Κορυδαλλού". Ο Βων Ουίλιμας συμπεριέλαβε ένα μικρό απόσπασμα του ποιήματος στο εσώφυλλο της έκδοσης. 

«Υψώνεται και αρχίζει να ελίσσεται, 
 αφήνει μια ασημένια αλυσίδα ήχου 
 με κρίκους πολλούς, δίχως διακοπή, 
 σε τιτίβισμα, σφύριγμα, γλιστρήματα και τρέμουλα.»

«Γιατί τραγουδώντας μέχρι να γεμίσει ο ουρανός του,
είναι η αγάπη για τη γη που ενσταλάζει, 
 και πάντα φτερουγίζοντας ψηλότερα και πιο ψηλά, 
 η κοιλάδα μας είναι το χρυσό του κύπελλο, 
 κι εκείνος το κρασί που ξεχειλίζει 
 για να μας σηκώσει μαζί του καθώς πηγαίνει.»

«Μέχρι που χάνεται στους αιθέριους κύκλους του 
 μέσα στο φως, και τότε η φαντασία τραγουδά.»

(η μετάφραση είναι δική μου) 

Hilary Hahn - V. Williams "The Lark Ascending"

2.Για φωνή και πιάνο:
Glinka: The Lark

O Glinka (1807-1857) Ρώσος συνθέτης έγραψε το 1840 έναν κύκλο τραγουδιών με τον τίτλο "Αποχαιρετισμός στην Αγ. Πετρούπολη". Ο κύκλος αποτελείται από στίχους ποιημάτων δημοφιλών Ρώσων ποιητών της εποχής όπως του Πούσκιν, του Ζουκόφσκυ και άλλων. Έγραψε αυτές τις συνθέσεις σε μια εποχή που πέρναγε πολλές δυσκολίες στην ιδιωτική του ζωή. Η υγεία του είχε αρχίσει να κλονίζεται, η γυναίκα του που πάντα είχε μια δυσαρέσκεια για την μουσική του, τον παράτησε για έναν άλλον άνδρα χωρίς να του δώσει έστω διαζύγιο πρώτα. Το τραγούδι "Ο Κορυδαλλός" είναι το 10 του κύκλου και οι στίχοι ανήκουν στον στενό φίλο του Γκλίνκα και Ρώσο θεατρικό συγγραφέα Nestor Kukolnik (1809-1868). Οι στίχοι σε δική μου μετάφραση από τα αγγλικά:

Ανάμεσα σε ουρανό και γη ένα τραγούδι ακούγεται

Μια ατέλειωτη ροή ήχου ξεχύνεται όλο και πιο δυνατά

Αθέατος ο τραγουδιστής μέσα στον αγρό που ακούγεται τόσο δυνατά

Πάνω απ' το ταίρι του ο ηχηρός κορυδαλλός.

Ο άνεμος μεταφέρει το τραγούδι, σε ποιαν, δεν ξέρει

Αυτή που της το τραγουδάει, θα καταλάβει από ποιόν είναι.

Συνέχισε ασταμάτητα τραγούδι μου της γλυκιάς ελπίδας

Κάποια με θυμάται κι αναστενάζει κρυφά.

Galina Vishnevskaya Sings Mikhail Glinka's "The Lark"

Ο Mily Balakirev, (1837-1910) Ρώσος συνθέτης, πιανίστας και μαέστρος πήρε αυτή την υπέροχη μελωδία του Glinka κι έφτιαξε την παρακάτω εκπληκτική μεταγραφή για πιάνο:

Glinka/Balakirev - The Lark (Kissin)

 Ο ποιητής Ανδρέας Εμπειρίκος έχει γράψει ένα ποίημα με θέμα τον κορυδαλλό

Ο Κορυδαλλός

Γλυκά θροΐζουν γύρω μου τα δένδρα. Τι υψηλός και αίθριος

που είναι ο ουρανός! Μες στην ψυχή μου το ουράνιον τόξον

και στην καρδιά μου μέσα — στιλπνός, πασίχαρος

κορυδαλλός— λαλεί ο μικρός μου γιος.

Τέλος,  ένα βίντεο με την αυθεντική φωνή του κορυδαλλού

Skylark. Singing and chirping birds in the spring sky

Τελειώνω με τους πρώτους στίχους του ποιήματος του Νικηφόρου Βρεττάκου,  όπου ο κορυδαλλός συνδέεται με την αγάπη και την πνευματική ανάταση.

                                        Ο Χορός του Κορυδαλλού

Μου βάσταξες τις σκαλωσιές του ήλιου - ώσπου αναλήφθηκα.

Είδα τον κόσμο από το ύψος του τελευταίου φωτός.

Είσαι συ, που με βοήθηες ν' ανακαλύψω λοιπόν

πως ο κόσμος γυρίζει έξω απ' τη νύχτα.

Πως ο άνθρωπος είναι ένα σύστημα ήλιου. Πως όλα

τα κύτταρά μου είναι λίμνες που αναδίνουνε φως. 

