Ποίηση ή Μουσική;

 

Σαλόνι, Πρώτη σκηνή όπερας

Το 1775 σ' έναν αριστοκρατικό πύργο της εκλεπτυσμένης Κόμισσας Μαντλέν στην Γαλλική ύπαιθρο οι φιλοσοφικές ερωτήσεις παίζουν διπλό παιχνίδι. Το ένα είναι η ρομαντική διαμάχη για το ποιός θα κερδίσει την καρδιά της Κόμισσας απ' τους δύο υποψήφιους μνηστήρες κι ο άλλος εξαρτάται απ' την απόφαση της Κόμισσας αν επιλέξει τον συνθέτη ή τον ποιητή. Σ' ένα κλίμσ φλερτ, η Μαντλέν τους αναθέτει την αποστολή να γράψουν από κοινού ένα έργο που θα αποκαλύπτει τα πλεονεκτήματα των αντίστοιχων καλλιτεχνικών τομέων τους - και τις προτάσεις γάμου.

Ρίχαρντ Στράους

Αυτή είναι η ιστορία της τελευταίας όπερας του Ρίχαρντ Στράους (1864-1949) "Καπρίτσιο" που αρχίζει μ' ένα εκπληκτικής ομορφιάς σεξτέτο που λειτουργεί και σαν εισαγωγή αλλά και σαν το πρώτο θέμα της συζήτησης στο έργο επί σκηνής. Κι αυτό επειδή στην μέση περίπου της εισαγωγής και καθώς ανασηκώνεται η αυλαία και φωτίζεται η σκηνή, αποκαλύπτεται ότι οι έξι μουσικοί στην πραγματικότητα εκτελούν μια νέα σύνθεση που γράφτηκε απ' τον υποψήφιο μνηστήρα της Κόμισσας, ειδικά γι' αυτήν, σαν ερωτική επιστολή, που είναι παρούσα στο κομψό σαλόνι που είναι και το σκηνικό της πρώτης σκηνής.

                                                                                                                                                                          

Sextet fom the Opera "Capriccio" by Strauss

To μουσικό ύφος του σεξτέτου βρίσκεται σε απόλυτη συμφωνία με την χρονολογία της ιστορίας και το φιλοσοφικό του μήνυμα. Ρίχνει το βλέμμα πίσω στον χρόνο και δεν χρησιμοποιεί καθόλου  τις επαναστατικές μουσικές εξελίξεις των αρχών του 20ού αιώνα. Το αποτέλεσμα είναι μια λαμπερή ηχητική φωτεινότητα, που ενισχύεται απ' την επιδέξια διάταξη του Στράους,  έξι οργάνων σ' έναν  ηχητικό χώρο ώστε να παράγουν την μεταξένια λάμψη που είναι σήμα κατατεθέν της γραφής του στις συνθέσεις του για έγχορδα. 

Η συνέχεια της ιστορίας της όπερας, θέλει τον ποιητή Ολίβιε και τον συνθέτη Φλαμάν να πρέπει να συνεργαστούν. Στο σονέτο του Ολίβιε καλείται ο Φλαμάν να βάλει την μουσική και στο τέλος η Μαντλέν ν' αποφασίσει ποιό απ' τα δύο είναι ωραιότερο. Όντως οι δυο αντίζηλοι συνεργάζονται, όμως μετά την εκτέλεση του μουσικού κομματιού ο Ολίβιε θεωρεί ότι ο Φλαμάν κατέστρεψε τους στίχους του ενώ η Κόμισσα θαυμάζει το μαγικό ταίριασμα στίχων και μουσικής.

Μόνη της, τελικά η Μαντλέν και χωρίς να μπορεί ν' αποφασίσει ποιό είναι καλύτερο και ποιόν να επιλέξει τραγουδάει το αδιαχώριστο των λέξεων και της μουσικής. Με τον ίδιο τρόπο λέει στον εαυτό της ότι αν επιλέξει τον έναν θα χάσει τον άλλον. Συμβουλεύεται την εικόνα της στον καθρέπτη, ρωτώντας: "Υπάρχει κάποιο τέλος που να μην είναι ασήμαντο"; Εμφανίζεται  ο υπηρέτης που  ανακοινώνει ότι "Το Δείπνο σερβιρίστηκε" και η Κόμισσα αργά φεύγει απ' το δωμάτιο. 

Ας ακούσουμε το φινάλε της όπερας με την εκπληκτική Anna Tomowa-Sintow

Capriccio Final (R. Strauss) Anna Tomowa-Sintow

Η Κόμισσα αποφασίζει ότι δεν μπορεί ν' αποφασίσει.

