Η Σιωπή του Κόσμου πριν τον Μπαχ

 

Ο Σουηδός συγγραφέας και ποιητής Lars Gustafsson (1936–2016) υπήρξε μια από τις σημαντικότερες λογοτεχνικές φωνές της Σουηδίας. Αν και γνωστός κυρίως για τα μυθιστορήματά του, η ποιητική του παραγωγή είναι εξίσου εντυπωσιακή.

Lars Gustafsson (από το διαδίκτυο)

Σπουδαία θέση ανάμεσα στα ποιήματά του κατέχει και το ποίημα "The Silence of the World Before Bach" (Η σιωπή του κόσμου πριν τον Μπαχ)

Η σιωπή του κόσμου πριν τον Μπαχ

Θα πρέπει να υπήρχε κάποτε ένας κόσμος
πριν την Τρίο Σονάτα σε Ρε,
πριν την Παρτίτα σε Λα ελάσσονα—
μα πώς ήταν άραγε εκείνος ο κόσμος;

Μια Ευρώπη με χώρους αμέτοχους,
σιωπηλούς, όργανα άγνωστα, ανέγγιχτα,
όπου το «Μουσικό Αφιέρωμα» και το «Καλά Συγκερασμένο Κλειδοκύμβαλο»
δεν είχαν ποτέ διατρέξει πληκτρολόγιο.

Εκκλησίες μοναχικές, απομακρυσμένες,
όπου η σοπράνο φωνή του Πάθους του Πάσχα
δεν είχε ποτέ, με ανήμπορη αγάπη,
τυλιχτεί γύρω απ’ τις απαλές κινήσεις του φλάουτου.

Τοπία γαλήνια, απλωμένα,
όπου μόνο γέροι ξυλοκόποι ακούγονται με τα τσεκούρια τους,
ο υγιής ήχος δυνατών σκύλων τον χειμώνα,
και – σαν καμπάνα – πατίνια που δαγκώνουν τον κρυστάλλινο πάγο.

Χελιδόνια που στροβιλίζονται στον καλοκαιρινό αέρα,
το κοχύλι που το παιδί κρατά στο αυτί του— 
και πουθενά Μπαχ, πουθενά Μπαχ.
Η παγωμένη σιωπή του κόσμου πριν τον Μπαχ.

(μετάφραση δική μου από το αγγλική του John Irons, που ακολουθεί)

[The silence of the world before Bach
There must have been existed a world before
the Trio Sonata in D, a world before the A minor Partita
but what was that world like?

A Europe of large unresonating spaces
everywhere unknowing instruments,
where "Musikalisches Opfer" and "Wohltemperiertes Klavier"
had never passed over a keyboard.

Lonely remote churches
where the soprano voice of the Easter Passion
had never in helpless love twined itself round
he gentler movements of the flute,

gentle expanses of landscape
where only old woodcutters are heard with their axes
the healthy sound of strong dogs in winter
and – like a bell – skates biting into glassy ice;

the swallows swirling in the summer air
the shell that the child listens to
and nowhere Bach nowhere Bach
skating silence of the world before Bach]

-- Lars Gustafsson (1936-2016), "Selected Poems", 2015

Ο τίτλος και το περιεχόμενο του ποιήματος υποδηλώνουν ότι η μουσική του Μπαχ δεν είναι απλώς ήχος, αλλά μια κοσμογονική δύναμη που φέρνει τάξη, αρμονία και βάθος στην ανθρώπινη εμπειρία. Πριν από αυτήν, ο κόσμος ήταν σιωπηλός, σχεδόν αδιαμόρφωτος.

O J.S. Bach και κάποιο τμήμα χειρογράφου του με την υπογραφή του

                                                          (από το διαδίκτυο) 

Οι συνθέσεις του Μπαχ που προτείνει ο ποιητής δεν είναι τυχαίες. Ας  δούμε τις δύο πρώτες που αναφέρονται.

1. Τρίο Σονάτα σε Ρε μείζονα, BWV 1060

Η Τρίο Σονάτα BWV 1060 είναι γνωστή κυρίως ως Κοντσέρτο για Όμποε και Βιολί σε Ρε ελάσσονα, και έχει ανασυντεθεί από χειρόγραφα του Μπαχ. Το έργο αυτό χαρακτηρίζεται από διάλογο μεταξύ των σόλο οργάνων, ρυθμική ενέργεια και λυρική ευαισθησία, στοιχεία που ταιριάζουν απόλυτα με την ατμόσφαιρα του ποιήματος.

2. Παρτίτα σε Λα ελάσσονα, BWV 827

Πιο εσωστρεφής, μελαγχολική, σχεδόν στοχαστική. Ταιριάζει με τις εικόνες του ποιήματος: μοναχικές εκκλησίες, χελιδόνια, παγωμένα τοπία. Η ελάσσονα τονικότητα ενισχύει την αίσθηση απουσίας και προσμονής.