Το Γήινο Τριαντάφυλλο

 Το κομμάτι αυτό αποτελεί μέρος ενός ορατορίου για έξι εναλλασσόμενες μικτές χορωδίες και σολίστα (αφηγήτρια) με τον τίτλο "Τα Τραγούδια της Πόλης" (City Songs). Είναι του Λιθουανού συνθέτη Έρικς Έσενβαλντς (Ēriks Ešenvalds) που γεννήθηκε το 1977. 'Εχει βραβευθεί τρεις φορές για τις συνθέσεις του στην Λιθουανία 2005, 2007 και 2015 με το Μεγάλο Μουσικό Βραβείο. Το λιμπρέτο του ορατορίου είναι της Αυστραλέζας Emma Jones και παρουσιάστηκε στο κοινό για πρώτη φορά το 2013 στο Λονδίνο.

Η ιστορία παρουσιάζει μια ταξιδιώτισσα που επιστρέφει στην πόλη που γεννήθηκε (δεν κατονομάζεται) ελπίζοντας να βρει το σπίτι των παιδικών της χρόνων. Στην διάρκεια μιας και μοναδικής μέρας - από την αυγή μέχρι το δείλι - συναντιέται με "εργάτες, πεζούς, υπαλλήλους, πλανόδιους μουσικούς και πελάτες" μέχρι που τελικά φτάνει στο πρώην σπίτι της "στην κορυφή ενός λόφου".

Η επιστροφή κάποιου στην γενέτειρά του μοιάζει με δρόμο προσκυνήματος που φέρνει πολλές αναμνήσεις και συναισθήματα.

Καθώς τα τραγούδια διαδέχονται το ένα το άλλο, κάθε συναπάντημα της ταξιδιώτισσας παρουσιάζεται από διαφορετική χορωδία, με κάθε τμήμα να χαρακτηρίζεται με διαφορετικό μουσικό ύφος: γκόσπελ, ροκ, κινηματογραφικό, τζαζ, χιπ-χοπ και έναν ύμνο με ύφος κοράλ.

H ιστορία, φυσικά, είναι το πρόσχημα για να φανούν οι δεξιότητες των έξι χορωδιών που προέρχονται όχι μόνο απ' το Λονδίνο αλλά και από την Ν. Αγγλία, την Β. Ιρλανδία και όλες μαζί αντανακλούν  ένα μεγάλο εύρος μουσικών παραδόσεων. Ο Ešenvalds φαντάζεται τις χορωδίες σαν την μουσική στο ραδιόφωνο της ταξιδιώτισσας, όπου τελικά εμπλουτίζονται με περισσότερες από 200 φωνές που συνευρίσκονται στον ίδιο χώρο. 

Πιο εντυπωσιακά είναι τα μέρη όπου και οι έξι χορωδίες τραγουδούν μαζί. Στο τέλος, το "Ραδιοφωνικό" θέμα ακούγεται σε φορτίσσιμο από όλες τις χορωδίες, που αναπαριστούν μια παρέλαση στον δρόμο και που οδηγεί την ταξιδιώτισσα στο σπίτι.

Σιγά σιγά χάνεται η μουσική κι έρχεται η σιωπή, αφήνοντας τον αφηγητή να λέει τις τελευταίες λέξεις μ' έναν θρήνο να ακούγεται καθώς πέφτει το σκοτάδι.

The Earthly Rose - Ēriks Ešenvalds

Οι στίχοι του τραγουδιού (Emma Jones)

ΤΟ ΓΗΙΝΟ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟ

Είδαν ο βασιλιάς στο χάρτινο σπίτι του

και η βασίλισσα στην καρέκλα δίπλα στο παράθυρο

και όλοι οι αυλικοί στο πακέτο των καρτών

τον τζόκερ να στέκεται εκεί;

Είδαν ο φάντης που έκλαιγε κι ο βαλές

με τα Κυριακάτικα ρούχα του αδελφού τους

να μεγαλώνει το αμπέλι στο παράθυρο

και το αδιαπέραστο τριαντάφυλλο;

Παράδεισος στον κήπο

το μικρό γήινο τριαντάφυλλο.

Ο τζόκερ στο πακέτο,

Πήρε τρένο. Θα επιστρέψω

είπε στο γήινο τριαντάφυλλο,

στο γήινο τριαντάφυλλο,

τριαντάφυλλο. Μμμ

Το τριαντάφυλλο της πόλης ήταν αστόχαστο.

Γέμιζε μόνο τον άνεμο

Οι τρούλλοι του κι οι λόφοι του ήταν κλειστοί.

Το ίδιο το σπίτι του, το τσακισμένο τριαντάφυλλο

Ο γερο βασιλιάς ξεχνάει

Ω, η βασίλισσα που ξεχνάει είναι μπλε

Το σπίτι από τραπουλόχαρτα ταλαντεύεται

Το τριαντάφυλλο αρχίζει να γνέφει

Παράδεισος στον κήπο

το μικρό γήινο τριαντάφυλλο.

Ο τζόκερ στο πακέτο,

Πήρε τρένο. Θα επιστρέψω

είπε στο γήινο τριαντάφυλλο,

στο γήινο τριαντάφυλλο,

τριαντάφυλλο. Μμμ

                                                           ( η μετάφραση είναι δική μου)