Ολόκληρη η όπερα εδώ:

Richard Strauss: Capriccio (Salzburg, Horst Stein, Anna Tomowa-Sintow, Theo Adam)

Ένα εξαιρετικό ποίημα του Χαλίλ Γκιμπράν που εξυμνεί την Μουσική

Για την Μουσική

Θεϊκή μουσική

Κόρη της ψυχής του Έρωτα

Δοχείο της πίκρας και της Αγάπης

Όνειρο της ανθρώπινης καρδιάς

Καρπέ της θλίψης

Ανθί της ευτυχίας, ευωδιά και

Μπουμπούκι της χαράς

Γλώσσα των εραστών

Που φανερώνεις μυστικά

Μάνα των δακρύων του κρυφού έρωτα

Εμπνεύστρια ποιητών…

Ενότητα σκέψης μέσα

Σε κομμάτια από λέξεις

Που παίρνεις ομορφιά

Και πλάθεις έρωτα

Κρασί της χαρούμενης καρδιάς

Μέσα στον κόσμο των ονείρων…

Ω μουσική

Στα βάθη σου αφήνουμε τις καρδιές

Και τις ψυχές μας

Εσύ μας δίδαξες να βλέπουμε με τ’ αφτιά μας

Και ν’ ακούμε με τις καρδιές μας.

(Χαλίλ Γκιμπράν, Η φωνή του δασκάλου, εκδ. Μπουκουμάνης)

 

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
BBC
hyperion records

Φαντασία πάνω σε μια νότα

 Ο Άγγλος συνθέτης της μπαρόκ μουσικής Χένρι Πέρσελ (1659-1695) είχε έναν φίλο που

Χένρι Πέρσελ 

δεν ήξερε να παίζει μουσική, αλλά ζήλευε όλους τους μουσικούς που συμμετείχαν στις διάφορες συναυλίες. Ο Πέρσελ, λοιπόν, έγραψε μια Φαντασία σε Φα μείζονα για πέντε βιόλες ντα γκάμπα, όπου η φωνή του τενόρου καθ' όλη την διάρκεια του κομματιού - περίπου τρία λεπτά παίζει μόνο μία νότα. Οι άλλες φωνές περιστρέφονται γύρω απ' αυτήν πλέκοντας μια εξαιρετική πολυφωνία. Έτσι, ο φίλος του Χένρι παίζοντας αυτήν την μοναδική νότα έγινε το επίκεντρο του κομματιού.

                  

Purcell: Fantasia Upon One Note

O Aμερικανός συνθέτης Έλιοτ Κάρτερ (1908-2012) εμπνεύσθηκε απ' την Φαντασία του Πέρσελ κι έγραψε μια σύνθεση "Οκτώ Σπουδές και μια Φαντασία για κουαρτέτο πνευστών"

Έλλιοτ Κάρτερ 

 το 1950. Η Φαντασία είναι η έβδομη κίνηση της σύνθεσης και η έμπνευσή του ήταν, όπως 
είπε, "το βουητό της Φαντασίας που το θεωρούσε σαν μια επαναλαμβανόμενη νότα, σανχτύπημα καμπάνας που ακούγεται σε όλα τα μουσικά επεισόδια της σύνθεσης που περιέχουν αρκετές αντιθέσεις.

 

 Εδώ ακούμε την Φαντασία του Κάρτερ

A Fantasy About Purcell's 'Fantasia Upon One Note'

Αν θέλετε μπορείτε να ακούσετε ολόκληρο το έργο του Κάρτερ "Οκτώ Σπουδές και μια Φαντασία για κουαρτέτο πνευστών".

Elliott Carter, 8 Etudes & a Fantasy 

Εκτός απ' τον Αμερικανό Έλιοτ Κάρτερ, ένας ακόμη Άγγλος σύγχρονος συνθέτης εμπνεύσθηκε από την Φαντασία του Πέρσελ, ο Όλιβερ Κνούσεν (1952-2018). Η σύνθεσή του  "Πάνω σε μια νότα"  (1995) αποτελεί ακόμη πιο στενή αναφορά στην Φαντασία του Πέρσελ. Στην επαναλαμβανόμενη νότα "Ντο" που βουίζει συνέχεια ακούμε τις απόκοσμες μελωδίες της μουσικής του Πέρσελ που γράφηκαν

πάνω από τριακόσια χρόνια πριν. Με αρκετές διαφωνίες, μεταβαλλόμενους ρυθμούς και διαφορετικές φωνές οργάνων, αυτό το κομμάτι μετατρέπεται σε ονειρική ανάμνηση της αρχικής μουσικής.

Όλιβερ Κνούσεν 

Knussen: ... upon one note

Επειδή η Φαντασία είναι η κινητήρια δύναμη κάθε δημιουργίας, ας απολαύσουμε τον Κωστή Παλαμά σ' ένα ομότιτλο ποίημά του.

Φαντασία

Φαντασία δέσποινα, έλα,
τρέξε πρωτοστάτη Νου,
σύρτε αδάμαστες δουλεύτρες,
ω νεράιδες του Ρυθμού
κι απ’ του πόθου τα βαθιά,
τα ψηλά του λογισμού
φέρτε, φέρτε, του μαρμάρου
τ’ άνθια και του χρυσαφιού,
τα λαμπρόηχα λόγια φέρτε,
και ρυθμίστ’ ένα παλάτι
και στυλώστε μέσα εκεί
του Ήλιου το είδωλο, και κείνο
υπερούσια καμωμένο
από ηλιοφεγγοβολή.

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
BBC
The listener's club
Ψηφίδες για την Ελληνική Γλώσσα

Οκτώβριος

φωτογραφία:Tommy Eliassen 

 Ένα βράδυ του Οκτώβρη

 Τα δάση είναι αποδυναμωμένα και μόνα,
Οι ουρανοί είναι έτοιμοι για το χιόνι,
Η Σελήνη είναι παγωμένη στον Ουρανό,
Και τα χόρτα είναι σκοτεινά κάτω στη γη

 Οι  βάλτοι με τις καλαμιές αναπνέουν
Μια ομίχλη  απ’ την λιμνούλα μακριά,
Και πεισματικά κλωθογυρίζει η Καφέ Αρκούδα
Κάτω απ’ το χλωμό Πολικό Αστέρι.

 Δεν υπάρχει ποτέ μια φωνή στον ουρανό,
Ούτε ποτέ ένας ήχος στη γη,
Όπου τα φαντάσματα του χειμώνα να αυξάνονται
Πάνω απ’ την χλωμή περίμετρο της νύχτας.

 Υπάρχει ύπνος και  θάνατος στη σιωπή
Υπάρχει τόσο σφοδρό μίσος στους ανέμους
Και η αστραπή της μεγάλης σπάθινης λεπίδας του βορρά
Κάνει κύκλους με την σκληρή γυαλάδα της.

 Ο κόσμος γερνάει και παγώνει
Το πρόσωπο της Αγάπης ισχνό και χλωμό
Και ο θάνατος είναι ευγενικός στους κουρασμένους
Που κοιμούνται στο βορρά απόψε

William Wilfred Campbell  (1858 - 1918/ Ontario)
(μετάφρ. Άζη Γουζίου)

“Κάτι ο φρέσκος φθινοπωρινός αέρας αλλά και οι λεπτές αλλαγές του φωτός πάντα μου προκαλούν συναισθήματα κι όταν άρχισα να σχεδιάζω την σύνθεση ένιωσα το ίδιο ήρεμο κάλλος. Οι απλές, βουκολικές μελωδίες και οι αρμονίες που τις συνοδεύουν είναι εμπνευσμένες απ’ τους μεγάλους Άγγλους Ρομαντικούς, καθώς πίστεψα ότι αυτό το ύφος ταίριαζε απόλυτα στην σύλληψη της φυσικής και βουκολικής ψυχής της εποχής. Είμαι ευχαριστημένος με το τελικό αποτέλεσμα, ιδίως επειδή νομίζω ότι δεν υπάρχει αρκετά απολαυστική, όμορφη μουσική γραμμένη για πνευστά.”

October - Eric Whitacre

Σκέψεις του  Αμερικανού συνθέτη και μαέστρου Έρικ Γουιτάκερ για μια σύγχρονη σύνθεση αφιερωμένη στον μήνα Οκτώβριο που πρωτοπαρουσιάστηκε στις 14 Μαΐου 2000. Το συνέθεσε με την πρόθεση να παρουσιάσει την μουσική ηρεμία του αγαπημένου του μήνα αλλά και τα συναισθήματα που του προκαλεί.

Ο Έρικ Γουιτάκερ γεννήθηκε στις 2 Ιανουαρίου 1970. Έχει κερδίσει το βραβείο Γκράμι και είναι γνωστός για τις συνθέσεις του για χορωδία, ορχήστρα και σύνολα πνευστών. Είναι επίσης γνωστός για τις μελέτες του πάνω στην “Εικονική Χορωδία” (Virtual Choir), συγκεντρώνοντας ξεχωριστές φωνές απ’ όλο τον κόσμο σε μια χορωδία συνδεδεμένη διαδικτυακά. Τον Μάρτιο του 2016 κατέλαβε την θέση του Διευθυντή Χορωδίας του Λος Άντζελες στο Μέγαρο Μουσικής Γουόλτ Ντίσνεϋ.

ΠΗΓΕΣ:
Wikipedia
Poem Hunter